107. Oturum 13 Eylül 2007 Ek Birleşmiş Milletler Yerli Halklar Hakları Bildirisi Genel Kurul, Birleşmiş
Milletler Anlaşmasında belirtilen amaç ve ilkeler doğrultusunda ve
Devletlerin BM Anlaşması kapsamında yüklendikleri sorumlulukları iyi
niyetle yerine getirme amacıyla, Yerli
(indigenous) halkların diğer halklarla eşit olduklarını teyid ederken
diğer yandan da halkların haklarının farklı olabileceğini, halkların
kendilerini farklı adledebileceklerini ve onlara bu özellikleriyle
saygı gösterileceğini teyid eder, İnsanlığın ortak mırasını teşkil eden medeniyet ve kültür zenginliklerimize tüm halkların katkı yaptığını bildirir, Ulusal,
ırksal, dini, etnik ve kültürel farklılıklar temelinde bazı halkların
veya bireylerin diğerlerinden üstün olduklari temeline dayalı veya
böyle bir iddiada bulunan tüm doktrin, politika ve uygulamaların ırkçı,
bilimsel olarak yanlış, yasal olarak geçersiz, ahlaki olarak kınanacak
ve toplumsal yönden haksız olduğunu beyan eder, Yerli halkların kendi haklarını kullanırken her türlü ayrımcılıktan uzak olmaları gerektiğini bir kez daha vurgular, Yerel
halkların tarih boyu haksızlığa uğraması ve bu arada
sömürgeleştirilmeleri ve topraklarına ve kaynaklarına sahip
çıkamamaları sonucu özellikle kalkınma haklarını kendi ihtiyaç ve
çıkarlarına uygun bir şekilde kullanamamalarının yarattığı kaygıdan
dolayı, Yerli
halkların başta toprakları ve kaynakları olmak üzere siyasi, ekonomik
ve sosyal yapılarından ve kültürlerinden gelen, doğuştan sahip
oldukları haklarına saygı gösterilmesine ve bu hakların korunmasına
acilen ihtiyaç duyulduğunu kabul eder, Ayrıca,
yerli halkların Devletlerle yapmış oldukları anlaşma, akit ve diğer
yapıcı düzenlemelerden kaynaklanan haklarına da saygi gösterilmesi ve
korunması gerektiğini kabul eder, Yerli
halkların ekonomik, sosyal ve kültürel açıdan cazibe merkezi olmak ve
nerede olursa olsun her türlü ayrımcı ve baskıcı davranışı sona
erdirmek için örgütlendiklerini görmekten memnuniyet duyar, Topraklarını,
ülkelerini ve kaynaklarını etkileyen gelişmelerin kendi kontrollerinde
olmasının, yerel halkların kendi kurum, kültür ve geleneklerini
muhafaza etmelerini ve güçlendirmelerini; ve kalkınmalarını kendi gaye
ve ihtiyaçlari doğrultusunda teşvik etmelerini sağladığını düşünür, Yerli
halkların bilgi, kültür ve geleneksel uygulamalarına saygı
gösterilmesinin sürdürülebilir ve eşitlikçi bir kalkınmaya ve çevrenin
doğru yollardan korunmasına katkı sağladığıni kabul eder, Yerli
halkların ülkelerinin ve topraklarının askerlerden arındırılmasının
barışa, ekonomik ve sosyal ilerleme ve kalkınmaya ve dünya milletleri
ve halkları arasında karşılıklı anlayış ve dostane ilişkilere yapacağı
katkılara dikkat çeker, Yerli ailelerin ve toplulukların, çocuk haklarına aykırı düşmemek şartıyla,
kendi çocuklarını, yetiştirme, eğitme, öğretme ve refahlarını sağlama
hakkına sahip olduğunu kabul eder, Yerli halkların Devletlerle yaptıkları anlaşma, akit ve diğer yapıcı
düzenlemelerin bazı durumlarda uluslararası düzeyde endişe, ilgi,
sorumluluk ve özellik gösterdiklerini değerlendirir, Anlaşma,
akit ve diğer yapıcı düzenlemelerin ve bunların temsil ettikleri ilişkilerin yerli halklar ile Devletler arasındaki ortaklıkları güçlendirmek için bir temel olduğunu düşünür, Birleşmiş
Milletler Anlaşmasının, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklar
Uluslararası Sözleşmesi (2) ve Kişisel ve Siyasal Haklar Uluslararası
Sözleşmesiyle (2) Viyana Bildirisi ve Eylem Programı (3) tüm halklara,
kendi siyasi statüsünü belirlemekte ve ekonomik, sosyal ve kültürel
kalkınmalarını sağlamakta özgür oldukları anlamına gelen kendi
geleceklerini kendileri belirleme hakkını verdiğini kabul eder, Uluslararası
hukuk kuralları çerçevesinde kullanılan kendi geleceğini kendisinin
belirleme hakkının, bu bildirgenin tamamı veya bir bölümü ileri
sürülerek engellenemeyeceğini unutmadan, Bu
bildirgede yer alan yerli halklar haklarının tanınmasıyla devlet ile
yerli halklar arasında adalet, demokrasi, insan haklarına saygı,
ayrımcılığa son ve iyi niyet ilkelerine dayalı uyumlu ve işbirliğine
yönelik ilişkilerin daha da ileri götürüleceğinden emin olarak, Devletleri
ilgili halklar ile görüşerek başta insan hakları konusundakiler olmak
üzere uluslararası enstrümanlara uymaya ve bunları etkin bir şekilde
uygulamaya koymaya davet eder, Birleşmiş Milletlerin yerli halkların haklarını koruma ve geliştirmede önemli ve özel bir rol oynamaya devam ettiğini vurgular, Bildirinin yerli halkların haklarının ve özgürlüklerinin tanınması, güçlendirilmesi ve korunmasına ve Birleşmiş Milletlerin bu alanda yaptığı benzer çalışmaların daha güçlenmesine yönelik önemli bir adım olduğuna inanır, Yerli halkların ayrımcılığa maruz kalmadan uluslararası hukukun belirlediği tüm insan haklarına sahip olduklarını ve yerli halkların var oluşları, refahları ve bir halk olarak tam kalkınmaları için müşterek haklara sahip olduklarını kabul ve teyid eder, Yerli halkların bölgeden bölgeye ve ülkeden ülkeye farklılık gösterdiğini, bölgesel ve ülkesel farklılıkların ve çeşitli tarihi ve kültürel altyapının dikkate alınması gerektiğini kabul eder, Ortaklık ruhu ve karşılıklı saygı anlayışı içerisinde bir başarı standartı olarak aşağıdaki Birleşmiş Milletler Yerli Halklar Hakları Sözleşmesini resmen ilan eder:

