- Olimpiyat yarışmaları Rusya düzeyinde yapılacak, -diyor Hats'ets'e Zarem. -Lisemizin birincisi olduktan sonra Adıge Cumhuriyeti olimpiyadına katılma hakkını elde etmiştim. Hedefim hukukçu olmak.
- Hukuk mesleğini seçmeyi uzun süreden beri mi düşünüyorsun?
- İlkokul 5'nci sınıftan beri hukuk mesleğine ilgi duymaya başlamıştım. Hukuk konulu kitapları okurken, anayasayı, örnek yasa ve kuralları, yasaları çiğneyenleri cezalandırmak gerektiğini öğreniyorsun.
- Mayın döşenmiş yeri bulan ve onu toprağın altından çıkaran kişinin yaptığı işi yanlış bulmuyor ve hukukçunun yaptığı işi de ona benzetiyor musun?
- İnsanın yaşamı ve geleceği hukukçuları da ilgilendiriyor, öğretmenlerimiz, anne ve babalarımız bize böyle diyorlar. Anlatılanları ve televizyon yayınlarını karşılaştırıyor, gazete okuyorum.
- Hukukçunun yanlış yapmaması için derinliğine bilgi edinmesi ve iyi eğitim alması gerekiyor, sorunlara adil ve tarafsız bir anlayışla yaklaşmak gerektiğini öğretmenlerin söylemiyorlar mı?
- Adil olmadığı sürece hukukun gelişemeyeceği belli. Bunun nedenleri babam Bayzet tarafından bana anlatılıyor. Babam bir hukukçu, bana ilginç hukuk örneklerini gösteriyor.
- Annen Larisa bir gazeteci. Gazeteciliği ilginç bulmuyor musun?
- Annem ve babam kendi mesleğini kendin seç dediler bana. Gazetecilik sadece ilginç değil, sürekli yaratıcı olmanı gerektiren bir meslek.
- Hukukçu iyi yazı yazmayı bilirse, bunun yararını görür.
- Anne ve babamın da öyle dedikleri oluyor, düşünmem gereken şeyler var.
- Seni yarışmalar konusunda kim eğitti?
- Yarışmalarda 100 üzeri soruyu yanıtlaman gerekiyor. Özlü sözlerden yararlanıyor muyum bilemiyorum, öğretmenlerimin ve okuduğum lisenin bana olan güvenlerini boşa çıkarmak istemiyorum. Birincilik başarım sadece bana ait olamaz. Hazırlanmamda yardımcı olanlara teşekkürlerimi şimdiden sunarım.
- Öğretmenlerin kimler?
- Okulların hepsinde hukuk dersi verilmiyor. Sosyal bilimleri okuyanlar yeterli bir hukuk dersi görmüyorlar. Hukuk dersi öğretmenimiz Yemt'ıtl Yusıf'tan çok memnunum. Yaşam gerçeğine dayalı eğitim veren bir öğretmenimizdir o.Seçmeyi düşündüğüm meslek konusunda bana yardımcı olan da odur. Sınıf öğretmenimiz Thakuşın Marin'i de anmadan geçemem. Okul müdürümüz Ç'ıç' Huriyet de AC Olimpiyatı Birincisi olduğumu duyurdu ve beni kutladı.
- Zarem, seni “Aktiv” dil öğretim merkezinde de görüyordum.
- İngilizceye ilgi duyuyorum, ilerisi için gerekli.
- Mükemmel bir Çerkesce konuşuyorsun. Çerkesce yarışmalara katılmıyor musun?
- Adıge edebiyatı üzerine yarışmalara da hazırlanıyorum. Çerkesce’nin değerini ortaya koymak üzere Kuyeko Nalbıy'ın yazdığı, ulusal düşünce ve duyguyu yansıtan özlü sözleri seçip yazmış bulunuyorum (Zarema yazdıklarını bana gösterdi. Çerkesce’nin çok zengin bir dil olduğunu, kız arkadaşı Daşa Slobodenyuk'un Çerkesce öğrendiğini, bu Rus kızının Çerkesce şiirler okuduğunu da anlattı).
- Zarem, Daşa için Çerkesce öğrenmek zor olmadı mı?
- “Zarem Rusça öğrendiğine göre, ben de ne diye Çerkesce öğrenemeyecek mişim” dedi, Çerkesce’yi, Çerkesce okuma yazmayı öğrendi.
- Ulusal sanat ile Çerkesce’nin ilgisi konusunda ne söylersin?
- “Nalmes”, “İslamıy” ve ünlü sanatçılarımızın konserlerini izliyorum. Bu tür etkinlikler kişiyi eğitiyor.
- Çerkesce konuşmayan gençlerle karşılaştığın oluyor mu?
- Çerkesce’yi öğrenmesek de olur diyenleri gördükçe içim kararıyor.“Çerkesce’yi anlamam yetmez mi?” diyenler az değil.
- O çocuklar köye gittiklerinde nine ve dedeleriyle hangi dilde konuştuklarını da sana söylüyorlar mı?
- Ben onları kınayamıyorum. Köyde nine ve dedelerimizden duyduğum konuşmalar benim için bir okul işlevini görüyor. Başını okşarken ninenin sana söylediği Çerkesce’yi itelemeyi ve başka bir dilde onunla konuşmayı anlayamıyor, yakıştıramıyorum.
- Dil üzerine daha fazla olimpiyat yarışmaları düzenlenmesini istemiyor musun?
- Olimpiyatlar yetmez. Akşam toplantıları ve diğer etkinlikler de gerekiyor. Kuyeko Nalbıy'ın dediği gibi, ben Çerkes’im diyenlerin hepsi Adıge/Çerkes olabilirler mi?
- Önümüzdeki günlerde neler yapmayı düşünüyorsun?
- Rusya olimpiyatlarına hazırlanıyorum, seçtiğim meslek için yetkinleşmek, Çerkesce’mi daha da ilerletmek istiyorum.
- Allah tüm isteklerinizi yerine getirsin.
- Teşekkür ederim.
Resimdeki-Hats'ets'e Zarem
Adıge maq,2 Şubat 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız
***
ГукIэ къыхэпхырэр нахь гъэшIэгъон
КIэлэеджакIомэ яолимпиадэ хэлажьэрэмэ яшIэныгъэ ауплъэкIузэ, сэнэхьатэу къыхахыщтым зыфагъэхьазыры. Адыгэ республикэ гимназием ия 11-рэ класс щеджэрэ ХьэцIэцIэ Заремэ правэмкIэ шIэныгъэу иIэр зэнэкъокъум щиушэтыгъ, балл 51-рэ ригъэкъуи, Адыгэ РеспубликэмкIэ апэрэ чIыпIэр къыдихыгъ.
- Олимпиадэр Урысыем ипрограммэ телъытагъэу щыт, - еIо ХьэцIэцIэ Заремэ. - Гимназием апэрэ чIыпIэр къызыщысэхьым ыуж республикэ олимпиадэм сагъэкIуагъ. Юрист сэнэхьат зэзгъэгъоты сшIоигъу.
- Къыхэпхыщт сэнэхьатым бэшIагъа узегупшысагъэр?
- Я 5-рэ классым къыщегъэжьагъ сшIогъэшIэгъонэу ащ сызегупшысэрэр. Правэм ехьылIэгъэ тхылъмэ уяджэзэ, Конституцием, хэбзэ шапхъэу щыIэхэм, мыхъунэу зекIуагъэм пшъэдэкIыжь ыхьын зэрэфаем, нэмыкIхэм защыогъэгъуазэ.
- Лагъымэр зыщагъэтIылъыгъэр къыхэзыгъэщырэм, ар къычIэзыхыщтыр хэукъо зэрэмыхъущтым юристым иIофшIэн фэбгъадэу къыхэкIырэба?
- ЦIыфым ищыIэныгъэ къырыкIощтыр юристым бэкIэ елъытыгъэу зэрэщытыр тикIэлэегъаджэмэ, сянэ-сятэмэ къысаIо. Зэгъэпшэнхэр сшIыхэзэ, телевизорымкIэ къатырэмэ сяплъы, гъэзетмэ сяджэ.
- Юристыр хэмыукъоным пае шIэныгъэ куу иIэн, гу къабзэкIэ Iофым екIолIэн зэрэфаер уикIэлэегъаджэмэ бэрэ къыуаIуа?
- Зэфагъэ хэмылъэу юристыр зыкIызекIорэр гурыIогъуаеу щыт. Ар къызыхэкIырэмэ ащыщхэр сятэу Байзэт къысфеIуатэх. Ар юристышъ, щысэ гъэшIэгъонхэр къысфехьых.
- Уянэу Ларисэ журналист. Ащ исэнэхьат пшIогъэшIэгъонба?
- Сызыфэе сэнэхьатыр сэр-сэрэу къыхэсхынэу сянэ-сятэмэ къысаIо. Журналистыр сэнэхьат гъэшIэгъон къодыеп, мафэ къэс Iоф зыдэпшIэжьын зэрэфаер сэшIэ. Дэпкъ гъэзетэу я 11-рэ гурыт еджапIэм къыщыдагъэкIырэм иредактор шъхьаIэу сыщытыгъ. ЩыIэныгъэм ехьылIагъэу сытхэным сызыIэпищэщтыгъ, ау юрист Iофыгъохэр зэкIэми апшъэ сшIыгъэх.
- Юристыр дэгъоу матхэмэ, федэ фэхъущт.
- Сянэ-сятэхэм арэущтэу къысаIоу къыхэкIышъ, сызэгупшысэн щыI.
- Олимпиадэм узэрэхэлэжьагъэм сыда узфигъэсагъэр?
