- Adıge Televizyonu'un “epeas”  (el becerisi) adlı programında altın ipliklerle işlemelerin yapıldığını ve öğretilmekte olduğunu görünce, ben de o işi öğrenmek istedim, -diye anlatıyor Ruzana. -Evlenmeye hazırlanırken, gelinliğimi öğretmenimin yardımıyla tasarlamaya başlamıştım. İlk altın işleme işim de böylece başlamış oldu. Daha sonraki işlemelerim daha da kolaylaşmıştı benim için.

Ruzana evlendikten sonra da, vakit buldukça evinde bu iş için çalışmaya başladı. Sıkı çalışmaları sonucu, evinde “Dış'e yıdağ” (Altın İşlemeleri) adlı bir salon açtı. Kayınvalidesi Çurmıt Aynur'un yardımıyla işi ilerletti.

Genç kadın bir yıldan beri ulusal giysilerin yer aldığı bir salonun/mağazanın başında. Biçki dikiş öğrenimi görmemiş, ama kadın elbisesi (cай) konusunda ustalaşmış biri. Elbiseleri süslüyor, bir biçimde gördüğü örnekleri kendi içinden geldiği gibi katkılar yaparak geliştiriyor. En çok da, eskiden beri Çerkeslerin evcil hayvanları besleme, tarım ürünlerini yetiştirme biçimi, simgesi olan üç yaprak örneğinden yararlanıyor. Yardım edeni olursa, iplik örgüler de yapabilecek durumda.

Ruzana, çalışmalarının insanlara moral, sevgi aşılamasını diliyor, bunu amaçladığını söylüyor. Gelin adayı bir kız, Ruzana'nın mağazasında artık  istediği elbiseyi ve gelinliği bulabilir. Elbiseler kişisel beğenilere ve fiyata göre değişiyor. Kızlar farklı gelinlikler giymek istiyorlar. Birileri gelinlik, diğeri Adıge görüntüsü taşıyan bir elbise istiyor. Duvak takmak istemeyenler de çıkıyor. Ayrıca, gelinlikler kiralanabiliyorlar.

Adıgey'de artık, yılda bir “Adıge Giysileri Günü”  düzenlenecek. Ruzana bu karara çok seviniyor. Yarını kuracak olan gençlerin bu güne, böylece hazırlanacakları umudunu taşıyor.

- Her bir  evde Giysi Günü'nde giyilecek bir elbise bulunmayabilir, -diyor Ruzana. -Ancak tarihimizin derinliklerinden bugünlere gelmiş olan giysilerimizi giymenin kişide yaratacağı duyguları, gururu herkesin duymasını istiyorum. Ninelerimizin ve dedelerimizin giymiş oldukları giysileri yaşamın içinden “koparıp atmak” şık birşey olmaz.

Çurmıt Ruzana'nın ulusal konulardaki düşünce tarzı çağdaş. Bundan sonrası için, daha da ustalaşmanın peşinde, ama kısa bir süre içinde ulaştığı  başarı düzeyi de küçümsenemez.

Resimde-Çurmıt Ruzana çalışmalarını gösteriyor.

Adıge maq,7 Şubat 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız

***

Дышъэ идэ IэпэIас  

Адыгэ творчествэм изы Iахьэхэм ащыщэу дышъэ идэным Цурмыт Рузанэ икIасэу пылъ. Пшъашъэхэм янысэщэ джанэ егъэкIэракIэ. ЫгукIэ къыхихыгъэ дышъэ идэным ишъэфхэр къызIэкIигъэхьанхэмкIэ Адыгэ Республикэм лъэпкъ культурэмкIэ и Гупчэ иIофышIэу Пэнэшъу Сэфыет IэпыIэгъу къыфэхъугъ.

- Адыгэ телерадиокомпанием икъэтынэу «IэпэIасэм» дышъэ IуданэкIэ изыдэхэрэр къызегъэлъагъом, сэри зэзгъашIэ сшIоигъо сыхъугъ, -къеIуатэ Рузанэ. - Унагъо сихьанэу зызгъэхьазырызэ, зыщыслъэщт саер сикIэлэегъаджэ ишIуагъэкIэ къэтыугупшысыгъагъ. Ары апэ дэдэу дышъэ IуданэкIэ исыдагъэр. Ащ ыуж къыкIэлъыкIогъэ джанэхэр нахь IэшIэх къысфэхъугъэх.

Рузанэ шъхьэгъусэ иIэ зэхъум, уахътэ къыхигъэкIызэ унэм щыридэщтыгъэ. Аущтэу ишъыпкъэу зэрэпылъым къыхэкIэу «Дышъэ идагъ» зыфиIорэ салоныр яунагъокIэ къызэIуахыгъ. Игуащэу Цурмыт Айнур IэпыIэгъу къыфэхъузэ, яIоф лъагъэкIотагъ.

Бзылъфыгъэ ныбжьыкIэр илъэс хъугъэу лъэпкъ шъуашэхэр зычIэт салоным ипащ. Дэным фемыджагъэми, саер зэрашIырэм фэIэпэIас. Ахэр егъэкIэракIэх, зыгорэм тырихыгъэ тхыпхъэхэм ежь игукъэкIхэр ахилъхьэзэ редэх. ИжъыкIэ къыщегъэжьагъэу адыгэхэм щагу псэушъхьэхэр зэрахъущтыгъэм, къэкIырэмэ зэрапылъыгъэхэм ямэхьанэ зиIэ тамыгъэу тхьэпищыр (трехлистник) нахьыбэмкIэ егъэфедэ. IэпыIэгъу къыфэхъун ыгъотымэ, Iудэнэ закъокIэ ашIырэ уэгъэ-шъагъэхэр ышIыщтых.

Рузанэ зыпылъ Iофым цIыфхэм гухахъо зэрэхагъотэщтым пылъ. Унагъо ихьащт пшъашъэм зыфэе джанэр салоным щигъотыщт. ЦIыф пэпчъ имылъку, ыгу рихьырэм ялъытыгъэу саехэр зэтефыгъэх. Рузанэ къызэриIуагъэмкIэ, пшъэшъэ ныбжьыкIэхэр дакIохэ зыхъукIэ, джанэу зыщалъэ ашIоигъохэр зэфэшъхьафых. Зыхэр саем, адрэхэр адыгэ шъуашэм итеплъэ иIэу дыгъэ джанэм къыкIэупчIэх. ПаIом фэмыехэри къахэкIых. НахьыбэмкIэ ахэр хьафэу аштэх.

Адыгэ шъуашэм и Мафэ илъэс къэс республикэм щыхагъэунэфыкIынэу зэрэрахъухьагъэр Рузанэ гуапэ щыхъугъ. «Неущырэ мафэр» зыгъэпсыщт ныбжьыкIэхэр чанэу къыхэлэжьэнхэу мэгугъэ.

- МэфэкIым къызщалъэнэу сае нэбгырэ пэпчъ иунэ имылъынкIэ енэгуягъо, - еIо Рузанэ. - Тарихъым хэхьэгъэ шъуашэр зызыщыплъэкIэ угу ихъыкIырэр зэкIэми зэхашIэн фаеу сеплъы. Тянэжъ-тятэжъхэм ащыгъыгъэ шъуашэр щыIэныгъэм «хэдгъэкIуакIэ» хъущтэп.

Цурмыт Рузанэ илъэпкъ гупшысакIэ лъэхъаным щыпхырещы. ЫпэкIэ икъулайныгъэ хигъэхъощтми, охътэ кIэкIым къыдэхъугъэм рыраз.

 Сурэтым итыр: Цурмыт Рузанэ иIофшIагъэ къегъэлъагъо.  

07 февраля 2011
Адыгэ Макъ