Madde 1 Yerli halklar toplu veya bireysel olarak Birleşmiş Milletler Antlaşması,
İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi ve ululararası insan hakları
hukukunda belirtilen tüm insan hakları ve temel özgürlükleri tam olarak
yaşama hakkına sahiptir.

Madde 2 Yerli halklar ve diğer bireyler özgürdürler ve diğer tüm halklarla eşittirler
ve başta kendi yerel kökenlerinden gelenler olmak üzere hakları hiçbir
ayrımcılığa maruz kalmadan hayata geçirebilmelidirler.

Madde 3 Yerli halklar kendi geleceklerini kendileri belirleme hakkına sahiptir. Bu
hakkın tabiatı dolayısıyla kendi siyasi statülerini belirleme ve
ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma için izlenecek yolu özgürce seçme
hakkına sahiptirler.

Madde 4 Yerli halklar kendi geleceklerini belirleme haklarını kullanırken iç ve yerel
işleriyle ilgili olarak otonomi veya kendi kendini yönetme, ayrıca
otonom etkinliklerini finanse etmek için gerekli tahsisatı temin etme
hakkına sahiptir,

Madde 5 Yerli halklar, istedikleri takdirde ülkenin ekonomik, sosyal ve kültürel
yaşamında tam olarak yer alma haklarının yanı sıra kendilerine has
siyasi, yasal, ekonomik, sosyal ve kültürel kurumlara sahip olma ve
bunları güçlendirme hakkına sahiptir.

Madde 6 Her yerli halk mensubunun bir vatandasliga sahip olma hakki vardir.

Madde 7 1. Her yerli birey, yaşama, fiziksel ve zihinsel bütünlüğe, özgürlüğe ve kişisel güvenlik haklarına sahiptir. 2.
Yerli halklar, ayrı bir halk olarak, özgürlük, barış ve güvenlik içinde
yaşama hakkına sahiptir ve çocuklarının zorla alınarak başka gruplara
verilmesi dahil hiçbir soykırım hareketi veya şiddet içeren muameleye
maruz kalmamalıdır.

