İlyasov, uluslar arası ilişkileri güçlendirmeyi ana görevlerinden biri olarak gören biri. İlyasov ile kendi mesleği olan hekimlik dışı konular üzerine bir konuşma yapmış bulunuyoruz.

- Tatarlar (1) Adıgey'de en çok Şevgen ve Koşhabl rayonları ile başkent Maykop'ta yaşıyorlar, -diyor Alyam İlyasov. -Pşıjhabl Adıge köyü ile Otradnıy, Politotdel, Kirov ve diğer küçük Rus yerleşimelerinde de (hutor/mezralarda da)  Tatar aileleri yaşıyorlar.

- Adıge/Çerkeslerle Tatarlar uzun bir süreden beri birlikte bir yaşamı paylaşıyorlar, gelenek ve göreneklerimiz de benzeşmeye başlamış. Bunun farkındayız.

- Tatarlar Çerkesçeyi biliyorlar, Adıgelerle komşuluk ve evlilik bağları var. Adıgey'de yerliler (-Çerkesler-) dışında Ruslar, Ermeniler, Grekler/Rumlar ve daha başka uluslardan insanlar da yaşıyorlar. Hepsiyle dostuz, hepimiz birbirimize karşı saygılıyız. Yine de, Adıge/Çerkeslere, diğerlerine göre daha yakınız. Çerkesler gibi koyun, keçi ve kümes hayvanı besliyor, ev hizmetlerini görüyoruz, Müslüman’ız.

Dil, Giysi

- Ulusun bekası/yok olmaması için dilin korunması gerektiğini, bunun bir politik sorun olduğunu, daha önce söylemiştiniz.

- Dilimizin değerini, onu yitirmeye başladığımızda anladık. Gençlerimiz artık Tatarca konuşmuyor, bilmiyorlardı. Sonunda “Duslık” örgütünü kurduk ve soydaşlarımızı buluşturmaya başladık. AC Eğitim ve Bilim Bakanlığı, Barış Ligi ve Adıge Xase örgütü desteğinde çalışmalarımızı başlattık ve Maykop'ta Tatar öğrencilerin öğrenim görecekleri bir sınıf açtık.

- Okul kitaplarını bulma konusunda bir güçlükle karşılaştınız mı?

- Tataristan başkenti Kazan'a gittik, gerekli kitaplar ve  eğitim programı oradan sağlandı. Dilin ulusun ruhu/yaşam kaynağı olduğunu kendi kendimize ve yeniden  öğrenmiş olduk.

-  “Attan düşen kişi, suçu atın kolanına atar” demişler. Dili konuşmayanlar, sorumluluğu kime atıyor, yüklüyorlardı?

- Başlanmamış bir işi başlatmanın zor birşey olduğunu söyleyenlere katılıyorum. Adıgey'de Tatarca öğrenme özgürlüğümüz vardı. Ancak çoğunca bir araya gelmiyor, sorunlarımızı gereken düzeylerde ele almıyor, birbirimizle görüşmüyorduk. “Duslık”ı kurduktan sonra dilimizi ve ulusal giyimimizi canlandırmaya başladık.

- Folklor topluluğunuz Adıgey'in kutlama günlerine katılıyor.

- Adıgey Devlet Başkanı Thakuşın Aslan, Parlamento ve Hükümet üyeleri ile kutlama günlerinde bir araya geliyor, gelenek ve göreneklerimizi onlara anlatıyor, şarkılarımızı dinletiyor ve danslarımızı izlettiriyoruz. Bunu Adıge Cumhuriyeti'ndeki barışçı ortamın bir kazanımı olarak görüyoruz.

- Üzerinde futbol kulübü “Rubin” Kazan yazılı küçük Tatar takkelerinin size dağıtıldığını sporseverlerden duyduk. Bu olayın öyküsünü bize de anlatır mısın?

- Maykoplu Andrey Kobenko'nun yer aldığı “Rubin”  takımı (2) Rusya şampiyonu oldu. Vitali Kaleşin'in babası İgor da Maykop doğumlu. Çerkes genci Natho Bibars, İsrail'deki Çerkes köyü Kfar-Kama'dan, şimdi “Rubin”de oynuyor. Adıgey ile Tataristan arasındaki dostluğun bir simgesi olmak üzere, bize takkeler, ulusal geçmişi yansıtan eşyalar ve kitaplar armağan edildi.

Tarih Müzesi

- “Duslık” örgütünce açılan müzeniz ilgi görüyor mu? Yeri de uygun mu?

- Müzeyi 2005 yılında Maykop'ta açtık. Gogol caddesinde, Parlamento binasına yakın bir yerde, ulusal kültüre ilgi duyanlar müzemizi ziyaret ediyorlar. Ünlü Tatar yazarları M.Calil, G.Tukay ve diğerleri üzerine sergiler açtık. Ünlü Adıge Nartologu Hadağal'e Asker ve daha başkaları tarafından bize bağışlanmış olan eşyaları da müzemizde görebilirsiniz.

