Bundan birkaç yıl önce rejisör Kandur Muhadin’nin çekimi olan “Çeçenyada Kaybolanlar” isimli filmin gösterimi Nalchik’da yapılmıştı. Dünyanın her tarafında gösterimi yapılacağı, ödüllere  layık görüleceği  bekleniyordu. O kadar  kötü ve anlamsız bir çekim yapılmıştı ki bir yere varmadı. O film ile ilgili ülkemizde artık hiçbir şey konuşulmuyor ve internet ortamında ise hiç bahsedilmiyor.    

Şimdi yine  Kandur’un  “Cherkess” isimli yeni filmi Fransa’da Cannes  film festivalinde  gösterimi yapılacağı duyuruldu.

Öyleyse, bu olaya sevinip oturacağımıza, neden yazılı bir metin haline getirip toplumumuzla paylaşma gereğini duyduk acaba? Bu filmin içeriği başından sonuna kadar beceriksiz rejisörün kendi kişisel isim duyurusu amacıyla yapılan bir çekimdir denerek, bir kenara koyabilseydik,  bunun dışında bir eleştiri getirmeyebilirdik. Bu bizim için gerçek dışı bir olaydır. Neden dersen,  rejisör filmin adına abartılı bir şekilde “Cherkess” koyarak  herkesin dikkatini çekmiş olmasına rağmen, Adıge ulusunun çektiği acıları hiçbir şekilde yansıtmamıştır.

Filmi çekenler,  Adıgelerin  Ürdün’e yerleştikleri sıralarda yaşanan olayları Adıgebze olarak yansıtmakla, birkaç tanede xabze  yansıtarak yüreğimizi rahatlatacaklarını, “İlk Adıge Sinema Filmi” çekimi olduğunu  seslendirerek, sonsuza dek tarihimizde yer edineceğini umdular.

Ancak; giydikleri kostümler ve  filmin içeriği birbiriyle hiç bağdaşmıyor. 3 milyon dolar  harcandığı söylenmesi de abartılıdır. Ulusumuzun tarihinin yalan dolanla, çarpıtılarak anlatıldığı filmde geçen olaylar üç dekordan oluşmaktadır.( Trenin kör penceresini saymazsan) Bedevilerin çadırı, Adıgelerin gri oda duvarı  ve dışarısı…

Vatanlarından sürülen Adıgelerin giydikleri elbiseler, folklor ekibinden emanet alınmış gibi, ucuz, basit ve hepsi birbirine benzemektedir.(Gerçekte de tiyatro ekibinden emanet alınmıştır.)  Bayanların giysileri,  alacalı, bulacalı, parlak, deli giysisi dedikleri gibi, kumaşı da dikimi de anlamsız, hiçbir zaman Adıge giysisi ile bağdaşmayan eğri büğrü giyilmiş şapkalar.  Herhalde rejisör böyle daha uygun görmüş olabilir.

Kandur’un kendi söylemine göre; bu film tarihimizi yansıtan bir çalışmadır. Öyleyse; bizim bildiğimize göre,  Adıgeler vatanlarını terk ederlerken, her ailede bulunan, altın, gümüş kemer, göğüslük vb. eşyalarıda beraberlerinde götürmüşlerdi. Bu eşyaları  50-100 sene boyunca  bazı aileler özenle korumuşlardır. Bu filmde, elbiselerle ile birlikte bunların hiç birini görmek mümkün değil. Göz aldatması da olabilecek yapayda olsa altın-gümüş eşyalar hiç yansıtılmamıştır.

 Bu filmi çekenler sıkı bir harcama yaptıkları açıkça görülmektedir. Söz gelimi;  “Bütün herkese yeteceğini umdukları ürünleri, küçük bir yığın kadardır, ateşte yanarken.”

Bunun üzerinde uzun uzadıya konuşmaya da değmez. Çünkü; burası iyi oldu veya burası biraz daha iyi  diyebileceğimiz hiçbir şey içermiyor. Bizim ulusumuza yönelik  çok film  yapılmamıştır. Kötü yapılan çekimler, iyi yapılanlar tamamlar diyebileceğin.   Öyle olunca, bunun gibi ucuz, niteliksiz ve içeriksiz bir film  ortaya çıkarmak, hiç olmamaktan daha kötüdür.

Filmin konusu 18.yy da Anavatanı terk edip Ürdün’e yerleşmeye yola çıkan Adıgeleri söz konusu etmektedir.  Öyleyse, onlar Adıge xabzeyi yolda mı düşürdüler? Öyle değilse, “Cherkess” filminin çekimini yapanların yansıttıklarına göre, neden unutmuşlar konuşma dilini, düğünleri, düğünün yapılış şeklini, toplumsal duruşu.

Nasıl anlaşıla bilirki.. Şapsığların büyüğü Timur Beduin, yeni gelen Kabardeylerle yerleşecekleri yer ile ilgili  konuşmaya giderken yanına uygun bir kişi almadan, gencecik bir çocuğu yanına alması... Peki  neden acaba? O delikanlının başı eğik duruyor başka ulustan mı?  Yabancı yaşlının sen hediye ettin diyerek, sevincinden boynuna sarılması...