Madde 8 1. Yerli halklar ve bireyler asimilasyona zorlanmama veya kültürlerinin yok edilmesine maruz kalmama hakkına sahiptir. 2. Devletler aşağıdaki hususların önlenmesi ve tazmini için etkin çözümler bulmalıdır: (a)
Yerli halkları, ayrı bir halk olma bütünlüklerinden veya kültürel
değerleri veya etnik kimliklerinden mahrum edecek her türlü hareket; (b) Yerli halkları toprakları, bölgeleri veya kaynaklarından ayırmayı amaçlayan veya hedefleyen her türlü hareket; (c) Yerli halkların haklarını ihlal etme amacı veya gayesiyle büyük nüfus gruplarının yer değiştirmeye zorlanması; (d) Asimilasyon ve entegrasyona zorlayan her türlü hereket; (e) Yerli halklara karşı ırk ve etnik kökene dayalı ayrımcılığı körükleyecek her türlü propaganda.

Madde 9 Yerli halklar ve bireyler, yerli bir topluluğa veya millete, ilgili topluluk
veya milletin gelenek ve göreneklerine uygun olmak kosuluyla, ait olma
hakkına sahiptir. Böyle bir hakkın kullanımında hiç bir ayrımcı
davranış ortaya çıkmamalıdır.

Madde 10 Yerli halklar, toprakları veya arazilerinden zorla uzaklaştırılmamalıdır.
Yerli halkların gerekli bilgilere sahip olarak özgürce verecekleri ön
onay alınmadan ve mümkün olması halinde toraklarına geri dönmeleri
seçenegini de barındıran adil ve dürüst bir tazminat anlaşması
yapılmadan yerlerinden edilmemelidir.

Madde 11 1. Yerli halklar kendi kültürel gelenek ve göreneklerini yaşamak ve
yaşatmak hakkına sahiptir. Bu haklar, arkeolojik alanlar, tarihi
eserler, desenler, törenler, teknolojiler ve görsel ve sahne sanatları
ve edebiyat gibi kendi kültürlerinin geçmiş, günümüz ve gelecekteki
tezahürünü koruma, kollama ve geliştirme haklarını da kapsar. 2.
Devletler, yerli halkların gerekli bilgilere sahip olarak özgürce
verecekleri ön onay alınmadan ellerinden alınan kültürel, entellektüel,
dini ve ruhani varlıkların, etkin mekanizmalar aracılığıyla, tazmin
etmelidir.

Madde 12 1. Yerli halklar ruhani ve dini geleneklerini, töre ve törenlerini beyan
etme, hayata geçirme, geliştirme ve öğretme hakkına; dini ve kültürel
mekanlarını koruma, kollama ve bu mekanları mahrem bir şekilde kullanma
hakkına; tören aletlerini kullanma ve kontrol etme hakkına; ölülerini
geri alma hakkına sahiptir. 2.
Devletler, ilgili yerli halklarla birlikte geliştirilecek adil, saydam
ve etkin mekanizmalar aracılığıyla, yerli halkların tören aletleri ve
ölülerine ulaşma veya bunların iadesinin sağlanması yollarını
aramalıdır.

Madde 13 1. Yerli halklar, kendi tarihlerini, dillerini, sözel geleneklerini,
filozofilerini, yazı sistemlerini ve edebiyatlarını yaşatma, kullanma,
geliştirme ve gelecek kuşaklara aktarma ve toplumlarının, yerleşim
yerlerinin ve insanların isimlerini belirleme ve bu isimleri kullanma
hakkına sahiptir. 2.
Devletler bu hakların korunduğunu garanti altına alacak etkin önlemleri
almalı ve yerli halkların, gerektiğinde tercüme veya diğer gerekli
uygulamalar marifetiyle hukuki ve idari işlemler sırasında olup biteni
anlamaları ve karşı tarafça anlaşılmalarını sağlayacak önlemleri
oluşturmalıdır.

Madde 14 1. Yerli halklar kendi eğitim ve öğretim kültürlerine uygun bir şekilde
kendi dillerinde eğitim veren eğitim sistemleri ve kurumlarını kurma ve
kontrol etme hakkına sahiptir. 2.
Yerli bireyler, özellikle de çocuklar devletin sağladığı eğitim
imkanlarından hiçbir ayrımcılığa maruz kalmadan yararlanma hakkına
sahiptir. 3.
Devletler, başta çocuklar olmak üzere kendi toplumlarından uzakta
yaşayanların mümkün olduğu takdirde kendi kültürleri ve dillerinde
eğitim imkanına ulaşmalarını sağlayacak önlemleri yerli halklarla
birlikte almalıdır.

