BELGE 3: „Dağlıların
Tehcir İşleri Komisyonu“nun Raporu.
Komisyon 10 Mayıs 1862’de Kurulmuş.
1863-1864 Yıllarında Tehcir Edilen Dağlıların Sayılarını ve
Bunlar İçin Devlet Tarafından Yapılan
Ödemeleri Gösteren Bir Belge (
Archival Reference: shaG. Fund 416. inventory 3. doc. Storage unit 154.
pages 12-13 )
Bu
belge deportasyon noktalarında görevlendirilmiş altı Rus subayının
verdikleri bilgilerden oluşmaktadır. Bu altı Rus subayının görevleri
doğrudan Ruslar tarafından sürülen Çerkeslerin sayılarını belirlemek;
yani saymaktı.
Belgede
belirtilen toplam Rakam 470.703 dür.
Belge,
soykırım sürecinin büyüklüğünü ve yoğunluğunu resmetse de
iki gerçeği aklımızdan çıkarmamalıyız: Birincisi, bütün sürgün
edilenlerin kaydedilmiş olmadıkları. İkincisi de, zor kullanılarak
toplama kamplarına götürülen Çerkeslerin önemli bir kısmının,
kendilerini ülke dışına çıkaracak olan gemileri beklerken hayatlarını
kaybetmiş olmaları.
Birçok
Çerkesin de ( çoğunlukla Doğu Çerkesya Çerkesleri - Kabardeyler
) deniz yoluyla değil karadan sürgüne yollandıkları da başka bir
gerçek.
