Haberde yerel nüfusun, güvenlik güçlerinin bu ani ve nedeni açıklanmayan harekatından endişe duydukları da geçiyordu (www.caucasustimes.com, 6 Haziran).

Kabardey-Balkar cumhuriyetinde son bir kaç ay içinde şiddet eylemlerinde sürekli bir artış görülmekteydi ve Cumhuriyete ek güvenlik güçlerinin yerleştirilmesi buna bir cevap olabilir. Bölgede güvenlik güçlerinin artan varlığı sanki 28 Mayıs’ta ilan edilen “Özel Karmaşık Önleyici Rejim” in bir parçası. Bu özel rejim, aslında resmen bir terörle mücadele operasyonu olmasa da, pratikte güvenlik güçlerine, daha doğrusu kontrol edilemeyenlerine, insanların yaşamlarına daha çok karışma olanağı verecek. Bunun sonucunda, birliklerin böyle her yerde görünür olmaları ve yasal olmayan eylemleri güvenliğe yönelik tehditleri ortadan kaldırmaktan ziyade kamuoyunda bir öfkeye neden olabilir.

Bazı gözlemciler Kuzey Kafkasya’daki iki isimli (dual-named) Cumhuriyetlerin artık krize girdiğini düşünüyorlar. Gerçekten de, Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes Cumhuriyetleri ciddi bir istikrarsızlık trendine girmiş durumdalar. Bu iki cumhuriyetin de sorunları aslında diğer Kuzey Kafkasya Cumhuriyetlerindekilerle aynı: insanların politik yaşama katılamamaları, politik güç ve ekonomik kaynaklar üzerindeki tekel ve hem Moskova’nın hem de yerel kuklalarının sorunları ve çatışmaları çözmedeki başarısızlıkları. Fakat Kabardey-Balkar ve Karaçay-Çerkes Cumhuriyetlerine özel kimi sorunlar da var tabii. Mesela Çerkeslerin yükselen siyasi aktiviteleri. Çerkes aktivistler 2014 yılında Soçi'de düzenlenecek Kış Olimpiyatları nedeniyle uluslararası kamuoyunun dikkatlerinin bölgeye çekilmiş olmasını başlıca siyasi hedeflerine ulaşmak için iyi bir fırsat olarak görüyorlar.

5 Haziran günü, Çerkesk'te toplanan olağanüstü Çerkes Kongresi, Karaçay-Çerkes’in bölünüp bir Çerkes Cumhuriyetinin kurulması tavsiye kararını aldı. Çerkesler, Karaçayları Cumhuriyetin siyasi, ekonomik ve eğitim alanlarındaki tüm üst düzey pozisyonların gasp etmekle suçluyor ve Rusya Federasyonu içinde bir Çerkes cumhuriyeti oluşturularak bu yanlışın düzeltilebileceğini düşünüyorlar (www.kavkaz-uzel.ru, 6 Haziran). Artı, Moskova’ya da Karaçay-Çerkesk Cumhuriyetinde yaşayan halklar arasında eşitliği sağlayamadığı ve yasal düzeni koruyamadığı için kızgınlar.

Bu istemin, Çerkesk’teki Kongreye delege olarak katılan diğer komşu Kabardey-Balkar ve Adıge Cumhuriyetlerinde yaşayan Çerkeslerin de desteğini aldığı söylenebilir. Keza, Çerkeslerin bundan önceki Karaçaylar’dan ayrılma girişimleri başarısız olmuşsa da, Moskova Çerkeslerin talebi üzerine bu kez ciddi ciddi düşünecektir; çünkü bugünkü durum bölgede daha büyük istikrarsızlıklara yol açacak gibi görünüyor.

Çerkesler, hükümetten, aktivistlerinden Aslan Jukov’un Mart ayında ve Fral Shebzukhov’un Mayıs ayında öldürülmesi olaylarının da çözülmesini talep ederek pozisyonlarını güçlendiriyorlar. Jukov, genç ve tanınmış bir aktivistti; Shebzukhov ise Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti başkanı Boris Ebzeyev’in danışmanı ve Cumhuriyetin Başbakan adaylarından biriydi. Her iki cinayetin ardında da politik amaçların olduğu sanılıyor. Devlet yetkilileri cinayetlerin çözülmesi için enerjik ve hızlı bir çaba göstermediler (www.kavkaz-uzel.ru, 6 Haziran). Çünkü Kuzey Kafkasya’da çok sık olduğu gibi böylesi soruşturmaların sonuçları bazen daha büyük sorunlara yol açıyor. Bu nedenle hükümet cinayetlerin çözülmesi için ciddi bir çaba göstermemiş olabilir.

3 Haziran günü, Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti parlamentosu Rusya Devlet Başkanı’nın Kuzey Kafkasya elçisi Aleksandr Khloponin’in baskılarına boyun eğerek Çerkes kökenli Muradin Kemov’u Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti Başbakanı olarak atadı. Atama, Khloponin’in Cumhuriyetin Başkanı Ebzeyev’e çok etnikli bu bölgedeki etnik dengenin korunması için Başbakanlığa bir Çerkesi ataması için verdiği sürenin dolmasından bir ay sonra gerçekleşti (www.kavkaz-uzel.ru, 3 Haziran).

Toplam nüfusu 500 000’den bile az olan bu küçük Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti’nde Çerkes ve Abazalar birlikte, nüfusun sadece yüzde 19’unu oluşturuyorlar. Artı, Abazalar dil olarak Çerkeslerden çok Abhazlara yakınlar. Fakat Çerkeslerin Karaçay-Çerkes Cumhuriyetindeki nüfusları nispeten az olsa da, özellikle bölgedeki genel istikrarsız durum da dikkate alındığında, Kuzey Kafkasya'da önemli sorunlara neden olabilecek durumdalar. Kabardey-Balkar’ın nüfusu yaklaşık bir milyon ve bunların çoğunluğu Kabardey. Adıgey’in nüfusu ise 500.000 ve Çerkeslerin bu Cumhuriyetteki genel nüfusa oranları % 24 kadar. Fakat Adıgey Soçi Olimpiyatlarının düzenleneceği bölgeye çok yakın (www.perepis2002.ru ve siteler için).

Moskova, Soçi Olimpiyatlarının yapılacağı bölgeyi çevreleyen alanlarda öfkeli azınlıklar değil; dost insanlar görmek ister. Ve Kafkasya’nın başka bölgelerindeki tecrübe ile sabittir ki, bütün askeri üstünlüğüne rağmen Moskova, belli bir bölgede barış ve istikrarı sağlamak için hep dost bir yerel nüfusa ihtiyaç hissetmiştir. Bu, Çerkeslerin özellikle Soçi Olimpiyatları projesi devam ettiği müddetçe bölgedeki güvenlik durumunun bozulmaması için Moskova’dan bazı imtiyazlar elde edebilecekleri anlamına geliyor. Ama Moskova da tabii ki olimpiyatlar bittikten sonra kolayca geri alınabilecek tavizler teklif edecektir.

Eurasia Daily Monitor Cilt: 7 Sayı: 110
8 Haziran 2010 

Valery Dzutsev


Çev. Hatko Schamis
Cherkessia.net