- Tarih ve ulusal sanat yoluyla Tatarların yeniden bir canlanma süreci içine gireceklerine inanıyor musun?

- Ulusal anılarımız, nostaljimiz canlanıyor-bunu, altını çizerek söylüyorum. Dünya Tatarlar Kongresi Başkanı Rinat Zakirov bizi destekliyor, sürekli bizi gözetiyor. Ulusal ilişkileri geliştirme konulu toplantılara bizi de çağırıyor.

Adıge Cumhuriyeti Başbakanı Kumpıl Murat'dan da memnunuz. Ulusal giysilerimizi diktirmemizde bize yardımcı oldu. Artık “Duslık” topluluğu güzel giysileri içinde bayramlarda, akşam buluşmalarında yer almaya başladı.

- Alyam, daha açık, sansürsüz olarak bu konuşmamızı ilerletmek istiyorum. Gençler Tatarcayı ve Tatar tarihini gerçekten öğrenmek istiyorlar mı?

- Yerinde bir soru, ancak gerekli yanıtı verebilir miyim, bilemiyorum. Anne ve babalardan bazıları çocuklarına Tatarcayı öğretmek için bir çaba göstermiyorlar, bundan kaçınıyorlar gibime geliyor. Ulusun ana kaynağına, çıkış yerine değer vermek gerektiğini bilmiyor olamazlar. İstemiyorlar, Tatarcayı gereksiz bir dil olarak görüyor olmalılar, sanırım daha doğru yanıt bu olabilir.

- Çocuğunun yarının ne olacağını (-dilsiz kalacağını-) söylemek istemiyorlar mı?

Alyam İlyasov başını indirdi, bir iç çekti.

- İngilizce öğrenmenin daha iyi olacağını, bir işe yarayacağını söylüyorlar. Doğru olanı hangisi, bunu zaman gösterecek.

- “Duslık” topluluğunun şarkılarını zevkle dinliyorum. Programı kim hazırlıyor?

- Şarkıların çoğu Tataristan'dan ithal. -Tatar- Televizyonu'nun yararını görüyoruz. Ulusal sanattan kopmuş sayılmayız. Olanaklarımızı yeterince değerlendiremiyor olmamız ise, ayrı bir sorun. Dilin ve şarkıların yardımıyla tarihimizi ve geleneklerimizi daha iyi öğreneceğiz.

- Adıge Cumhuriyeti bu sonbaharda (-5 Ekimde-) 20'nci kuruluş yılını kutlayacak, bunu ve “Duslık”ın kazanımlarını nasıl değerlendiriyorsun?

- “Duslık” Adıge Cumhuriyeti ile yaşıt. Çok uluslu Adıgey halklarından biri de biziz/Tatarlardır. Düğünlerimizde Adıge Bayrağını dalgalandırıyoruz. Adıge Cumhuriyeti Anayasası gereği oluşturulan Adıge devlet yapısının bir getirisi olarak Tatar toplumu da toparlanmaya, canlanmaya başladı. Yakınmamız için bir nedenimiz kalmadı. Kazan'a gittiğimde Tataristan Devlet Başkanı Rustam Minihanov ile karşılaştım, Adıgey Devlet Başkanı Thakuşın Aslan'ı sordu ve onunla görüşmek istediğini söyledi.

- Önümüzdeki günlere ilişkin neler düşündüğünü sorarak konuşmamızı tamamlamak istiyorum.

- Adıge Cumhuriyeti'nin 20'nci kuruluş yılına ilişkin kutlamalara tüm gücümüzle katılacağız. Bu sonbaharda “Barış Yürüyüşü” yapılacak, yürüyüş Tataristan başkenti Kazan'dan başlayacak ve Ürdün başkenti Amman'da sona erecek. “Barış Yürüyüşü”, Adıgey yollarından da geçecek, biz de Adıgey etabındaki yürüyüşe coşkuyla katılacağız.

- Alyam, söylemek istediğin başka şeyler var mı?

- Adıgey'deki sivil toplum kuruluşları ile iyi ilişkilerimiz var. Adıge Xase Başkanı Hapaye Arambıy ile sık sık karşılaşıyor, ulusal ve toplumsal sorunları konuşuyoruz. Bizim gibi, diğer sivil toplum kuruluşlarının da dostane ilişkilerini geliştirmelerini ve dayanışmalarını diliyorum.

- Tanrı tüm iyi dileklerinizde size yardımcı olsun.

- Teşekkür ederim.

 Resimdeki-“Duslık” Başkanı Alyam İlyasov

Adıge maq,16 Şubat 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız

Bilgi notları:

(1)- 2002 sayımına göre Adıge Cumhuriyeti'nde 2,9 bin Tatar nüfus bulunuyordu.-hcy
(2)-Rubin futbol takımı  Rusya'nın en ünlü takımlarından biridir.-hcy