Neğeptle Askerbıy, şu sıralar bir 3'üncü filmini tamamlamış durumda, adı “Çerkesya-Çujbina” (Çerkesya.Diaspora/Gurbet Diyarı). Film, ulusun acıklı tarihinden kesitler sunuyor.
Filmi ilk izleyen kitle, Moskova'da yaşayan Çerkesler oldu. Filmin ilk galası Moskova'da yapıldı. Gala, Rusya Sinemacılar Birliği binasında yapıldı. Galaya Moskova'daki ünlü Çerkesler çağrılıydılar. Konuklar arasında Ağırbe Yur, Brağune Marian, Robert Saralp, Neğuç Ruslan gibi ünlü kişiler de vardı. Ayrıca politikacılar, din görevlileri ve kültür adamları da galaya gelmişlerdi. Galada film yapımcısı ve yönetmeni Neğeptle Askerbıy, rejisörler olarak da Vahtang Mikeladze, Yuriy Krauze, Bulat İskakov bulunuyordu.
Galaya Moskova'daki “Xase” ve “Хабзэм yınur” (Geleneğin Işığı) adlı Çerkes ulusal örgütlerin temsilcileri ile Moskova'da yüksek öğrenim gören Çerkes öğrenciler de geldiler.
Filmin senaryosu ulusun başına gelenleri gerçekçi bir biçimde yansıtmayı amaçlamıştı. Ata toprağından ayrılıp giden Çerkeslerin başına neler gelmişti? Bu soruların yanıtını aramak üzere Neğeptle Asker, Çerkeslerin gidip yerleşmiş oldukları ülkeleri dolaştı, ulusun ayrılma yeri olan Karadeniz kıyılarından başlayarak Türkiye ve Suriye'de de filmin çekimlerini yaptı.
- Böyle bir film hazırlamak sıradan bir iş değildir, -diye anlatıyor rejisör Vahtang Mikeladze. -Tarihsel temeli olan olayları derleyip bir araya getirmek ve filme aktarmak çok zor olan bir şey.
- Filmi çekmeye başladığımda çok sayıda kişinin yardımını yanımda buldum, -diyor Neğeptle Askerbıy. -Dostların yardımlarıyla filmi tamamlamış olduk. Film değişik ülkelere dağılmış olan Çerkeslerin yaşam biçimleri ve konumları üzerine.
Adıge Cumhuriyeti'nin 20'nci kuruluşunu karşılama bağlamında, 19 Mart da Adıgey'de sunulacak sanatsal etkinlikler kapsamında filmin Maykop galası da yapılacak. Film galası Devlet Filarmonisi'nde saat 16.00'da yapılacak.
İzleyiciler salona davetiye ile alınacaklar. Neğeptle Askerbıy'ın elden dağıttığı davetiyelerden alamayanlar, Filarmoni gişesinden ücretsiz davetiye alabilecekler. Gerekli iletişim 52-12-77 telefon numarası ile kurulabilir.
Sihu Goşnağu
Adıge maq,16 Mart 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız
Sn.Nagaple Zafer Bolat,
Sizin vınekoşunuz "Nagaple",Nagaplev" biçiminde yazmış olabilir.Bu yazılış biçimi Adıgece değil,Rusça yazılış biçimidir.Biz Rusça yazılışı değil Adıgece'sini esas alıyoruz.
Adıgece biliyor musunuz bilmiyorum.
"Neğaptle"deki "tl" bir sestir,bu ses Sayın Naj Ali İhsan Bey'in fonetik Adıge alfabesinde -l'- işareti ile,Kiril esaslı Adıge alfabesinde -лъ- işareti ile gösterilir.
Söylemek istediğim "tl" işaretinde "t" harfi okunmaz,"tl" işarettir,ikisi birlikte tek bir ses verir.
Maalesef Kiril alfabesi Adıge seslerini mükemmel bir biçimde veremiyor.Her ses için tek bir işaret üzerinden ve ses hareketlenmelerini ifade edebilen yeni bir alfabemiz olması gerekiyor.Örneğin,Çek,Slovak ve Polonya alfabelerinde Latin harflerin üzerine işaretler konarak sesler tanıtıldı,kullanılıyor.Slovak alfabesinde 4 ayrı -a- sesi var.Bilindiği gibi bu diller,Rusça ile birlikte Slaviyan diller grubuna girer.Rusya'da politik anlamda izin verilmemekte olması nedeniyle Kafkasya'da Kiril dışı başka bir alfabeye geçilemiyor.
Sadece Adıgeler için değil,Rusya'daki Rus olmayan yerel halklar alfabeleri için de durum öyle.
Bu bakımdan daha fazla tartışma,sanırım gereksizdir,tartışmayı burada kesmek daha iyi olacaktır.
Saygılarımla.
Sayin Zafer Bolat;
Site yetkililerinin ve sayin Hapi Cevdet Bey'in konu ile ilgili aciklamalari dogrudur. Adigabze dilbilgisi kurallarina gore tamlama halinde iken ismin icinde yer alan "а" harfi "э"ye donusur. Lutfen asagidaki ornekleri dikkatle inceleyin:
пшъашъэ = kiz, дахэ = guzel
Simdi bu iki kelime sifat tamlamasi durumuna gecince asagidaki ses degisimleri olur:
"пшъэшъэ дах" = guzel kiz
Dikkat ederseniz "пшъашъэ" icindeki "а", "э"ye donusmus, bu arada sifatin sonundaki "э" de dusmustur.
"Нэгъэплъэ Аскэрбый" de dilbilgisi kurallarina gore bir tamlamadir. Bu nedenle dilbilgisi kurallarina uygun yazmak ve de telaffuz etmek gerekir.
Adigabze dilbilgisi kurallarina geregince, tamlama halinde iken tamlanan kelime, tamlayan kelimeden once gelmektedir, Turkce'den veya Ingilizce'den farkli olarak. Bu yonuyle Arapca'ya benzetilebilir. Ayrica sifat tamlamalarinda tamlananin bir ya da birden cok olmasina gore tamlayan ve tamlanan kelimelerin yerlerinin farkli olduguna da dikkat ediniz. Mesela:
зы мэлы = bir koyun
мэлит1у = iki koyun
мэлищ = uc koyun
Konu ile ilgili bir baska ornek daha:
пшъашъэ = kiz, 1ае = cirkin
пшъэшъэ 1ай = cirkin kiz
Burada "пшъашъэ" kelimesi icindeki "а" harfi "э"ye donusurken tamlayan kelimenin sonundaki "е", "й" ile degistirilmistir.
Bunun gibi daha bir cok dilbilgisi kurali bulunmaktadir. Merak edenler olursa ornekleri ile birlikte elimizden geldigince yardimci olmaya calisiriz.
Selamlar.
Sayın Admin;
Sülale isminin yazılışı yanlıştır. Sizin düşüncenize katılıyorum. Evet doğrudur okunurken ve söylerken daha çok Neagaple diyoruz. Ancak bu isimde "t" veya "d" harfi içermez. Sülalemizin kril alfabesiyle yazılımı NAGAPLE dir. Klavyem kril yazılıma müsait olmadığı için burada yazamadım. Ancak Askerby nin kartvizitini scan ile tarayıp size mail atacağım. Aynen yazdığım gibi "Nagaple", daha doğrusu "Nağaple" olacaktır.
Bizler ve Kafkasyadaki akrabalarımız "NAGAPLE" olarak kullanmaktayız.
Muhtemelen sizin ayrıntılı olarak açıkladığınız ses, uyum, dönüşüm kurallarına uymuyor.
Saygılarımla,