ТIопсэ районым икъуаджэхэу псыкъиуным зэлъикIугъэхэм тащыIэу культурэм иIофышIэхэм, сабыйхэм гущыIэгъу тафэхъугъ. ЦIыфхэм агу зэрамыгъэкIодырэр, нахьышIум зэрэщыгугъыхэрэр тинэрылъэгъугъ. КодэшъхьапIэ дэт клубым ипащэу Тхьагъушъэ Марыет апэу тызыIукIагъэмэ ащыщ.
Sel afeti yaşayan Tuapse rayonu köylerini ziyaret ettik, o köylerdeki kültür insanları ve çocuklarla görüştük. İnsanların umutsuz olmadıklarını ve daha iyi bir geleceğe özlem duyduklarını gözlerimizle gördük. Bu arada Kodeş'hap'e Köyü Kültür Merkezi müdürü Thağuş'e Maret ile de görüştük.
- КъэшъокIо ансамблэхэр зэхэтщагъэх, - къеIуатэ Тхьагъушъэ Марыет. - «КъэшъокIо купэу «КъушъхьэчIэс кIэлэцIыкIухэм» Ныбэ Заур адэлажьэ.
-“Kuş'heç'eş ç'elets'ık'uh'er” (Dağlı Çocuklar) adlı bir topluluk oluşturduk, -diye anlatıyor Thağuş'e Maret. -Topluluğun hocası da Nıbe Zavır.
- Лъэпкъ ансамблэхэр зэрэшъуфапэхэрэм тыщыгъэгъуазэба?
-Ulusal topluluklarınızı nasıl oluşturmakta olduğunuzu anlatır mısınız?
- Адыгэ шъуашэхэр тфикъухэрэп. Ащ пае къэтымыгъанэу лъэпкъ къэшъуакIэхэр ятэгъашIэх, зэнэкъокъухэм тахэлажьэ.
-Adıge kostümleri yetersiz, eksik. Eksikliklerimiz var diyerek ulusal danslarımızı öğretmekten ve yarışmalara katılmaktan kaçınmıyoruz.
- Къышъущэтхъуха?
-Takdir ediliyor musunuz?
- Тыкъаубырэп. КIэлэцIыкIу шIагъохэр тэгъасэх. Орэд къэзыIорэмэ ХъокIон Бэлэ ащыщ. ЯплIэнэрэ классым ар щеджэ. Театрализованнэ къэшIынхэри зэхэтэщэх.
-Kimse arkamızdan konuşmuyor. Eğittiklerimiz iyi çocuklar. Hok'on Bel, şarkı söyleyen çocuklarımızdan biri. İlkokul dördüncü sınıf öğrencisi.Tiyatral gösteriler de düzenliyoruz
- ЕмыкIу къысфэмышI, ау сабый заулэмэ садэгущыIагъ шъхьае, урысыбзэкIэ джэуапыр къысатыжьы. Адыгабзэр зэрагъашIэрэба?
-Bağışla beni, birkaç çocukla konuştum, yanıtlarını Rusça verdiler. Çocuklarınız Adıgece (Çerkesçe) öğrenemiyorlar mı?
- УкъызыкIэупчIэрэр лыуз инэу тиIэмэ ащыщ. КодэшъхьапIэ кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ дэтэп. Километри 7-кIэ къытпэчыжьэ псэупIэу Гъуакъо тисабыйхэр тэщэх. Ащ урысыбзэр ары нахь щагъэфедэрэр. КIэлэеджакIохэри Гъуакъо макIох. Пчэдыжьым сыхьатыр 6-м унэм екIых, сыдэущтэу адыгабзэр зэрагъэшIэщта? Тытхьаусыхэу зыодгъэлъэгъунэу тыфаеп, ау джары тиджэуап зыфэдэр.
-Bu değindiğin konu, içimizi yakan konulardan biri. Kodeş'hap'e köyünde bir kreş/çocuk yuvası yok. Çocuklarımızı 7 km ötedeki Ğuako köyü okuluna/kreşine gönderiyoruz. Orada ağırlıklı olarak Rusça eğitim veriliyor. Öğretmenler de başka yerlerden Ğuako'ya geliyorlar. Çocuklar sabahleyin saat 6,00'da evlerinden çıkıp okula gidiyorlar, Adıgece'yi öğrenecek zamanları var mı ki? Karşınızda yakınır bir pozisyona düşmek istemezdim, ancak gerçek durum da bu.
- Дэгъоп къэпIуатэрэр. КIэлэцIыкIу макIэп КодэшъхьапIэ дэсыр. ШIоикъуи тыщыIагъ, ащ сабыеу щытлъэгъугъэр бэп.
-İyi şey değil bu söylediğin. Kodeş'hap'eli çocuklarınızın sayısı da az değil. Şşoyıko köyünü gördük, oradaki çocuk sayısı sizdekinden az.
