Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей чъэпыогъу мазэм 1925-рэ илъэсым къызэIуахыгъ. 1935-рэ илъэсым нэс ащ идиректорыгъ ыкIи иIофышIэ зэкъуагъ Наурзэ
Adıge Ulusal Müzesi Ekim 1925'te kuruldu.Navırz İbrahim, 1935 yılına değin Müze'nin tek elemanı ve müdürü idi.
Непэ музеим ипащэр Джыгунэ Фатим.
Şimdiki Müze Müdürü Cıgune Fatim
Апэрэ илъэсэу музеир къызызэIуахыгъэм тарихъым, археологием, этнографием япхыгъэу пкъыгъо 962-рэ ащ къырахьылIэгъагъ. Непэ музеим ифонд зэкIэмкIи пкъыгъо мин 270-рэ хэлъ. Ахэр щыгъыных, музыкальнэ Iэмэ-псымэх, фарфорым, уасэ зиIэ мыжъохэм ахэшIыкIыгъэ пкъыгъох, Аулъэ Пщымафэ къычIитIыкIыгъэ археологическэ пкъыгъох ыкIи нэмыкIых.
Açıldığı ilk günlerde tarihsel, arkeolojik ve etnografik değerde 962 müze malzemesi bir araya getirilmişti. Bugün Müze'de 1,270 müze malzemesi bulunuyor. Bunlar giysiler, müzik alet ve gereçleri, porselen eşyalar, değerli taşlardan yapılmış eşyalardır. Avtle Pşımaf'ın kazı sonucu ortaya çıkardığı arkeolojik buluntular, vb'dir.
Музеим иапэрэ илъэсхэм чIыпIэ гъэнэфагъэ имыIэу къыхьыгъ. Апэ Краснодар иурамэу Рабфаковскэм тетыгъ. 1936-рэ илъэсым Адыгэ автоном хэкум игупчэ Мыекъуапэ къызахьыжьым ыуж илъэситIу тешIагъэу музеири Мыекъуапэ «къэкIожьыгъ». 1950-рэ илъэсым ар урамэу Первомайскэм щагъэпсыгъ. 1993-рэ илъэсым игъэтхэпэ мазэ къыщегъэжьагъэу ар Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей хъугъэ.
Müze, ilk yıllarında belirli bir merkezden/binadan yoksundu. İlkin Krasnodar kentinin Rabfakovskiy caddesindeki bir yerdeydi. 1936'da Adıge Özerk Oblastı'nın merkezi Krasnodar'dan Maykop'a taşındı, ardından Müze de iki yıl “gecikmeyle” Maykop'a taşındı. 1950 yılında Maykop'un Pervomayskiy caddesinde Müze yeniden kuruldu. 1993 yılı mart ayından beri de Müze'ye Adıge Cumhuriyeti Ulusal Müzesi adı verilmiş bulunuyor.
Адыгэ диаспорэм ищыIакIэ, ащ къыкIугъэ тарихъ гъогум ехьылIэгъэ сектор зыхэтэу Лъэпкъ музей закъор ары дунаим тетыр. Ащ адыгэу IэкIыбым щыпсэухэрэм ятарихъ ехьылIэгъэ пкъыгъо 1500-рэ непэ щыугъоигъ.
Adıge diasporasının yaşamı ve tarihi konusunu ele alan bölümüyle de Ulusal Müze, bu anlamda dünyadaki tek müzedir. Müzemizde bugün dış ülkelerde yaşayan Adıgelere (Çerkeslere) ilişkin 1,500 malzeme toplanmış bulunuyor.
Илъэс къэс музеим шIэныгъэлэжьхэу, искусствэм иIофышIэхэу, меценатхэу Адыгеим итарихъ лъэуж къыхэзынагъэхэм яхьылIэгъэ къэгъэлъэгъонхэр щызэхащэх.
Her yıl Müzemizde Adıgey'in tarihinde iz bırakmış bilim ve sanat insanları, hamiler -Adıge dostları- üzerine bilgilendirici görsel ve işitsel sergiler düzenleniyor.
