Dün Maykop’da Adıge Xase’nin Yaşlılar Konseyi toplantısı yapıldı. Toplantıyı Konsey Başkanı Hunego Katip yönetti. Toplantıda sorulan ilk soru,Maykop’taki kreş, anaokulu ve okullarda Adıgece’nin öğretilmesi sorunu üzerineydi. Toplantıya Maykop Belediye Başkanı Mihail Çerniçenko da davetli olarak gelmişti, anadili –Çerkesçe- öğretiminin iyileştirilmesi konusu görüşüldü.
İkinci
soru, yine Belediye Başkanı ve katılımcılar tarafından dinlendi. Soru Maykop kentinin yaşı
(tarihi) üzerineydi. 1857’de Rus ordusu şimdiki Maykop’un
bulunduğu yeri ele geçirmiş ve burada bir askeri kale kurmuştu (-18 Mayıs
1857-). Kent yöneticileri ne diye kent tarihini bu olaya dayandırmaya çalışıyorlar? Rus
İmparatoru (Çar) 19.yüzyıl sonlarına doğru Maykop’a kent statüsü
vermişti, kentin tarihini, kent statüsünün verildiği (-12 Aralık 1870-)
tarihe dayandırmanın daha doğru olacağını söyleyenler de
oldu.
Ancak çok büyük çoğunluk, 3 bin üzeri yıl öncesine ait bir Maykop Yazılı Taşı’nın
bulunduğunu, kentin tarihinin
o bulgu esas alınarak başlatılmasının daha gerçekçi olacağı noktasında
birleşti. Belediye Başkanı Mihail
Çerniçenko da, kentin yaşı (tarihi) konusunun Belediye
Meclisi’nde yeniden ele alınmasının tam zamanı olduğunu söyledi ve öneri benimsendi.
Üçüncü
soru, Yaşlılar Konseyi toplantısına alınan biliminsanları Kuyeko Asfar, Yedıc
Batıray, Meşfeşşu Necdet, şair ve Adıge Devlet Üniversitesi öğretim
üyesi Yenemıko Mevlüd, işadamı Çeteve İbrahim ve
Maykop’taki dil öğretimi merkezi “Aktiv”in müdürü Yedıc Memet adına
soruldu.
Bu kişiler iki grup olarak “Anı ve Birlik” adlı anıt konusunda kaygılanmış ve
Adıge Xase’ye yazı
yazmışlardı. İlk sözü dış ülkelerde yaşayan Adıgelerle ilgilenen
cumhuriyetin sivil toplum örgütü AROD “Samğur” (*) Başkanı, şair, biliminsanı ve Kıdemli
Adıge gazeteci Kuyeko Asfar aldı.
Adıge
ulusal ressamı, ayrıca Rusya Kıdemli ressamı P’ıt’ıvaş
Feliks, ünlü Rusya sanat
insanı, yönetmen Haç’eğoğu Kasey ile birlikte imzalayıp Adıge
Cumhuriyeti Devlet Başkanı Thakuşın Aslan’a gönderdiği
yazı konusunda Kuyeko Asfar
bilgilendirmede bulundu. Ayrıca AROD “Samğur” örgütü adına Adıge Xase
Başkanı Hapaye Arambıy’a
yazmış olduğu yazıdan da söz etti. Kuyeko Asfar, Adıge Ulusu adına Maykop
kenti merkezine dikimi çalışmaları süren “Anı ve Birlik” (Ш1эжьымрэ
зык1ыныгъэмрэ)
adlı anıta bazı soyların adlarının yazılmaları için Adıge Xase Başkanlığı (Адыгэ
Хасэм и
Хэсашъхьэ) tarafından öne sürülmüş olan önerileri paylaşmadığını ve bunun
gerekçelerini üç imzacı kişi adına açıkladı.
Kuyeko, anıt ulusun geçmişi,anısı adına dikiliyor ise,anıtın adına niçin “birlik” sözcüğü de
eklenmek isteniyor? “Kardeşliğin bir merkezi”
(Зэкъошныгъэм
ипчэгу ) var, Rusya
ile Çerkesya’nın
(зызэгохьагъэхэр) dayanışmalarının 400’üncü yılı anısına bir birlik, Rus ve Adıge birliği
anıtı var. Şimdi o adla yeni bir anıt daha dikmeye gerek var mı? Yeni
anıt, -birlik adına değil de- ulus adına dikiliyorsa, o anıtın üzerine bir
soyun ya da birilerinin adlarını
yazılmanın gereği yok, aykırı tutum, ulusun birliğine hizmet etmez, aksine birliği
bozar. P’ıt’ıvaş,Haç’ğoğu ve Kuyeko’nun görüşü
öyleydi.
Ünlü biliminsanları Yedıc Batıray ile Yenemıko Mevlüd de, anıtın üzerine
soy adlarının (лъэкъоц1э)
yazılmalarını doğru bulmadıklarını,sırf bu nedenle Xase’ye yazı yazdıklarını
söylediler. Bu kişiler dönüş yapmış, Türkiye’de yaşamış olan
kişiler, diasporadaki Adıgelerden Hağur Mithat Efendi’nin adının anıta yazılmasının Xase
Başkanlığınca düşünülmüş olmasını da doğru bulmadıklarını
söylediler. Adıgelerin dünya bilinci, Nart destanı ve Maykop Kültürü
konusunda Adıge toprağından çıkarılmış olan eşsiz sanat yapıtları anıtın
üzerinde yer alırsa, iyi olur, dediler. Anıta her bir soyun adının
yazılamayacağı, anıtın tüm ulusu temsil etmesi gerektiği görüşü çoğunluk
tarafından benimsendi.
Adıgelerin babası, ulusun
bilge kişisi
(хьагурысым), ömrünü
Adıgelere adamış ve bu yolda her türlü güçlüğe göğüs germiş olan Şhalaho Abu da, anıta ulusal
kahramanların adlarının yazılmamaları halinde bile, o adların
unutulmamaları gerektiğini söyledi, kitaplar hazırlanarak kahramanlarımız
tanıtılmalıdır, dedi.
Toplantıda başkaları da söz alıp konuştular. Konuşmalardan sonra
Yaşlılar Konseyi oy birliği halinde anıtın üzerine hiçbir yazı yazılmaması
kararını aldı. Karar, onanmak
üzere Adıge Xase Başkanlığı’na sunulacak, Konsey üyeleri Başkanlığın
kararı onayacağı beklentisi içinde olduklarını bildirdiler.
Kuyeko Asfar
(*)- Samğur (Самгъур)-Adıge söylentisinde adı geçen iri ve ölümsüz bir kuş.Bir gözüyle geçmişi,diğer gözüyle de geleceği görür.-hcy
Kaynak: Natpress
1 Nisan 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız
