Kongre çalışmaları öncesinde Fedz köyünden gelen Beceldı Hüseyin, Adıgekale kentinden Hateğu Adam, Abıde İsa, Hode Adam, Maykop'ta yaşayan Bıj Sıhatbıy, Peneşu Ruslan, Mıgu Reşid, Beguğe Nalbıy, Tev Aslan, Karataban Mıhamod, Kaleş'ave Asker, Mırze Canbek, Beğedır Artur ile ayrıca bir grup kadın ve daha başkaları ile de görüştük. Konuştuklarım ulusal sorunlara duyarlı olan ve toplantıdan olumlu sonuçlar bekleyen kişilerden .“Zoraki geldim, biraz dinleyip gideceğim, başka işlerim var” diyen birine rastlamadım.

Kültür ve sanat emekçisi St'aşu Yura ile Perenıko Katib'le yapılmış olan ve “Adıge maq” tarafından yayınlanmış olan yazılar ulusal soruna duyarlı kişilere dağıtıldı. 

Nepsev Nihad bizi ABD'nden gelmiş bir gençle tanıştırdı. Genç Çerkesçe bilmiyordu ama onun ulusal soruna duyarlı biri olduğu yanındakiler tarafından bana söylendi.

Yoldan ayrılan yoldaşımız değildir

AC Başbakanı Kumpıl Murat, önce Çerkesçe, ardından Rusça konuştu, ulusal sorunun sadece günümüzün değil, geleceğin de bir sorunu olarak gördüğünü söyledi.

Kumpıl Murat toplantı katılımcılarını selamladı ve Adıge Cumhuriyeti Başkanı Thakuşın Aslan'ın başarı dileklerini iletti. Başkanın mesajı alkışla karşılandı.

Başbakan, sivil toplum örgütlerinin toplumsal ve politik yaşama aktif bir biçimde biçimde katılmakta ve çalışmalarıyla toplumsal yaşamı güçlendirmekte olduğunu söyledi. Yıllardan beri kültürümüzü ve geleneksel özelliklerimizi güçlendirmek, Adıge Cumhuriyeti'nin bir barış yöresi olması için Adıge Xase'nin çalışmakta olduğunu örneklerle anlattı.

Ekonomik ve sosyal anlamda, Adıgey federal program kapsamına alınmış durumda, cumhuriyete gelen yatırım sermayesi ile Adıgey, Rusya'daki ilkler arasında. Kumpıl Murat'ın bu vurgusu genel bir sevince yol açtı. Bu son yıllarda Adıgey'de 100'ün üzerinde sosyal tesis/kompleks kuruldu. Bu gelişme temposunu sürdürmek için barış ve huzura gereksinim var, dedi.

Cumhuriyet halkları değişik dinlere bağlılar.

- Ben kendi adıma Adıge Xase'nin başlatmış olduğu çalışmalara devletten destek bulacağını söyleyebilirim, -dedi Kumpıl Murat. -Dayanışma içinde yaşar, güçlerimizi birleştirir, ulusal gelenek ve göreneklerimizi korumaya çalışırsak, amaçlarımıza daha kısa yoldan ulaşırız.

Kongre konuşmacıları rayonlarla köylerde meclisler/Adıge Xase şubeleri kurulmaya başlanmış olmasını memnuniyetle karşıladıklarını vurguladılar. Örgütlenme çalışmalarında köylülerden yardım önerileri geldiği de söylendi. Adıge Xase'ye yardımcı olmayan köy yöneticileri ile Adıge Xase'nin başlattığı olumlu çalışmalara destek vermeyen yerel yöneticilerin görevden alınacağının devlet yetkilileri tarafından açıklanmış olması da -örgüte destek bağlamında- memnuniyetle karşılandı.

Gelişme çok mu yavaş?

Adıge Xase çalışmalarını bilmeyen bazı kişilere göre ortalıkta yapılmış fazladan birşey yok. Bunu dikkate alarak konuşan Adıge Xase Başkanı Hapaye Arambıy, düşündürücü bir konuşma yaptı.

- Başardığımız birşey sormak istiyorsanız, köylerimizde Adıge Xase şubelerini kurmuş olduğumuzu söyleyebilirim, -dedi A.Hapaye. -Bu konuda yardımcılarım ve Xase başkanları beni desteklediler. Bu işe zaman ayırdılar ve parasal yardımlarda bulundular. Maykop'ta yapılan Adıge Xase toplantısına 30 ya da 50 kişi değil, gördüğünüz gibi yüzlerce üyemiz geldi, köylerde de böyle toplanıyoruz, sizler, siz değerli arkadaşlar bunun canlı kanıtlarısınız.

Güçlenen sivil toplum hareketi Adıge Xase'nin isteklerinin, yönetim tarafından giderek daha fazla dikkate alınmaya başlandığı, sadece Hapaye Arambıy tarafından değil, toplantıya katılan ve konuşma yapan konuşmacılar tarafından da dile getirildi. Adıge Xase istediğimiz bir boyutta ileri adımlar atamıyor olabilir, ama umut verici bir gelişmeyi de sürdürüyor.