Madde 15 1. Yerli halklar, eğitim ve kamuya verilen bilgilerde doğru olarak
yansıtılması gereken kendi kültürlerinin, geleneklerinin, tarihlerinin
ve özlemlerinin saygınlığı ve çeşitliliği hakkına sahiptir. 2.
Devletler önyargılarla mücadele ve ayrımcılığın ortadan kaldırılması ve
yerli haklarla toplumun diğer tüm kesimleri arasında tolerans, anlayış
ve iyi ilişkilerin güçlendirilmesi için ilgili yerli halklarla
görüşerek ve işbirliği yaparak etkili önlemler almalıdır.

Madde 16 1. Yerli halklar kendi medyalarını kendi dillerinde oluşturma ve diğer
medya kuruluşlarına hiç bir ayrımcılığa maruz kalmadan ulaşma hakkına
sahiptir. 2.
Devletler, yerli halkların çok kültürlülüğünün kamuya ait medya
kuruluşları tarafindan yansıtılması için etkin önlemler almalıdır.
Devletler, önyargıdan uzak bir şekilde ifade özgürlüğünü tam olarak
oluşturmak için özel televizyon kanallarını da yerli halkların çok
kültürlülüğünü yansıtmaya teşvik etmelidir.

Madde 17 1. Yerli bireyler ve halklar ulusal ve uluslararası tüm çalışma yasalarından tam olarak yararlanma hakkına sahiptir. 2.
Devletler yerli halklarla istişare ve işbirligi halinde yerli çocuğun,
özel durumunu gözeterek ve eğitimin (çocuğun) konumunu güçlendirmesi
açısından ne kadar önemli olduğunu unutmadan, ekonomik olarak
istismarını önlemek, eğitimine engel teşkil edecek veya sağlığına zarar
verici veya fiziksel, zihinsel veya sosyal gelişimine zararlı her hangi
bir iş yapmaktan korumak üzere özel önlemler almalıdır. 3. Yerli bireyler, istihdam ve maaş dahil, çalışma koşulları açısından her hangi bir ayrımcılığa uğramama hakkına sahiptir.

Madde 18 Yerli halklar, kendi karar mekanizmalarına sahip olma ve bunları
geliştirmenin yanı sıra, kendilerini ilgilendiren konulardaki karar
alma süreçlerine kendilerinin belirleyeceği temsilciler aracılığıyla
katılma hakkına sahiptir.

Madde 19 Devletler yerli halkları etkileyebilecek yasal veya idari önlemleri kabul edip,
uygulamaya koymadan önce yerli halkların gerekli bilgilere sahip olarak
özgürce verecekleri ön onayı almak için iyi niyetle yerli halklarla
istişare ve işbirliği yapmalıdır.

Madde 20 1. Yerli halklar kendi siyasi, ekonomik ve sosyal sistemlerine ve
kurumlarına sahip olma ve bunları geliştirme, varlık ve kalkınma
araçlarına güvenle sahıp çıkma ve geleneksel ve diğer ekonomik
faaliyetlerini özgürce sürdürme hakkına sahiptir. 2. Varlık ve kalkınma araçlarından mahrum edilen yerli halklar adil bir tazminat almaya hak kazanır.

Madde 21 1. Yerli halklar ayrimcılığa uğramadan ekonomik ve sosyal koşullarını
iyilleştirme hakkının yanı sıra, eğitim, istihdam, mesleki eğitim ve
meslek içi eğitim, barınak, kanalizasyon, sağlık ve sosyal güvenlik
haklarına da ayrım gözetilmeksizin sahiptir. 2.
Devletler, yerli halkların ekonomik ve sosyal koşullarının sürekli
iyileşmesi için uygun durumlarda etkin önlemler almalıdır.

Madde 22 1. Bildirinin uygulanması esnasında yaşlı, kadın, çocuk ve engelli yerli
halk mensuplarının haklarına ve özel ihtiyaçlarına ayrı önem
verilmelidir. 2.
Devletler, yerli kadın ve çocukların her türlü şiddet ve ayrımcılığa
karşı tüm koruma ve garantilere sahip olmasını yerli halklar ile
birlikte alınacak kararlar ile sağlamalıdır.

