Maksim Gorki'nin oğluna yazdığı bir yazı da Çehov'a yanıt niteliğinde: “Buradan gittin, ayrıldın, ama diktiğin fidanlar boy attılar, büyüdüler, kocaman birer ağaç oldular, toprağa sağlam kök saldılar. Ağaçlar dallarını yanlara saldılar, tüm dallar salkım saçak meyve dolu, dallar aşağılara sarkıyorlar. Yazın kavurucu sıcağında, o yerlerden geçen insanlar, işte o senin diktiğin o ağaçların altında serin bir nefes alıyor, bir parça dinleniyor, diktiğin ağaçların meyvelerinden tadıyorlar. Yiğit birisin sen, yavrum, iyi bir iş çıkardın, bıraktığın bu ağaçlardan çok kişi yararlanıyor, insanlar için yararlı bir şey bıraktın”.
Orman ağaçları da insanlara benzerler: biri genç, diğeri yaşlı, biri sağlam köke dayalı, dimdik, diğeri ise iğreti, zar zor ayakta kalmaya çabalıyor.
Peki, insan bu durumda ne yapmalıdır? Hastalanmış ağaçlarla, bücür ağaçlarla elden geldiğince ilgilenmek, onlara bakım yapmak ve sürekli gözetim altında tutmak, insanın bir görevi, bir yükümlülüğü olmamalı mı? Bu tür görevler yerine getirilebiliyor mu? Üstüne düşen görevi yerine getiriyor mu insan? Doğrusunu söylemek gerekirse, yeryüzünü süsleyen, ona güzel bir görünüm veren, insan sağlığının dostu olan ormana hak ettiği özeni göstermiyoruz.
Böyle dememin elbette bir nedeni var, bu bir sorun, devletin ve toplumun ele alması gereken bir sorun. Ormanlarımızdan söz etmek istiyorum. İlçemizde çok sayıda koru/küçük orman parçası var, korularımız çoğunlukla ırmak ve dere yatakları boylarında (k'eylerde) uzanıyorlar. İlçemizin batı ucundan (Pseytuk köyünden) başlayıp doğuda Şıncıye köyüne değin uzanan bir alanda on adet ormanımız bulunuyor, bunların bazıları büyük, geniş orman, bazıları da daha küçük orman/koru niteliğinde. Afıpsıpe, Tahtamukay ve Şıncıye köyleri ormanları büyük, diğerleri, dere boylarındaki ormanlar da küçüktürler. Üzüldüğüm taraf kimsenin ormana ilgi ve özen göstermiyor olması. Ormanı sahiplenecek birileri kalmamış mı? Bunu sorma gereğini duyuyoruz. Ormanlarımızın durumu hiç de iç açıcı değil, yıllardır hijyen durumu, halk sağlığı ile ilgilenen olmadı, orman bakımı gibi şeyler de unutuldu gitti, sonunda ağaçlar iç içe birbirine dolandı, ortalığı sarmaşık ve diken sardı, çok sayıda kurumuş ağaç da devrilmiş yerde yatıyor, adım atmak olanaksız. İsteyen, orman içinde her istediğini yapıyor. Yakacak odun gereksinimi kalmadı, artık doğal gaz kullanılıyor. Yine de orman için çalışılması gerekiyor. Ağaçlar dere yatağı kenarlarını (nepqxer) sağlamlaştırıyor, taşmalara karşı koruyor, havayı temizliyor, toprağı süslüyor ve güzelleştiriyorlar, daha çok şeyi saymak olanaklı.
Huşt Şeban
***
МЭЗХЭР зыми иежьхэба?
