Adıge Bayrağı ile Adıge giysisi günü sadece bizim cumhuriyetimizde değil, soydaşlarımızın yaşadığı bütün ülkelerde de kutlanması gereği üzerine yazılar “Adıge maq” gazetesinde yer almaya başladı. Okuyucularımız ulusal sorunlarımız konusundaki olumlu gelişmeleri  sık sık bizden soruyorlar. Bu duyarlıktan  ötürü, ayrıca sevinçliyiz.

25 Nisan  Adıge Bayrağı Günü'nün, sadece Maykop'ta değil, kardeş cumhuriyetlerde ve Çerkeslerin yaşadığı  bütün ülkelerde coşkulu bir biçimde kutlanması kararlaştırılmıştı. Kutlama gününde Adıge başkenti Maykop'un Lenin Meydanı'nda danslar yapılmş, şarkılar söylenmişti. Topluluk tarafından Adıge bayraklarının dalgalandırılmış olması sevinçle karşılanmıştı.

Kutlama günü,toplmsal örgüt “Adıge Xase” öncülüğünde düzenlenmişti. Adıge Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı ile AC Ulusal İşler, Dış Ülkelerde Yaşayan Soydaşlarımızla İlişkiler ve Haberleşme Komitesi'nin birlikte aktiviteye destek vermiş olması da yurttaşlarımızı sevindirmişti.

Adıge Bayrağı Kutlaması'na Ruslar, Rumlar, Tatarlar, Ermeniler, Abhazlar, Dağıstanlılar, Çeçenler, Balkarlar ve başka halklardan insanlar katıldılar. Adıge Bayrağı Günü'nün her yıl kutlanması için, işin yasal bir zemine oturtulması da gerekiyor. Sivil toplum örgütlerinin soruna eğilmiş olmaları güzel birşey, ancak sorunun asıl devlet tarafından ele alınması gerekiyor. Bu konuda umut verici gelişmeler var, 2011 yılında, daha geliştirilmiş biçimiyle kutlamalar yapılacak.

Soydaşları bir araya getirdi

Tanınmış biliminsanı ve yazar Şhalaho Abu'nun bana söylemiş olduğu bir söz aklımdan hiç çıkmıyor. Adıgece'nin öğretilmesi ve kullanılması konularını konuşurken derin bir iç çekmiş, ulusal geçmişin/ulusal nostaljinin sorunların en başında geldiğinin altını çizmişti.

- Adıgece'nin öğrenilmesi konusunu sık sık konuşuyoruz, ancak işler istediğimiz gibi yürümüyor. Değişik ülkelerde dilimizi bilmeyen çok sayıda Çerkes çocuğu bulunuyor, -demişti Şhalaho Abu. -Bizleri,  Adıgeleri, günümüzde bir araya getiren şeyler arasında Adıge bayrağının da bulunduğunu unutmamalıyız…

Türkiye, ABD, İsrail, Ürdün, Suriye'de, kardeş cumhuriyetlerde, Krasnodar Kray'da iken ya da Moskova ve Leningrad Oblastı'na gittiğimizde Adıge Bayrağının işyerlerinde dalgalanmakta olduğunu görebiliyoruz. Bu yakınlarda Çerkeskale (Çerkessk) kentinde iken,kime soracağımızı bilmeden bakınırken, özel bir arabanın içinde Adıge bayrağının bulunduğunu gördük. Sürücü bize yanıt oldu.

Düğünlerde/gelinalmalarda Adıge bayrakları taşınıyor. Nalçik Futbol Takımı Rusya müsabakalarına katılmış olarak Moskova, St.Petersburg ve başka kentlerde bulunduğunda,onları televizyon ekranlarından ilgiyle izliyoruz. Futbolseverlerin Adıge bayraklarını stadda ve tribünlerde dalgalandırmakta olduklarını  sevinçle izliyoruz.

Ünlü ressam ve tasarımcı St'şu Yura'nın el yapımı çalışmalarında Adıge bayrağı ile ulusal giysilerini görebiliyoruz.