Madde 23 Yerli halklar kalkınma haklarını kullanmak üzere kendi önceliklerini ve
stratejilerini belirleme ve geliştirme hakkına sahiptir. Yerli halklar
özellikle kendilerini etkileyen sağlık, barınak ve diğer ekonomik ve
sosyal programların geliştirilmesinde ve belirlenmesinde etkin olarak
yer alma ve mümkün olan en yaygın şekilde bu programları kendi
kurumları aracılığıyla yürütme hakkına sahiptir.

Madde 24 1. Yerli halklar, ilaç niyetine kullanılan önemli bitki, hayvan ve
madenler dahil geleneksel ilaçlara sahip olma ve sağlık uygulamalarını
sürdürme hakkına sahiptir. Yerli bireyler her hangi bir ayrımcılığa
uğramadan tüm sosyal ve sağlık hizmetlerinden yararlanma hakkına
sahiptir. 2.
Yerli bireyler fiziksel ve zihinsel sağlığa, olabilecek en üst seviyede
sahip olma konusunda eşit hakka sahiptir. Devletler bu amaca
ulaşılmasını sağlamak üzere tüm gerekli adımları atmalıdır.

Madde 25 Yerli halklar, geleneksel olarak kendilerine ait veya bir şekilde onlarca
kullanılan arazi, toprak, su ve kıyı şeridi ve diğer kaynaklarla olan
kendilerine has ruhani ilişkiyi sürdürme ve geliştirme ve gelecek
nesillere aktarma sorumluluklarını yerine getirme hakkına sahiptir

Madde 26 1. Yerli halk geleneksel olarak sahip oldukları, işgal ettikleri veya
başka bir şekilde kullandıkları ya da elde ettikleri arazi, toprak ve
kaynaklara sahip olma hakkına sahiptir. 2.
Yerli halk, geleneksel olarak sahip olduğu veya kullandığı ve diğer
yollardan elde ettiği arazi, toprak ve kaynakları işletme ve kontrol
etme hakkına sahiptir. 3.
Devletler söz konusu arazileri, toprakları ve kaynakları yasal olarak
tanımalıdır. Bu tanıma işlemi yerli halkların geleneklerine,
göreneklerine ve iltizam sistemlerine gerekli saygı gösterilerek
yapılmalıdır.

Madde 27 Devletler yerli halkların geleneksel olarak sahip oldukları veya diğer yollardan
işgal ettikleri veya kullandıkları araziler üzerinde yerli halkların
sahip olduğu hakları tanımak ve bu konuda hükme varmak için, yerli
halkların yasalarına, geleneklerine, göreneklerine ve iltizam
sistemlerine saygılı bir şekilde ilgili yerli halklarla birlikte adil,
bağımsız, tarafsız, açık ve saydam bir süreç oluşturmalı ve
uygulamalıdır. Yerli halklar bu sürece katılma hakkına sahip olmalıdır.


Madde 28 1.Yerli halklar, geleneksel olarak sahip oldukları veya diğer bir yoldan
işgal ettikleri ve gerekli bilgilere sahip olarak özgürce verecekleri
ön onayları olmaksızın ellerinden alınan, el konan, işgal edilen,
kullanılan veya zarar verilen arazi, toprak ve kaynaklar için geri
iadelerini kapsayacak şekilde tazminat almak hakkına sahiptir. Bunun
mümkün olmaması halinde adil, adilane ve adaletli bir bedel almaya
hakkı vardır. 2.
İlgili halklar özgür iradeleriyle aksi yönde bir karar almadıkça
tazminat aynı miktarda, özellikte ve yasal statüye sahip arazi, toprak
ve kaynaklardan oluşmalı veya maddi bedel ödenmeli ya da diğer uygun
tazminat yolları seçilmelidir.