- УпчIи 100-м ехъу джэуап зэптыжьын фаер. ГущыIэ лъэшыщэхэр сэгъэфедэхэми сшIэрэп, ау тикIэлэегъаджэхэм, сызыщеджэрэ гимназием цыхьэу къысфашIыгъэр къэзгъэшъыпкъэжьы зэрэсшIоигъуагъэр къэсIонэу сыфай. Апэрэ чIыпIэу къыдэсхыгъэр сизакъоу сиеп. Тхьаегъэпсэух IэпыIэгъу къысфэхъугъэхэр.
- Хэта уикIэлэегъаджэхэр?
- ЕджэпIэ пстэуми правэр ащахьырэп. Обществознаниер зыкIухэрэм правэр игъэкIотыгъэу зэрагъашIэрэп. Лъэшэу сыфэраз правэмкIэ тикIэлэегъаджэу ЕмтIылъ Юсыф. ЩыIэныгъэм епхыгъэу гъэсэныгъэ дэгъу озыгъэгъотырэ кIэлэегъаджэу ар сэлъытэ. Къыхэсхыщт сэнэхьатым екIурэ гъогум сытырищагъ. Тикласс ипащэу ТхьакIущынэ Марини сыкъыщытхъу сшIоигъу. Гимназием идиректорэу КIыкI Нурыет апэрэ чIыпIэр олимпиадэм къызэрэщысхьыгъэр еджапIэм щаригъэшIагъ, къысфэгушIуагъ.
- Зарем, бзэхэр зыщызэрагъэшIэрэ Гупчэу «Активым» ущыслъэгъущтыгъ. Ащ дэгъоу узэрэщеджагъэр директор шъхьаIэу Едыдж Мэмэт къысиIуагъ.
- Инджылызыбзэр сшIогъэшIэгъон, тапэкIи сищыкIэгъэщт.
- АдыгабзэкIи дэгъоу огущыIэ. Зэнэкъокъумэ уахэлажьэрэба?
- Адыгэ литературэмкIэ ахэм сахэлэжьэнэу зысэгъэхьазыры. Адыгабзэм игъэлъэпIэн фэгъэхьыгъэу Къуекъо Налбый ытхыгъэр, лъэпкъ гупшысэм ехьылIэгъэ гущыIэ щэрыохэр хэстхыкIыгъэх (Заремэ итхыгъэхэр къысегъэлъэгъух. Адыгабзэм ибаиныгъэ, ипшъэшъэгъоу Даша Слободенюк адыгабзэр зэрэзэригъэшIагъэр, адыгэ усэмэ урыс пшъашъэр къызэряджэрэр къысфеIуатэ).
- Зарем, Дашэ адыгабзэр къехьылъэкIыгъа?
- «Заремэ урысыбзэр зэрегъашIэмэ, сэ адыгабзэр сыда зэсымыгъэшIэщт» ыIуи, тхакIи еджакIи зэригъэшIагъэх.
- Лъэпкъ искусствэмрэ адыгабзэмрэ язэпхыныгъэхэр орыкIэ сыда?
- «Налмэсым», «Ислъамыем», тиартист цIэрыIомэ яконцертхэм сяплъы. Ащ фэдэ зэхахьэмэ уапIу.
- АдыгабзэкIэ мыгущыIэрэ тилъэпкъэгъу ныбжьыкIэмэ уаIокIа?
- Сыгу къео адыгабзэр зэрамыгъашIэми мыхъунэу зэраIорэрэр. «КъызгурэIомэ хъугъэба?» зыIорэр макIэп.
- Къуаджэм зыкIохэкIэ, нэнэжъ-тэтэжъмэ бзэу зэрадэгущыIэхэрэр къыуаIорэба?
- Сэ ахэр къэсыубынхэр къысфегъэкIурэп. Синэнэжъ-тэтэжъхэм яадыгабзэу къуаджэмэ ащызэхэсхырэр еджапIэ сфэхъу. КъызгурыIорэп уинэнэжъ пшъхьашъо ыIэ къыщифэ зыхъукIэ уиадыгабзэ пыдзы зэрэпшIыщтыр, нэмыкI бзэкIэ узэрэдэгущыIэщтыр.
- Олимпиадэхэр бзэм ехьылIагъэу нахьыбэрэ зэхащэнхэу уфаеба?
- ОлимпиадэкIэ икъущтэп. Пчыхьэзэхахьэхэр, нэмыкI зэIукIэгъухэр тищыкIагъэх. Къуекъо Налбый зэритхыгъэу, сыадыг зыIорэ пстэури адыга?
- Уигухэлъ благъэхэр зыфэдэхэр къытаIоба?
- Урысые олимпиадэм сыхэлажьэ, къыхэсхыгъэ сэнэхьатым зыфэзгъасэ, сиадыгабзэ нахь дэгъоу зэзгъашIэ сшIоигъу.
- УигухэлъышIухэр Тхьэм къыбдегъэхъух.
- Тхьауегъэпсэу.
Сурэтым итыр: ХьэцIэцIэ Зарем.