Bu filmde nerde Adıge duruşu, saygınlık, varoluşu?  18.yy da yaşayan yeni evlenmiş bir delikanlının saygısızca annesi babasının gözü önünde durması,  gelin getirilen annenin  oğluna sarılarak yatak odasına göndermesi, yeni evlenmiş bir delikanlının anne –baba, büyüklerine görünmemesini bilenlerin yüreği nasıl kabullenebilir.

Bunların bizim xabze olarak inandırılmaya çalışılmasının nedeni nedir?

Biz bunları kabullenecek değiliz. Ancak; filmin sahipleri tarihi gerçekleri, olayları, aktörlerin giydiği elbiseleri, Adıgelerin  yaşam biçimlerini örnek teşkil edecek şekilde, göstereceklerini abartılı bir şekilde  iddia  ettiler.

Öyleyse bu film kimler için yapılmıştır? Adıgelikten ve sanattan anlamayanlar için olabilir.

Filmdeki aktörlerin hepsi  iyi bildiğimiz tanıdığımız, Kabardey Tiyatrosunda çalışan sevdiğimiz, gurur duyduğumuz kişilerdir. Filmide rol alan şarkı söyleyen, dans eden gençlerde Anavatanda herkesin tanıdığı, güvendiği kişilerdir. Ancak; bu filmde rol alan yaşlı ve gençler kendi yeteneklerini ortaya koyma  olanağı bulamadılar. Bu filmde yer almaktan dolayı övünebileceklerini de sanmıyoruz.

Bu filmde Adıgebze olarak duyabileceğin eski Adıgebze ile hiç bağdaşmadığı gibi, Rusça olarak düşünülüp Adıgebze  tercüme edilen ve bugünkü sokak dili yaygın olarak kullanılmaktadır.

Bize göre, Cherkess filmi ulusumuz yararına hiçbir şey  içermeyen, eşsiz kültürümüzün imhasına katkıda bulunan, gençlerimizi yanıltarak, tarihimizi  ve xabzeyi yalan dolanla çarpıtılarak insanların önüne koymaktalar.

(Anlayabilmek de  zordur ki  Cannes  film festivalinde  gönderilmemiş, gösterimi yapılacaklar arasında da yer almamaktadır)

Bu film ile ilgili olarak ulusumuzun geleneksel değerlerini bu gün söz konusu ettik. Ulusumuz can bulması, düşüncelerine tekrar kavuşması için umarız bu bir başlangıç olur.

 

Tek’uiy Madina , KBDÜ Tarih Bilimleri Doktoru, Prof. ;
Şogents’ıku Nina, KBDÜ Filoloji Bilimleri Doktoru, Prof.;
Kalmık Jılabiy, KBC Adıge toplumsal Organizasyonları Koordinasyon Kurulu Başkanı ;
İnaroko Alla,Tıp Bilimleri Doktoru, Rusya Bilimler Akademisi KBC Gerontologi Bölümü Başkanı Prof. ;
Utıj Majid, Adıge Wune işyeri Yöneticisi ;
Staş Ahmed, KBC Toplumsal Hareketi “Perit  Xase” Yönetim Kurulu Üyesi ;
Kumık Elina, KBDÜ Filoloji Bilimleri Kandidatı, Doç ,
Kanıko Zarina, Goryanka Gazetesi Genel Redaktörü ve KBC Toplumsal Hareketi “Jan” Başkanı ;
L’ızam Lida, ” Amra” ulusal vakfının genel yöneticisi ;
Duman Muradin, KBC Devlet Sanatçısı;
Balkar Kazbek, “Hatti” Ekibi Yöneticisi;
Bitok Marina, KBDÜ Asistanı;
Karden Aslan, KBC Devlet Televizyonu Ulusal Dillerde İletişim Bölümü Başkanı;
Saralp Madina, St. Petersburg Dizaynerler Birliği Üyesi, Modelist- Sanatçı;
Gume Marina, Nalchik Kenti Kültür Evi Baş Rejisörü;
Bitok Aslanbeç, KBC Devlet Sanatçısı;
Kale İslam, KBC Parlamentosu Gençlik Bölümü Üyesi;
K’emırguey Murat, Tarih Öğretmeni, KBC Bilim-Araştırma Enstitüsü doktora öğrencisi;
Şıkue Marina, KBDÜ Öğrencisi;
Bitok Oksana, İnguşetya Cumhuriyeti Devlet Kültür Çalışanı Ünvanlı;
Kueşey Fatima, Adıge Dili ve Edebiyatı Öğretmeni;
Tevvejıko Bela, KBDÜ mezunu;
Şaghır Oksana, Ressam;
Tabış Murat, KBC Bilim-Araştırma Enstitüsü Bilim Çalışanı

 

Adıgeceden Çeviri: BESHTO Yılmaz Beştepe