Madde 29 1. Yerli halklar çevrelerinin ve arazilerinin veya topraklarının ve
kaynaklarının verimliliğini koruma ve kollama hakkına sahiptir. Devlet,
yerli halklara yardım amacıyla, her hangi bir ayrımcılığa yol açmadan,
arazilerin veya toprakların ve kaynakların verimliliğini koruma ve
kollama programları oluşturmalı ve uygulamalıdır. 2.
Devletler, yerli halkların gerekli bilgilere sahip olarak özgürce
verecekleri ön onay olmaksızın topraklarında veya arazilerinde
tehlikeli maddelerin veya atıklarin depolanmasının önüne geçmek için
gerekli önlemleri almalıdır. 3.
Devletler, gerektiğinde, zararlı maddeler nedeniyle sağlık sorunu çeken
kişilere uygulanan sağlık hizmetleriyle aynı olmak üzere yerli
halkların sağlık durumlarını gözlemleyecek, koruyacak ve yeniden
sağlıklarına kavuşmalarını sağlayacak programların oluşturulmasını
sağlayacak etkin önlemler almalıdır.

Madde 30 1. Haklılığı kabul edilebilir bir toplumsal yarar veya yerli halkların
kendilerinin özgürce verecekleri bir karar ve onlardan gelecek bir
talep olmadığı sürece yerli halkların topraklarında veya arazilerinde
askeri faaliyetlere yer verilmez. 2.
Devletleri arazilerin veya toprağın askeri faaliyetler için
kullanılmasından önce, ilgili yerli halklarla uygun yollardan ve
özellikle de yerli halkların kendi temsil kurumlarıyla etkin bir
istişare başlatmaları gerekir.

Madde 31 1.Yerli halklar, insan ve genetik kaynaklar, tohum, ilaç, hayvan ve bitki
örtüsü, sözlü gelenekleri, edebiyatları, tasarım, spor ve geleneksel
oyunları ve görsel ve sahne sanatları dahil olmak üzere bilim,
teknoloji ve kültürlerinin dışavurumunun yanı sıra kültürel mirasları,
geleneksel bilgileri ve geleneksel kültürel kendini ifade yöntemlerini
korumak, kollamak, kontrol etmek ve geliştirmek hakkına sahiptir. 2. Devletler, yerli halklarla bağlantılı olarak bu hakların tanınması ve korunmasına yönelik etkin önlemler almalıdır.

Madde 32 1.Yerli halklar kendi toprak, arazi ve kaynaklarının geliştirilmesi ve
kullanılmasına yönelik olarak öncelikler ve stratejiler belirleme ve
geliştirme hakkına sahiptir. 2.
Devletler, yerli halkın arazisini, topraklarını ve kaynaklarını, başta
maden, su ve diğer kaynakların çıkarılması amacıyla kullanmayı öngören
projeler konusunda, ilgili yerli halkın özgür ve tüm bilgiye sahip
olduktan sonra vereceği onayı almak üzere yerli halkın temsil
kurumlarıyla iyi niyetli bir şekilde istişare eder ve işbirliği yapar. 3.
Devletler bu gibi faaliyetler için adil ve adilane tazminatı mümkün
kılacak etkin mekanizmaları oluşturmalı, oluşabilecek olumsuz çevresel,
ekonomik, sosyal, kültürel veya manevi sonuçların etkilerini
hafifletecek uygun önlemleri almalıdır.

Madde 33 1. Yerli halklar kendi kimliklerini seçme veya kendi gelenekleri ve
görenekleri doğrultusunda bir yere ait olma hakkına sahiptir. Bu yerli
halkların yaşadıkları ülkenin vatandaşlığını almalarına bir engel
teşkil etmez. 2.
Yerli halk kendilerine ait kurumların yapılarını ve üyelerini
kendilerince belirlenen işlemler sonucu tayin etme ve seçme hakkına
sahiptir.

Madde 34 Yerli halklar kendilerine ait kurumsal yapıları ve kendilerine ait
gelenekleri, görenekleri, dini inançları, süreçleri, uygulamaları ve
var olmaları halinde yasal sistem ya da töreleri, uluslararası hukuka
uygun olmak koşuluyla, teşvik etmek, geliştirmek ve korumak hakkına
sahiptir.

Madde 35 Yerli halk, bireylerin toplumlarına karşi ne tür sorumlulukları olduğunu belirleme hakkına sahiptir.

Madde 36 1. Başta uluslararası sınırlarla ayrılmış olanlar olmak üzere yerli
halklar, sınırın diğer tarafında kalan hem kendi topluluğunun üyesi hem
de diğer insanlarla ruhani, kültürel, siyasi, ekonomik ve sosyal amaçlı
faaliyetler de dahil olmak üzere irtibat kurma, temasta bulunma ve
işbirliği yapma hakkına sahiptir. 2.
Devletler yerli halklarla istişare ve işbirligi halinde yukarıda
belirtilenlerin hayata geçirilmesini kolaylaştırmak ve söz konusu
hakkın uygulanmasını sağlamak için etkili önlemler almalıdır.