Урыс тхэкIошхоу, драматургэу Антон Чеховым ытхыгъагъ: «Нэбгырэ пэпчъ зы чъыг нэмыIэми ыгъэтIысыгъэемэ, боу дэхэ дэдэу тичIыгу хъуныгъи!» Ащ къыпэджэжьырэм фэд Максим Горькэм ыкъо фитхыгъагъэр: «УдэкIыгъ, ау чъыгэу бгъэтIысыгъагъэхэм ахэхъуагъ, заIэтыгъ, ины хъугъэх, лъэпсэ пытэхэр яIэу чIыгум хэтых. Чъыг къутамэхэм инэу заушхугъ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэр хъоеу къапыкIагъ. Гъэмэфэ жъоркъым пшъыгъэу, улэугъэу ахэм къарихьылIэрэ цIыфмэ шъхьэегъэзыпIэ щагъоты, зыщагъэпсэфы, жьы къабзэ къащэ, пхъэшъхьэ-мышъхьэхэри аIофэ. УлIэхъупхъ, сишъау, дэгъоу узекIуагъ, уишIушIагъэ бэмэ алъэIэсы, федэ афэхъу».
Мэзым хэт чъыгхэр цIыфхэм афэдэх: зыр ныбжьыкI, адрэр жъы хъугъэ, зыр пкъы лъэшкIэ пытэу чIыгум хэт, адрэр хъыбэй, ерагъэу щыт.
Сыда цIыфым мыщ дэжьым ышIэнэу къытефэрэр? Чъыг сымаджэхэм, чъыг цIыкIухэм зэрэфэлъэкIэу IэпыIэгъу аритыныр, алъыплъэныр, ынаIэ атыригъэтыныр ащ ипшъэрылъ. Ащ тетэу адэ мэзекIуа цIыфыр? ЫшIэн фаеу къытефэхэрэр егъэцакIэха? Шъыпкъэр къэпIон хъумэ, дунаир къэзыгъэдахэу, шъошэ кIэрэкIэ зэкIужь къезытэу, цIыфым ипсауныгъэ шIогъэшхо къыфэзыхьырэ чъыгхэм зэряфэшъуашэу ежь цIыфхэр адэзекIохэрэп.
Аущтэу зыкIасIорэм лъапсэ иI, ар гумэкIыгъоу щыт, псынкIэу хабзэми цIыфхэми зыгорэ рапэсын фае. Зигугъу къэсшIымэ сшIоигъор тимэзхэр ары. Тирайон мэз цIыкIубэ ит, анахьэу ахэр зыдэщыIэхэр псыхъо кIэйхэр ары. Зы гъунапкъэм къыщебгъажьэу (Псэйтыку щегъэжьагъэу Щынджые нэс) адрэ гъунапкъэм уекIолIэфэ мэзипшI фэдизымэ уаIукIэщт, ахэм мэз цIыкIухэри инхэри ахэтых. Афыпсыпэ, Тэхъутэмыкъое, Щынджые мэзхэр иных, адрэ кIэйхэм адэтхэр нахь цIыкIух. ГухэкIыр мэзхэм зи зэрафэмысакъыжьырэр ары. Мэзхэр зыми иежьыхэба? - джащ фэдэ упчIэ къэуцу. Тимэзхэм непэ ятеплъэ дэи, илъэс пчъагъэ хъугъэ санитарием ылъэныкъокIэ зы Iофтхьабзэ гори зырамыгъэкIокIыгъэр, зэхэкIыхьэхи, цIырау хъугъэх, чъыг гъугъабэр укIорэигъэу ахэм ахэлъ, уахэхьаныр къин хъугъэ. Хэти шIоигъор ахешIыхьэ. Шъыпкъэ, гъэстыныпхъэкIэ ахэм янэцIыжьхэрэп, цIыфхэм газыр агъэфедэ. Ащ емылъытыгъэу, мэзхэм адэлэжьэгъэн фае. Чъыгхэм псы нэпкъхэр агъэпытэх, жьыр аукъэбзы, чIыгур къагъэдахэ - бэ федэу къахьырэр.
Хъущт Щэбан.
Adıge maq,15 Aralık 2010
Çeviri:Hapiy Cevdet Yıldız