- ШIоикъо къикIыхэзэ Гъуакъо щеджэрэмэ япчъагъэ IапэкIэ къэплъытэн плъэкIыщт. Мэшэлахь, КодэшъхьапIэ кIэлэцIыкIу 80 фэдиз дэс. НыбжьыкIэхэр тикъуаджэ дэмыкIыжьыхэ тшIоигъу.
-Şşoyıko köyünden gelip Ğuako'da okuyan öğrenci sayısı çok az. Kodeş'hap'eli çocuk sayısı ise, Maşallahı var 80'i buluyor. Çocuklarımızın köyümüzde okumalarını istiyoruz.
- Къалэм зызыгъазэрэм къуаджэр пэIапчъэ мэхъуба?
-Kente yerleşen kişi köyden kopmuş olmuyor mu?
- Ари упчIэ къызэрыкIоп. Тыфаеп тыкъабгынэнышъ, тикIалэхэр къалэм щыпсэунхэу. IофшIэн чылэм щагъотын алъэкIыщт. Къалэр псэупIэкIэ къыхэзыхыгъэхэр тиIэх. Ашъхьэ фимытыхэу чылэр къэзыбгынэхэрэр сыдэущтэу бгъэмысэщтха?
-Bu da sıradan bir sorun değil. Çocuklarımızın köyü bırakıp kente yerleşmelerini istemiyoruz. Köyde yapacak işler var. Kente yerleşenler var. Zorunlu olarak köyden ayrılanları nasıl kınayabiliriz ki?
- Лъэпкъ шэн-хабзэмэ ныбжьыкIэхэр афэгъэсэгъэнхэм шъупылъэу къуаджэм щыпсэурэмэ къысаIуагъ.
-Sizin gençleri ulusal geleneklerimize bağlı olarak yetiştirmeye çalışan biri olduğunuz bize söylendi.
- Кружокхэр клубым щызэхэтщагъэх. ХэдыкIыным пылъхэри тиIэх. Ау ащ тыкъыщыуцу хъухэщтэп. Уижъ бгъэлъапIэу, улъыплъэу ущыIэным пае зыгорэхэм дэгъоу зафэбгъэсэн, уидунэееплъыкIэ зебгъэушъомбгъун фае. Тикъуаджэ цIыфыбэ къыдахьэу слъытэрэп. Телевизорым непэ къыгъэлъагъорэр зыфэдэр ори дэгъоу ошIэ.
-Kültür Merkezimizde topluluklar oluşturduk. Nakış işi öğrenenler de var. Ancak bu gibi işlerle yetinemeyiz. Geçmişe, yaşlımıza değer vererek, yaşamı iyi bir biçimde yeniden düzenlememiz, bulusal yaşamı sürekli geliştirmemiz ve görüş ufkumuzu genişletmemiz gerekiyor. Köyümüze fazla kişi gelmiyor. Televizyonun bugünkü yayınını sen de gördün.
- Адыгэ Республикэм зэпхыныгъэу дышъуиIэмэ уакъытегущыIагъэп.
-Adıge Cumhuriyeti ile olan ilişkinize hiç değinmediniz.
- Нурбый, угу хэмыгъэкI, ау шъыпкъэр къыосымыIоу Мыекъуапэ укIожьынэу сыфаеп. Къин къызытэхъулIэм тикъуаджэ къэкIуагъэр бэ. Мары непэ тызыIукIагъэмэ тагъэгушIуагъ. Тхьаегъэпсэух. Ащ дакIоу сэ къыхэзгъэщынэу сызыфаер нэмыкI. Псыр къимыузэ зы ансамблэ тадэжь къэкIуагъэп. АР-м итеатрэхэм спектаклэхэр къытфагъэлъагъомэ сыда щышIыщтыр? АдыгабзэкIэ республикэм иартистхэр сценэм къыщыгущыIэхэу, орэд къыщаIоу зытлъэгъухэкIэ тыгушIощт. Тимылъэпкъэгъоу къытхэсхэми тизэпхыныгъэхэр нахьышIоу ядгъэлъэгъуных.
-Nurbıy, darılma bana, sana işin doğrusunu anlatmam gerekiyor, anlatmadan da Maykop'a dönmeni istemiyorum. Başımıza felaket gelince köyümüze çok kişi geldi. Bugünkü bu buluşmamız da bizi sevindirdi. Sağ olasınız. Bu arada ben başka bir koruya değinmek istiyorum. Sel baskını olmadan önce bize hiçbir bir ulusal/Adıge topluluğu gelmiş değil. Adıge Cumhuriyeti tiyatrolarının bizim için de temsiller vermesi için ne yapmamız gerekiyor?Adıge Cumhuriyeti sanatçıları bizim için Adıgece temsiller sahneleseler, Adıgece şarkılar söylense çok seviniriz. İçimizde/toprağımızda yaşayan ve Adıge olmayanla bağlarımızı da geliştirmenin yolunu açmış oluruz.
- Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ театрэ артист дэгъухэр щэлажьэх. Спектаклэ къышъуфащэмэ яплъыщтыр ба? ЯкIаса театрэр?
-Adıge Ulusal Tiyatrosu'nun çok değerli sanatçıları var. Temsil için size gelirlerse, izleyici sayısı çok olur mu? Tiyatro sevgisi, isteği var mı buralarda?
- Апэу къэрэкIох. Купышхо хъухэу артистхэр тикъуаджэ къэмыкIощтхэми, ролыбэ къызыщамышIырэ спектаклэхэр къытфарэщэх. Тэри, тиныбжьыкIэхэри зыгорэущтэу театрэм тесэн фаеба?!
-Önce bir gelsinler. Sanatçıların hepsi birden gelmesin, rol sayısı çok olmayan temsiller getirilsin bize. Tiyatro ile tanıştırılmış oluruz.
- ОрэдыIо цIэрыIохэр, ансамблэхэр тиIэх.
-Tanınmış şarkıcılarımız ve topluluklarımız var.
- «Адыгэ макъэм» тикъуаджэ щеджэх, республикэм икъэбархэм тащыгъуаз. Нахьыбэрэ шъузэхэтхы, шъутлъэгъу тшIоигъу.
-“Adıge maq” gazetesi köyümüzde okunuyor, Adıge Cumhuriyeti'ne ilişkin haberleri de izliyoruz. Sesinizi daha fazla duymak, sizleri daha çok görmek istiyoruz.
- Адыгэ телевидением шъуеплъа?
-Adıge Televizyonu'nu izliyor musunuz?
- Теплъырэп, къэтынхэр къытлъыIэсыхэрэп.
-İzleyemiyoruz, yayınları bize ulaşmıyor.
- Дискхэм атетхагъэхэу «Налмэсым», «Ислъамыем» яконцертхэм, Лъэпкъ театрэм испектаклэмэ, нэмыкI артистхэм орэд къызэраIорэм шъуеплъын шъолъэкIа?
-“Nalmes” ve “İslamıy” konserlerini, Adıge Ulusal Tiyatrosu temsillerini ve diğer sanatçılarımızın şarkılarını disklerden izleme olanağınız var mı?
- Тыдэ щыIэха а зыфэпIорэ дискхэр? Тлъэгъугъэхэп, тшIэхэрэп адыгэ артистхэм ацIэхэр. Тыфай тядэIунэу.
-O sözünü ettiğiniz diskler nerede? Görmedik, Adıge sanatçılarının adlarını bile bilmiyoruz. Dinlemek isteriz tabii onları.
- Шъуикъоджэгъумэ къысаIуагъэр гукIэ зэфэсэхьысыжьы. Сыда джыри къытфэпIуатэ пшIоигъор?
-Köylülerinizin bana söylediklerini kalbime yazmış bulunuyorum. Bana daha başka neler söylemek istersiniz?
- Адыгэ Республикэм щыпсэурэмэ тафэзэщы. СилъэIу алъыбгъэIэсыжьы сшIоигъу, ау тытхьаусыхэу къащэрэмыхъу. Сыбыр къикIыхэрэм тикъуаджэ тащыIокIэ, ар дэеу слъытэрэп. Къыхэзгъэщырэр адыгэмэ ячIыгу щыпсэурэ тилъэпкъэгъухэр нахьыбэрэ зэхэхьанхэ зэрэфаер ары. Тызэпэчыжьэми, тызэлъыIэсын тымылъэкIынэу тлъытэрэп.
-Adıge Cumhuriyeti'nde yaşayan kardeşlerimizi özlüyoruz. Bu dileğimi onlara ulaştırmanı istiyorum, ama yakındığımı, şikayette bulunduğumu sanmasınlar. Köyümüzde Sibirya'dan gelmiş kişilerle karşılaşıyoruz, kötü oluyor da demiyoruz. Bu sözlerimle ben, toprağımızda yaşayan soydaşların daha fazla bir araya gelmeleri gerektiğini söylemek istiyorum. -Adıge toplulukları olarak- birbirimize uzak düşmüş bulunuyoruz, ama bunu birbirimize erişmenin bir engeli olarak görmemeliyiz.
- Тхьэм нахьыбэрэ шIукIэ тызэIуегъакI, насып шъуиIэу бэгъашIэ шъохъу.
-Tanrı bizi mutluluk içinde daha çok bir araya getirsin, sizler uzun bir ömür dilerim.
- Тхьашъуегъэпсэу.
-Teşekkür ederim.
YEMIT'ITL Nurbıy
Adıge maq,1 Kasım 2010
Çeviri:Hapiy Cevdet Yıldız