Güzelliği büyüleyici

Çerkes giysisi dünyaca tanınıyor. Kafkasya halkları bizim giysilerimizi giyiyorlar. Devlet sanat topluluklarını ilkin tanıtan özellik giydikleri giysilerdir. Yöremiz Kazakları da bizim giysilerimizi taşıyorlar.

Moskova, Ş'açe (Soçi) ve diğer kentlerde düzenlenen uluslararası festivallerde ressam ve tasarımcılar olarak St'aşu Yura ve Mekerova Susanna'nın yapıtları sergileniyor ve birincilikleri alıyorlar. Festivallerin Adıge giysileriyle açıldığını ve kapandığını da sık sık görebiliyoruz. Bununla gurur duyuyoruz.

Ünlü topluluklarımız “İslamıy” ve “Nalmes”, çok sayıda uluslararası yarışmaya katılmış bulunuyorlar. Adıge/Çerkes giysileri içinde sanatçılarımız piste çıktığında yer yerinden oynuyor, ilgi odağı oluyor. “Nalmes”   oyuncuları Hakuy Angela, Hut Larisa, Şaguc Batıray ve Nenıj Aydemir topluluğun danslarını icra ediyorlar. Onlarla yapılan söyleşilerde, onların Adıge giysisini içten benimsemiş olarak kuşanmakta olduklarını anlıyorsun.

- St'aşu Yura, ürettiği Adıge giysileri ile dünyanın ilgisini çekiyor, Adıge ulusunu olumlu yönüyle tanıtıyor, barışı ve sabırlı olmanın örneğini bize öğretiyor, -dedi Barış Ligi Başkanı Çuvıç' Nalbıy.

Sivil toplum örgütü “Adıge Xase”nin XV.Kongresi 12 Aralık günü Maykop'ta yapılacak. Kongrede Adıgece ve Adıge tarihinin öğretilmesi, Adıge bayrağı ile Adıge giysilerine ilişkin sorunlar görüşülecek. Bundan bir süre önceki bir Adıge Xase toplantısında AC Başbakanı Kumpıl Murat cumhuriyetimizde bir Adıge giysisi günü düzenlenmesini istediğini, o güne Adıge giysisini kuşanmış olarak katılacağını söyledi.

- Adıge Giysisi Günü'ne coşkuyla katılacağız, -diyor “Nalmes”in sanat yönetmeni Kule Mıhamet. -Öyle bir kutlama gününe büyük bir gereksinim duyuyoruz. Adıge giysisinin nasıl giyilmesi gerektiği ve daha başka konular üzerinde de konuşmamız gerekiyor.

Bir kutlama günü bolluğu, enflasyonu olduğunu söyleyenler de var, ancak Adıge bayrağı ile Adıge giysisi günlerini her yıl genişleterek kutlamalıyız, bunun büyük bir eğitsel işlevi olacaktır inancındayım.

Yemt'ıtl Nurbıy

***

Адыгэ быракъымрэ шъуашэмрэ ямэфэкI

Адыгэ быракъымрэ ­шъуашэмрэ ямэфэкIхэр тиреспубликэ имыза­къоу, тилъэпкъэгъухэр зыщыпсэурэ хэгъэгухэми ащызэхэщэгъэнхэм фэгъэхьыгъэ тхыгъэхэр «Адыгэ макъэм» къы­хиутыхэу хъугъэ. Лъэпкъ Iофы­гъо­хэр зэрэлъы­кIуатэхэрэр зэрагъашIэ ашIоигъоу гъэзетеджэхэр къызэрэ­кIэупчIэ­хэ­рэр тигуапэ.

Мэлылъфэгъу мазэм и 25-м адыгэ быракъым и Мафэ Мые­къуапэ имызакъоу, ткъош республикэхэм, адыгэхэр зыщы­псэурэ хэгъэгухэм апэрэу игъэ­кIотыгъэу ащыхагъэунэфыкIыгъ. Адыгеим икъэлэ шъхьаIэ игупчэу Лениным ыцIэ зыхьырэм щы­кIогъэ зэхахьэм щыуджыгъэх, лъэпкъ орэдхэр щыIугъэх. Адыгэ быракъыр зэхахьэм зэрэщыбыбэтагъэм тырыгушхуагъ.