Madde 37 1. Yerli halklar, Devletler ve onların ardıllarıyla yaptıkları
anlaşmaların, sözleşmelerin, akitlerin ve diğer yapıcı düzenlemelerin
kabul edilme, riayet edilme ve uygulanma ve Devletleri bu anlaşmalara,
sözleşmelere, akitlere ve diğer yapıcı düzenlemelere saygı göstermeye
çağırma hakkına sahiptir. 2.
Bu Bildiride yer alan hiç bir ifade, yerli halkların anlaşmalar,
sözleşmeler, akitler ve diğer yapıcı düzenlemelerden kaynaklanan
haklarını azaltacak veya yok edecek şekilde yorumlanamaz.

Madde 38 Devletler, Bildirinin amacına ulaşabilmesi için yerli halklarla istişare ve
işbirliği yaparak yasal önlemler dahil gerekli önlemleri almalıdır.

Madde 39 Yerli halklar, Bildiride yer alan hakları tam olarak kullanabilmek için
Devletler ve uluslararası işbirliği yoluyla mali ve teknik yardıma
ulaşma hakkına sahiptir.

Madde 40 Yerli halklar, Devletler ve diğer taraflarla olan ihtilaf ve
anlaşmazlıklarının sonuçlandırılması için adil ve adilane süreçler
sonucu hüküm elde etme veya bir hüküme varılmasını talep etme, ayrıca
zarar gören bireysel veya toplum haklarının tazmin edilmesini isteme
hakkına sahiptir. Söz konusu hüküm hem ilgili yerli halkların
gelenekleri, görenekleri, kuralları ve yasal sistemleri hem de
uluslararası insan hakları hukuku gözedilerek verilmelidir.

Madde 41 BM kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, mali işbirliği ve teknik yardımı
seferber ederek Bildirgede yer alan hususların tam olarak yaşama
geçirilmesine katkıda bulunmaları gerekmektedir. Yerli halkların
kendilerini ilgilendiren konulara katılımda bulunmalarını sağlamak
üzere mali tedbir alınmalıdır.

Madde 42 Birleşmiş Milletler ve Yerli Halklar Daimi Forumu dahil olmak üzere tüm BM
kuruluşları ve BM ülke temsilcilikleri ve Devletler Bildirgedeki
hususlara saygı gösterilmesini ve tam olarak hayata geçirilmesini
teşvik etmeli ve Bildirgenin etkinliğini takip etmelidir.

Madde 43 Burada kabul edilen haklar dünya yerli halklarının yaşamlarını
sürdürebilmeleri, saygınlıklarını koruyabilmeleri ve refahlarını
sağlayabilmeleri için gerekli olan asgari standartları teşkil eder.

Madde 44 Burada belirtilen haklar erkek ve kadınlara eşit olarak garanti edilmiştir.

Madde 45 Bu Bildirgedeki hiçbir şey yerli halkların bugün sahip oldukları veya
ileride sahip olacakları hakları azaltmak veya yok etmek için
kullanılamaz.

Madde 46 1. Bu Bildirgedeki hiçbir şey, her hangi bir Devlet, halk, grup veya
insanın, Birleşmiş Milletler Anlaşmasına aykırı veya egemen ve bağımsız
bir Devletin toprak bütünlüğünün veya siyasi birliğinin tamamen veya
kısmen parçalanmasını isteyen veya cesaretlendiren bir harekette
bulunmasına yol açacak şekilde yorumlanamaz 2.
Bu Bildirgede ilan edilen haklar yerine getirilirken tüm insan hakları
ve temel özgürlüklere saygı gösterilmelidir. Bu Bildiride belirtilen
haklar, sadece kanun ile belirlenen ve uluslararası insan hakları
hukukunun gerektirdiği şartlarda bazı kısıtlamalara maruz kalabilir.
Söz konusu kısıtlamalar ayrımcı olmamalı ve kesinlikle sadece
demokratik bir toplumun gerektirdiği şekilde başkalarının adil taleplerini garanti altına almayı amaçlamalıdır. 3.
Bu Bildiri maddeleri adalet, demokrasi, insan haklarına saygı, eşitlik,
sıfır ayrımcılık, iyi yönetim ve iyi niyet ile yorumlanmalıdır.
Devamını Gör