Anıt dikilecek

Daha önceleri gizlice, gözlerden ırak yerlerde söylenebilen şeyler, ulusun tarihi artık açıkça konuşulabiliyor ve gerçeği simgeleyen anıtlar Adıgey’de dikiliyor. Değişik yüzyıllarda Adıge Ülkesi'ni korumuş olan kahramanlarımızın anısına Maykop'ta bir anıtın dikilmesi çalışması var.

- Bundan önceki genel kurul toplantımızda anıtı dikmek için Adıge Xase'nin maddi olanaklarının yetmediğini, anıtı dikme işinin devlete düşen bir görev olduğunu söylemiştim. Bu konuda devlet yetkilileriyle bir uzlaşma sağladık: Bu yıl için 15 milyon ruble tahsis ettiler, gelecek yıl için de bir 15 milyon daha vereceklerini söylediler. Bu ulusal anıt, geçmişi bize öğretecek ve yaşatacak olan değerli bir abide olacak, bundan gurur duyuyoruz,- dedi Hapaye Arambıy.

Maykop tarihi

Bu konuda çok konuşuyoruz. Adıge Xase olarak, Hükümet üyelerini, Maykop Belediye Başkanı Mikhail Çerniçenko'yu ve diğer ilgilileri ağırladık, onları buyur edip kendileriyle görüşmeler yaptık.

- Adıge başkenti Maykop'un geçmişini/tarihini 1857 yılı ile başlatmak isteyen görüşlere çok güçlü bir biçimde karşı çıktık. Rus askerlerinin köylerimizi ateşe vermesi, ardından onların mezarlıkları üzerinde bir askeri kale kurmaları olayıyla kentimizin tarihinin başladığını söylemek doğru doğru bir iddia olamaz. Bu nedenle Maykop kenti kutlama günü seçimi için, 1857 yılının esas alınmaması konusunda Belediye Başkanlığı ile anlaştık,-dedi Adıge Xase Başkanı.

Kongrede Mafehable köylülerince kullanılan toprakların genişletildiği, AC Başkanı Thakuşın Aslan'ın öncülüğünde Dünya Çerkes Birliği örgütünün bir şubesinin Maykop'ta açıldığı ve ona yer verildiği, yurt dışında yaşayan soydaşların dönmeleri çalışmalarında yardımcı olunacağı konusu ve diğer konular da görüşüldü.

Kışkırtıcılar kimlerdir?

Adıge Xase'de bu soru çok soruluyor. Dinsel simgeler cumhuriyetimizin yerleşim yerlerine, dağlarımızın doruklarına dikiliyor. Adıge toprağının haçlarla kaplanması tehlikesi yaşanıyor. Rus general ve amirallerinin büstleri komşu Krasnodar Kray'da dikilmişti, böylesine üzüntüleri daha atlatamamışken, Rus İmparatorluk Ordusu Komutanı olan Mikhail Romanov'un anıt büstünün izinsiz olarak Maykop rayonunda dikildiğini gördük.

Bunun kabul edilemeyeceği, Maykop'ta bir gençlik merkezinin kurulamamış olması, Adıge Cumhuriyeti devlet sisteminin sağlamlaştırılmasının zorunlu olduğu, Adıgey'in Krasnodar Kray'a ilhakının Kabul edilemeyeceği, ulusal sorunlarla ilgilenecek bir komite kurulması, basın, televizyon ve radyonun Adıge Xase ile ilişkilerinin iyileştirilmesi ve diğer konular görüşüldü.

Kongreye AC Birinci Devlet Başkanı Carıme Aslan, Dünya Çerkes Birliği Başkanı Ajeha Kanş'avbıy, Adıge Parlamentosu milletvekili Ç'ermıt Muhdin, Adıge Xase Başkan yardımcısı Yedıg Memet, Adıge Xase yürütme kurulu üyesi Hunego Katib, kıdemli kültür emekçisi Dr.Abreg Almir ve daha başkaları da gelerek birer konuşma yaptılar.

Başkan daha sonra seçilecek

Adıge Xase Meclisi üyeliğine 37 kişi seçildi. Beğuşo Adam, Beğedır Artur, Brant'e Murat, Yehul'e Yura, Hapaye Arambıy ve daha başkaları da Meclis üyeliğine seçildiler. Seçilenler arasında çalışma arkadaşımız Tharkoho Safyet de bulunuyor.

16 Aralık günü Adıge Xase Meclisi toplantısı Maykop'ta yapılacak, Adıge Xase başkanı da o toplantıda seçilecek.

Yemt'ıtl Nurbıy

Adıge maq, 14 Aralık 2010
Çeviri: Hapiy Cevdet Yıldız