Лъэпкъ музеим икъутами непэ Iоф ешIэ. Ар лъэпкъым итхэкIо цIэрыIоу КIэрэщэ Тембот и Литературнэ музей ары. Ащ литературнэ ыкIи музыкальнэ пчыхьэзэхахьэхэр, творческэ зэIукIэгъухэр бэрэ щызэхащэх. Ахэм художникхэр, тхакIохэр, композиторхэр къахагъэлажьэх.
Ulusal Müze'nin faaliyette olan ayrı bir kolu da vardır. Bu da ünlü ulusal yazarımız K'eraş Tembot (*) Edebiyat Müzesi'dir. Edebiyat Müzesi'nde edebiyat ve müziğe ilişkin akşam toplantıları, bilimsel konferanslar düzenleniyor. Toplantılarda sanatçılar, yazarlar ve besteciler bilgilendirmelerde bulunuyorlar.
Музеим чIыпIэшхо щеубыты гъучI лъапIэхэм (дышъэм, тыжьыным) ахэшIыкIыгъэ пкъыгъохэу Адыгеимрэ Краснодар краимрэ къащагъотыгъэхэм. Ахэм якъэгъэлъэгъон чIыпIэ гъэнэфагъэ щаубытыгъ Улэпэ Iуашъхьэм къычIахыгъэ пкъыгъохэм. Мыекъуапэ фэгъэхьыгъэ къэгъэлъэгъонэу музеим щагъэпсыгъэми мэхьанэшхо иI. Ащ Мыекъуапэ я 19 - 20-рэ лIэшIэгъухэм промышленнэ ыкIи культурнэ гупчэу зэрэщытыгъэр къеIуатэ, а уахътэм къалэм ищыIэкIагъэр уапашъхьэ къырегъэуцо.
Müzede Adıgey ile Krasnodar Kray topraklarında bulunmuş olan değerli madenlerden (altın ve gümüşten) yapılmış eşyalar geniş bir yer tutuyorlar. Bunlar arasında Vılape Höyüklerinden (**) çıkarılmış arkeolojik buluntular geniş bir yer tutuyorlar. Maykop kentine ilişkin Müze bölümü de ilgi çekici. Bölüm Maykop'un 19 ve 20.yüzyıllarda bir sanayi ve kültür merkezi olduğunu belli ediyor, kentin o dönemlerdeki yaşamını canlandırıyor.
Музеим Хэгъэгу зэошхом фэгъэхьыгъэ материалхэм чIыпIэшхо щаубыты. Ащ фэдэу ТекIоныгъэр къызыдахыгъэр илъэс 60 зэхъум музеим амыгъэкощырэ экспозициеу «Адыгеир Хэгъэгу зэошхом иилъэсхэм» зыфиIорэр къызэIуахыгъагъ.
Müze'de İkinci Dünya Savaşı üzerine materyaller de geniş bir yer tutuyorlar. Bu bağlamda savaşın sona erişinin 60.yılında “İkinci Dünya Savaşı yıllarında Adıgey” adlı bir sergi de gösterime sunulmuştu.
Лъэпкъ музеим зэпымыоу къэгъэлъэгъонхэр зэхещэх. Илъэсым къэгъэлъэгъон 15-м къыщымыкIэу ащ егъэпсы.
Ulusal Müze'de yılda 15'ten az olmamak üzere kesintisiz sergiler ve gösterimler sunuluyor.
Непэ Лъэпкъ музеим планышхохэр иIэх. Ахэм анахь шъхьаIэр мыжъо лIэшIэгъум къыщегъэжьагъэу непэрэ мафэхэм къанэсэу тарихъыр къызэлъызыубытырэ экспозицием игъэпсын ары.
Bugün Ulusal Müze'nin büyük planlamaları var. Bunların en başında geleni Taşçağı'ndan günümüze değin uzanan tarih kesitlerini kapsayan eşyaların düzenlenmesi işidir.
Сихъу Гощнагъу.
Sihu Goşnağu
Adıge maq,27 Ekim 2010
Çev.:Hapiy Cevdet Yıldız
(*)- K'eraş Tembot için bkz. “K'eraş Tembot”,internet.
(**)-Vilape Höyükleri için de bkz.internet.
