KAFFED öncülüğünde düzenlenen Ortak Akıl Toplantısı 10-12 Aralık 2010 tarihleri arasında Bolu - Koru Otel’de yapıldı. Sonuç bildirisi de geçtiğimiz günlerde yayınlandı. Katılımcılardan biri olarak, biraz gecikmeli de olsa genel bir değerlendirme yapmak ve bazı konularda eleştirilerimi dile getirmek istiyorum.

Değerlendirmelerin çoğuna katılıyorum, genel itibarıyla düzeyli ve verimli bir toplantı oldu. Söylenebilecek olumlu birçok şeyin yanında eleştirelecek yönleri de var kuşkusuz. Sanırım bunlar olumlu havaya gölge düşürmez.

İki günde farklı başlıklar altında beş oturum yapıldı. Elli katılımcının hepsinin her oturuma katılıp her konuda konuşması verimliliği düşüren bir faktör oldu. Herkesin ilgi-bilgi alanı farklı olduğuna göre, her oturuma farklı ve daha az sayıda kişinin katıldığı bir toplantı formatı konuşmacılara daha fazla zaman sağlayacağı gibi gereksiz konuşmaların ve tekrarların da önünü almış olurdu. Görüldü ki her konuşmacıya 3 dakikalık süre çok yetersiz kaldı, oturumların gündemleri karıştı, bazıları her konuda fikir beyan ederken bazıları hiç konuşmadı.

Toplantının “farklı mecralarda toplumsal mücadeleye katkı veren aydınları ve kanaat önderlerini” bir araya getirmeyi amaçladığı söyleniyorsa da katılımcıların profili pek öyle söylemiyordu. Bu “aydın ve kanaat önderlerinden” bazılarının adını ilk defa orada duydum (benim bilgisizliğim de olabilir). Yıllardır tanıdığımız ve (bence) bu iki kategoriye de girmeyen kişiler oradayken toplumsal mücadeleye farklı kulvarlarda katılan ama “aykırı” görülen isimlerin orada olmaması bir eksiklikti.

Sonuç bildirisinin yazılış ve ilan yöntemi de bence sorunlu. Bu tür bir toplantının sonuç bildirisi ya katılımcılarının konuşma özetleri şeklinde olur ya da ortak bir metin olacaksa katılımcıların önceden onayı alınır; metnin geneline katılmayan onaylamaz ya da katılmadığı maddelere şerh düşer. “Katılımcıların düşünce ve ifade nüansları saklı olmak kaydıyla” ibaresi ilan edilen bildirinin bütün katılımcıların ortak aklının ürünü olmadığı gerçeğini değiştirmiyor. Dolayısıyla benim adıma da ilan edilen bu sonuç bildirisinin bazı maddelerine şerh düşmeyi, “saklı kalan düşünce ve ifade nüanslarımı” açıklamayı gerekli görüyorum.

“KAFFED, diasporada onyıllardır sürdürülen toplumsal-ulusal mücadeleyi temsil eden, bu mücadelenin omurgasını oluşturan, Türkiye’de yaşayan Adığe, Abaza, Ubıh ve ortak aidiyet hissi içindeki tüm diğer Kafkas halklarını bütünleştiren yegane örgütlenmemizdir.” Katılımcılar arasında federasyon veya üye dernekler dışından, hatta KAFFED çizgisine yakın olmayan kişiler vardı. Sadece dernek üyelerinin toplantısı olsaydı bile sonuç bildirisinde böyle iddialara ve narsizme gerek yoktu.

Türkiye’nin ve dünyanın bugünkü siyasi ortamında kimliğin siyasallaşmasını ve kimlik siyasetini çok önemsiyorum ve Çerkes tanımını da bunun ayrılmaz bir parçası olarak görüyorum. “Diasporada  Adığe, Abaza, Ubıh ve diğer Kuzey Kafkas halklarını bütünleştiren, onlara siyasi hüviyet kazandıran ‘Çerkes’in ortak ad ve ortak siyasi tanım olarak kalması doğru olacaktır” diyen KAFFED ortak aklının tam tersini düşünüyorum. Evet, Türkiye’deki kullanımıyla Çerkes etnik değil kültürel bir kimliğin adıdır. Ancak bu şekildeki kullanımıyla ‘Kafkaslı’dan farkı yoktur ve siyasi bir kimlik olamaz. ‘Çerkes’in bir halkın adı olarak değil, sosyo-kültürel, folklorik bir topluluğun adı olarak kullanılması kimliği siyasallaştırmak değil, tam tersine siyasallaşmasının önünü tıkamaktır. Bunu tartışmayı, tanımı diğerlerini dışlayıcı bir anlayışla yapmadığımı belirterek daha sonraya bırakıyorum. Ancak KAFFED’in muğlak kalan şu konulara açıklık getiren bir söylem geliştirmesini beklemek hakkımızdır diye düşünüyorum: 1) Çerkes “Adığe, Abaza, Ubıh ve diğer Kuzey Kafkas halkları”nın ortak adı mıdır yoksa sadece Adığe, Abaza ve Ubıhların mı? Çünkü KAFFED, bildiride aksi söylense de son yıllarda pratikte “Adığe, Abaza, Ubıh” formülünü tercih ediyor.

1) Bu formülde yer alan Ubıhlar bugün Adığe ve Abazalardan ayrı bir halk mıdır? Benim bildiğim, çoğu sürgünden sonra Adığe ve Abazalara karıştı; ayrı köyler halinde kalan Ubıhlar da Adığece konuşuyor ve kendini Adığe sayıyor. 150 yıl önceye bakıp bugüne yönelik tanım yapılması doğru mu?

2) “Diğer Kuzey Kafkas halkları”ndan hangileri Çerkes ortak adına dahildir? Çeçenler, Osetler, Dağıstanlılar…? Peki Karaçaylar ve Balkarlar neden bu listeye hiç dahil edilmiyor? Anadolu’da yaşadıkları yerlerde onlara da Çerkes deniyor ve aynı kültürel kimliği paylaşıyorlar. Farklılarsa diğerleri de farklı.

3) Kendilerini Çerkes ortak adı altında görmeyen “diğer Kuzey Kafkas halklarına” ve hatta Batı Anadolu’daki Abazalara (Apsuvalara) bu adın nasıl benimsetilmesi düşünülüyor?

4) Türkiye’ye özgü bu Çerkes tanımı ne Kafkasya’da, ne yazılı literatürde, ne de diğer dillerde var. Artık iletişimin, bilgiye ulaşmanın çok kolaylaştığı günümüzde iyice belirginleşen bu çelişki nasıl giderilecek?

5) Çerkes halkı, Çerkes tarihi, Çerkes kültürü, Çerkes müziği vb. başında Çerkes sıfatının olduğu her kullanımda buna “Adığe, Abaza, Ubıh ve diğer Kuzey Kafkas halklarının” dahil olması gerekmez mi? Bu, birçok durumda Çerkes adının kullanılmasını imkansız kılar. “Ortak adımız” tezini savunanların bile ‘Çerkes’ olarak çoğunlukla Adığeleri esas aldığını görmek için basit bir söylem analizi yapmak yeterli.

Sonuç olarak, Ortak Akıl Toplantısı’nın düzenlenmesi artık değişim ve dönüşüm ihtiyacı hissedildiğini göstermesine rağmen, sonuç bildirisi KAFFED’in bugüne kadar benimsediği çizgide esaslı bir değişim ve dönüşüm olmayacağı, farklı düşünen akıllara da çok ihtiyacı olmadığı izlenimi veriyor.

Murat Papşu

Kaynak: Marje mail grubu