AC Kültür Bakanlığı ile AC Ulusal Merkezi, el emeği ürünü olan,yani uygulamalı dekoratif sanatlar kapsamında yer bulan  birçok el yapımı eşya örneğini-ağaç, deri, demir, sazdan (ut'an) yapılma ürünlerini, Aydemir'le birlikte Moskova'da düzenlenen Dünya El Sanatları Festivali'ne göndermişti. Aydemir, eli bu tür işlere yatkın olan ve disiplinli çalışan dürüst  biri.

Severek, ilgi göstererek ve zevk  duyularak yapılan işe, insanın kalbi ve eli de eşlik eder. Aydemir'in yapırtları da bunu kanıtlıyor: Adıge sofrası, tabureler, Çerkes kemençesi/şıç'epşıne, “pheç'ıç”ler/şakşaklar, yer hasırı (p'uable),at eyeri, bu arada daha bir sürü küçük el işi eşyayı sayabiliriz. Aydemir Moskova'daki sergiye bütün bu saydıklarımızı beraberinde götürmüştü. Festival'den bir ay önce haberdar edilmiş, bu daracık süre içinde, onca el işi örneğini hazırlamayı başarmıştı.

 “Sık yaptığın işin ustası olursun” (Zibe pşşerem wırıaz) derler ama, P'at'eko Aydemir   bu işe  çok uzun birsüre öncesinde  başlamış olan bir değil, bu işe beş altı yıl önce başlamıştı. Ancak küçüklüğünden yontma (уIучIын), tıklatma (теон) ve ağaç işlemelere (пхъэгъэдэхэн) ilgi duyan biri olduğu da,sözlerinden anlaşılıyordu.

Aydemir, diğer yaşıtlarından farklı bir yaşam sürdürmüyor: -Şevgen rayonu-  Şevgenhable Köyü Lisesi'ni bitirip Maykop Devlet Teknoloji Enstitüsü'nün (şimdi-Üniversite)  ekonomi bölümünden mezun oldu. Ancak, el işlerine özel bir ilgi duyduğunu da gizlemiyor.

Enstitüyü bitirdikten sonra,yani birkaç yıl önce, örnek aldıkları bir sanatçı olan Ğuç'e Zamudin'in yanına (bir dostun önerisiyle) bir arkadaşıyla birlikte gidiyor, böylece Aydemir yeni  mesleğine ilk  adımını atmış oluyor.

* Zamudin  bir ağaç parçasını elime tutuşturdu ve  nasıl şıç'epşıne (Çerkes kemençesi) yaptığını gösterdi, -diye anlatıyor Aydemir. -Bir ay kadar Zamudin'in atölyesine gittim ve kemençe parçalarının yapılışını öğrendim. Adıge el eşyaları yapımında usta biri olan Gosteko Ruslan'ın (ki şimdi birlikte çalışıyoruz) yardımını da gördüm.

Bir süre önce Kabardey'de tanınmış  bir el işleri uzmanı olan Mestefe Vyaçeslav'ın yanında bulundum, oraya gitmemde AC Kültür Bakanı Çemışo Ğazıy ile Dil Öğretimi Merkezi Aktiv'in Müdürü Yedıg Memet'in yardımlarını gördüm, kendilerine teşekkür ediyorum.

Mestefe'nin yanında bir ay çalıştım, bir yıl öncesinden beri Adıge eyeri yapıyordum, ancak onu süslemeyi ve güzelleştirmeyi öğrendim, işi daha da ilerletmiş olarak geri döndüm. Hepimiz canla başla Adıge/Çerkes kültürünü koruma uğraşıları içindeyiz, bunun için çok seviçliyim.

Ulusal Kültür Merkezi Başkan yardımcısı Şhalaho-Peneşu Svete'nin söylediğine göre, eski el işi eşya üretmi konusunda çalışan çok sayıda insan var. Aydemir ise onları aşmış, fark/marka yaratmış olan biri: Genç, eğitimli, gücünün doruğunda ve becerikli. Ürettiği ürünler kusursuz, usta bir el becerisini yansıtıyor, bu  da yapıtını kaliteli yapıyor, yüksek düzeyde bir üretim olduğu hemen anlaşılıyor.

* Aydemir'in en iyi özelliği, -diyor Svete, -bir yönlü değil, çok yönlü olarak çalışmakta olması. Ağaç, deri ve saz (ut'an)  konusunda usta, konuyla ilgili bilgileri derliyor, birlikte çalışma, soru sorma ve bilmediğini öğrenme, araştırma konularında edilgen biri değil. Karşılaştığı zorlukları aşmayı, amacına ulaşmayı başarıyor.

P'at'eko Aydemir, Dünya Festivali'nin el ürünleri üzerine olduğunu öğrenince, Adıge/Çerkes Ulusunun ak yüzünü, en güzel biçimiyle festivale gelecek olanların önüne çıkarmak, eski el eşyaları ile Adıgeleri tanıtmak için elinden geleni titizlikle çalıştı, bütün bunları yerine getirdi ve amacına da ulaştı.