МэфэкI зэхахьэм общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэр» кIэщакIо фэхъугъагъ. ЦIыфмэ лъэшэу ягопагъ Адыгэ Республикэм культурэмкIэ и Министерствэрэ АР-м лъэпкъ IофхэмкIэ, IэкIыб къэралхэм ащыпсэурэ тилъэпкъэгъухэм адыряIэ зэ­п­хыныгъэхэмкIэ ыкIи къэбар жъу­гъэм иамалхэмкIэ и Комитетрэ зэхэщэн IофыгъохэмкIэ IэпыIэгъу къызэрафэхъугъэхэр.

Адыгэ быракъым имэфэкI урысхэр, урымхэр, къэндзалхэр, ермэлхэр, абхъазхэр, дагъыстанхэр, чэчэнхэр, бэлъкъархэр, нэ­мыкI лъэпкъхэр хэлэжьагъэх. Адыгэ быракъым и Мафэ ­илъэс къэс хагъэунэфыкIыным фэшIар хэбзэ шапхъэу щытын фае. Общественнэ движениехэр ащ зэрэхэлажьэхэрэр дэгъу, ау Iофым къэралыгъо екIолIакIэ фамышIы хъущтэп. АщкIэ гугъэпIэшIухэр щыIэхэшъ, мэфэ­кIыр нахь игъэкIотыгъэу 2011-рэ илъэ­сым хагъэунэфы­кIыщтэу тэгугъэ.

Зэлъэпкъэгъухэр зэфищагъэх

ШIэныгъэлэжь цIэрыIоу, тха­кIоу Шъхьэлэхъо Абу зэ къысиIо­гъа­гъэр сщыгъупшэрэп. Адыга­бзэм изэгъэшIэн, игъэфедэн ты­тегущыIэзэ, ар лъэшэу хэщэты­кIыгъ, лъэпкъ шIэжьыр Iофыгъо шъхьаIэмэ зэращыщыр къыхи­гъэщыгъ.

- Адыгабзэм изэгъэшIэн бэрэ тытегущыIэ, ау тызэрэфаем фэдэу Iофхэр лъыкIуатэхэрэп. Ты­бзэ зымышIэрэ адыгэ ныбжьы­кIабэ хэгъэгу зэфэшъхьафмэ ащэ­псэу, - ыIуагъ Шъхьэлэхъо Абу. - Тэ, адыгэхэм, джырэ уахътэ анахьэу тызэфэзыщэрэмэ адыгэ быракъыр ащыщ...

Тыркуем, США-м, Израиль, Иорданием, Сирием, къош республикэхэмрэ краимрэ уащыIэу е Москва, Ленинград хэкум укIуа­гъэу адыгэ быракъыр Iоф­шIапIэхэм ащыбыбатэу олъэгъу. Джырэблагъэ Щэрджэскъалэ тыщыIэу упчIэжьэгъу тызыфэ­хъущтыр тымышIэу тыщытызэ, автомобиль кIоцIым адыгэ быракъыр щытлъэгъугъ. Водителым тызыгъэгумэкIырэ лъэпкъ Iофыгъохэм яхьылIэгъэ джэуапыр  къытитыжьыгъ.

Нысащэхэм адыгэ быракъыр ащэбыбатэ. Налщык ифутбол командэ Урысыем изэнэкъокъумэ ахэлажьэзэ Москва, Санкт-Петербург, нэмыкI къалэхэм аще­шIэ зыхъукIэ, телевизорымкIэ тигуапэу теплъы. Футболыр зи­кIасэмэ адыгэ быракъыр стадионым щаIэтыгъэу экраным итэ­лъагъо.