- Moskova'daki Dünya Festivali'ne Adıge Cumhuriyeti'nden bir tek ben katıldım, diyor Aydemir.-Kafkasya yöreleri uluslarını -Çeçen, İnguş, Dağıstan, Çerkes (KÇC), Kabardey- festivalde göremedim. Ancak Güney Asyalıları -Kazak, Kırgız, Özbek gibi uluslardan gelen izleyicileri gördüm. Adıge beşiği önünde gülümseyerek toplanıyor, “Tıpkı bizim beşiklerimiz gibi!” diyorlardı. Başka uluslardan, Ruslardan izleyiciler de beşiği ilginç buluyor, “Bununla bebek büyütmek zor olmaz mı?” diye soranlar da çoktu. El işlerimle ilgili sorulan soruları yanıtlıyordum, eşyayı hangi hammaddeden ürettiğimi, nasıl ürettiğimi ve yaptığımı, eşyanın hangi gereksinmeye yanıt olduğunu ve her birinin ulusal anlamını anlatıyordum. Duyduğum, okuduğum ve gördüğüm her şeyi onlara anlattım, birçokları “teşekkür ederiz” diyerek ayrıldılar.

- Ürünlerin arasından en çok beğendikleri ve satın almak istedikleri hangileri oldu?

- Çok beğendikleri ve almak istedikleri şeyler hasır örme düzeneği (mekiği) ile beraberimde götürdüğüm hediyelik küçük “pheç'ıç”ler/şakşaklar oldu. Ancak festivalde sadece tanıtma amaçlı sergiler düzenleneceğini ve bir kermes de (satış) olacağını düşünemedim. Yine de sözünü ettiğim bu tür eşyalar iyi alıcılar buldular.

- “Gözün gördüğü akla bedel” (Nem yıtleğurer ş'ham yıwas) derler, -diyor Aydemir, -festivale gelenler çoktu, katılımcı ve eşya sayısı da çoktu. Ancak yalnız olunca, kendi eşyalarını tanıtma işi dışına uzanamıyor ve diğer sergileri izleyemiyorsun.

Burada bir noktayı gazeteniz okuyucuları için açıklamak isterim. Adıgey'in Moskova'daki Daimi Temsilcisi'nin yardımcısı, hemşehrimiz Nuh oğlu Berzeg Vadim'in bana yardımcı olduğunu, üzerimde adeta titrediğini ve beni bir an olsun yalnız bırakmadığını belirtmeliyim. Ben Moskova'ya üç sandık ve bir büyük valiz dolusu eşya götürmüştüm. Otobüsle gittim, varır varmaz da beni bir araba karşıladı ve Halkın Ekonomik Başarıları Sergisi'ne (ВДНХ) götürdü, eşyalarımı sergiye yerleştirdim, ardından kalacağım otele götürüldüm, dönüşümde kılavuzum beni sergi yerine giden vasıtaya bindirdi, bu yardımları nedeniyle kendisine teşekkür borçluyum.

- Bu ilginç sergiye Moskova'daki Adıgelerden gelenler de oldu mu?

- Gelenler oldu tabii. Sanırım Moskova'daki Adıgelere, ulusal eşyalarımızın sergileneceği/sergilendiği haberi yeterince duyurulamadı, bu yüzden gelen sayısı az oldu, bilselerdi kuşkusuz daha çok gelirlerdi.

- Aydemir, ürettiğin eşyalara ne ölçüde bir değer biçildi?

- Bana, uygulamalı dekoratif sanatları dalında yetkin/usta biri olduğumu belirten bir takdirname (Şıthu txıtl) verildi, ayrıca Adıge Cumhuriyeti Kültür Bakanlığına da övgü dolu bir teşekkür yazısı gönderildi.

- Sergiye gitme ve katılma işi, sizce ne gibi bir anlam taşıyor?

- Eski ulusal el sanatı ürünlerini, Adıge Ulusunun ak (temiz) yüzünü, dürüstlüğünü yansıtan yapıtlar olarak görüyorum. Adıge'nin eski yaşamını, maharetini ve insanca geleneklerini anlatan eşyalardır onlar, bu nedenle bir parçacık olsun el becerisi olan biri, mensubu olduğu ulusun yaşamını ve köklerini güçlendirmeye çalışmalı, kendi el becerinle, parmakların ve yüreğinle yarattığın ürünlerle Çerkesleri diğer uluslara ve dünyaya tanıtmaya çalışmayı da bir mutluluk kaynağı olarak görüyorum.

Henüz çok genç bir olsa da P'at'eko Aydemir'in bir ulus düşüncesini taşımakta olması, belli bir disipline bağlı olarak çalışması, el becerisi ve söylendiği gibi “Ellerinden altın damlaması” (Yıe dış'er kızerepızırem), iyi bir evlilik yapmış, Adıge Ulusunu çoğaltmış ve üç çocuk büyütmekte olması, bütün bunlar gerçekten birer gurur kaynağı.

Köylüm, soy kökü Mamhığ köyüne dayanan P'at'eko Aydemir'in, ardında izler bırakan örnek insanlarımızın safında yer almasını diliyorum.

Adıge maq,26 Kasım 2010
Çeviri:Hapiy Cevdet Yıldız