СурэтышI-модельер цIэрыIоу СтIашъу Юрэ иIэшIагъэхэм адыгэ быракъыр, лъэпкъ шъуашэр ахэтэлъагъо.

Идэхагъэ уегъэгушхо

Адыгэ шъуашэр дунаим ща­шIэ. Кавказым щыпсэурэ лъэпкъ­хэм тишъуашэ зыщалъагъ. Къэралыгъо ансамблэу яIэхэр апэу къызэрэпшIэжьыхэрэр шъуашэу ащыгъыр ары. Къэзэкъхэу ти­шъолъыр исхэми тишъуашэ ащытэлъагъо.

Дунэе фестивальхэу Москва, Шъачэ, нэмыкI къалэмэ ащы­кIуа­гъэхэм сурэ­тышI-модель­ерхэу СтIашъу Юрэ, Мекерова Сусаннэ яIофшIагъэ­хэр къаща­гъэлъэгъуагъэх, апэрэ чIыпIэхэр къыдахыгъэх. Фестивальхэр адыгэ шъуашэмкIэ къы­зэIуахы­хэу, зэфашIыжьхэу бэрэ къызэ­рэхэкIырэм тырэгушхо.

Тиансамблэ цIэрыIохэу «Ислъамыер», «Налмэсыр» дунэе зэнэкъокъу макIэп зыхэлэжьа­гъэхэр. Адыгэ шъуашэхэр ащы­гъэу тиартистхэр пчэгум къызи­хьэхэкIэ, гур къаIэты, уагъэгу­шхо. «Налмэсым» иартистхэу Хьакъуй Анжелэ, Хъут Ларисэ, Шагудж Батырай, Нэныжъ Айдэмыр ансамблэм къышIырэ къашъохэм ахэлажьэх. Ясэнэхьат ахэр къызэрэтегущыIэхэрэр зызэфэпхьысыжькIэ, адыгэ шъуашэр  ягунэсэу зэрэщытыр шIэхэу къэошIэ.

- СтIашъу Юрэ адыгэ шъуа­шэу ышIыхэрэмкIэ дунэе Iофы­гъохэр къеIэтых, адыгэ лъэп­къыр шIукIэ цIыфмэ арегъашIэ. мамырныгъэм игъэпытэн, щэIа­гъэ къытхэфэным иIофшIа­гъэхэр фэлажьэх, - къытиIуагъ мамырныгъэм и Лигэ ипащэу ЦуукI Налбый.

Общественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» ия XV-рэ зэфэс тыгъэгъазэм и 12-м Мыекъуапэ щыкIощт. Ащ къыщаIэтыщт Iофыгъомэ ащыщых адыгабзэм, тарихъым язэгъэшIэн, адыгэ быракъым, адыгэ шъуашэм афэ­гъэ­хьыгъэ Iофыгъохэр. АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Муратэ джырэблагъэ Адыгэ Хасэм изэIукIэ къыщиIуагъ адыгэ шъуашэм имэфэкI тиреспубликэ щызэхащэмэ зэрэшIоигъор, а мафэм ежьыри адыгэ шъуашэр щыгъэу IофышIэ къызэрэкIо­щтыр.

- Адыгэ шъуашэм и Мафэ тигуапэу тыхэлэжьэщт, - еIо «Налмэсым» ихудожественнэ пащэу Къулэ Мыхьамэт. - Лъэшэу тищыкIагъ ащ фэдэ мэфэкI. Адыгэ шъуашэр зэрэпщыгъыщт шIыкIэм, нэмыкI Iофыгъохэми татегущыIэ сшIоигъу.

МэфэкI бащэ тиIэу зылъытэрэ цIыфмэ таIокIэми, адыгэ быракъымрэ адыгэ шъуашэмрэ ямафэхэр игъэкIотыгъэу илъэс къэс хэдгъэунэфыкIыным пIуны­гъэ мэхьэнэ ин иIэу къыт­шIошIы.

ЕмтIылъ Нурбый.

Adıge maq,10 Aralık 2010
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız