Rus işadamı Alexander Lebedew ile Vladimir Putin’in ekonomi politikası, Rusya’nın güdümlü demokrasisi ve krize rağmen kendisinin hala sahip olduğu milyarlar üzerine konustuk.

Die Zeit: Sayın Lebedew ekonomik kriz döneminde oligark olarak nasıl yaşanılyor?

Alexander Lebedew: Oligarklar kendi tüketimleri ile ilgileniyorlar: Yatları, uçakları ve villaları ile. Sorumluluk bilincinden tamamen yoksunlar. Ama ben bu tabirin benim için geçerli olduğuna inanmıyorum, çünkü ben işadamıyım, oligark değil.

Die Zeit: Peki aradaki fark ne?

Lebedew: Oligarklar 90'lı yıllarda gerçekleşen özelleştirmeye katılan ve bugün de hala hükümet ile yakın ilişkileri olanlardır. Ama oligark kavramı bugün belli belirsiz bir şekilde kullanılıyor. Rusya Devleti, mesela, oligark kavramını sık sık tüm özel sektördeki girişimciler için kullanmakta ve insanlara, “biz devlettekiler çok iyi insanlarız, özel sektördekilerse oligarktır” mesajını vermekte.

Die Zeit: Sizce nerede hata yapıldı?

Lebedew: Devlet burada sadece devlet değil, aynı zamanda büyük bir girişimci, mülkiyet sahibi ve kendini zenginleştirmeye çalışan bir organdır. Ama devlet, katma değer üretmiyor. Çeşitli pozitif faktörlerin sözkonusu olduğu 10 sene boyunca uyuduk ve şimdi bence o dönemde devlet sektöründen özel şahısların ceplerine inmiş olan 500 Milyar Dolara büyük ihtiyacımız var.

Die Zeit: Peki neden gerekli olan reformlar yapılmıyor?

Lebedew: Reformları engelleyen en önemli neden şu anda Rusya’da mevcut olan siyasi sistemdir. Sistem, birilerinin daima iktidarda kalmalarına izin veriyor. Bu sistemde kimin etkili bir hükümete, bağımsız mahkemelere ve medyaya veya dürüst seçimlere ihtiyacı var ki?

Die Zeit: Başkan Dimitrij Medwedjew kendisini çoğu zaman liberal ve reformcu olarak gösteriyor. Kendisine inanıyor musunuz?

Lebedew: Bu, kendisinin dünya görüşü olabilir, bunu bilemem; ama asıl sorulması gereken Medwedjew’in reformları gerçekleştirebilecek gücü var mı?

Die Zeit: Kendisi kısa sayılamayacak bir zamandan beri görevde.

Lebedew: Sinyaller görüyorum ama hareketlilik az. Yeni “Yolsuzlukla Mücadele Yasaları” yürürlüğe girdi mesela. Bu yasaya göre artık memurlar varlıklarını açıklamaya mecburlar. Petrol şirketi Yukos’un eski sahibi Mihail Chodorowskij’e karşı açılan ikinci dava birinciye göre biraz daha açık bir şekilde görülmekte. Eğilim doğru ve ben de bir çok insan gibi bu yeni eğilimleri desteklemekteyim. Ama Medwedjew’den beklentiler daha fazla.

Şimdilik “Egemen Demokrasi“ doktrini kazandı ve bu, “vidaları biraz daha sıkın” demektir.

Die Zeit: Neden Rusya’da hemen hemen hiç protesto olmuyor?

Lebedew: İnsanlar birlikte hareket ettikleri zaman bile birşeyler elde edebileceklerine inanmıyorlar. Ülkemizdeki kollektif demokrasi Avrupada yaşanılan demokrasiden uzak. Orada demokrasi çeşitli iş dallarında çalışanlar tarafından; mesela tekstilciler, kasaplar veya demirciler tarafından geliştirildi. Rusya’da ama hakkını bu şekilde kazanmaya yönelik bir tecrübe yok.

Die Zeit: Ama huzursuzluk son ekonomik krizden sonra arttı?

Lebedew: İnsanlar cahil, kendi özel hayatlarını demokratik bir şekilde yönetilen bir devlet düzeni ile ilişkilendirmiyorlar. Eğer insanlara patates ve uçak biletlerini ucuzlatalım mı diye sorarsanız elbette ki evet derler. Ama bunun başka bir siyasi sistem ile mümkün olabilecegini biliyorlar mı? Hayır. Bunlar arasındaki bağlantıyı göremiyorlar. Parlamento hükümeti kontrol ettiği zaman fiyatların düştüğünü anlamıyorlar. Bugünkü güçlerin fiyatların artmasından çıkarları var; çünkü kendileri bundan yararlanıyorlar.

Die Zeit: Neden?

Lebedew: Memurlar heryeri kapmışlar, yanlarından geçmek de imkansız. Girişimcileri özgür bırakmıyorlar; çünkü kendileri için rekabet olusturuyoruz. Başbakan Yardımcısı banka sahibi, digeri Hava Yolları şirketi sahibi veya bir Vali herhangi bir arsanın tapusunu üzerine yazdırabiliyor. Yani kendileri de ticaretle uğraşıyorlar ve bizler onlar için rakibiz.

Die Zeit: Siz şahsen ekonomik kriz yüzünden çok para kaybettiniz mi?

Lebedew: Yok, fazla para kaybetmedim. Kaybım sadece 600 veya 700 Milyon Dolar kadar. Forbes dergisi 2,5 milyar Dolar kaybettiğimi yazdı, ama bu rakam tamamen saçma. Hisselerimin önemli bölümünü krizden önce satıp reel ekonomiye yatırmıştım. Hisse kayıplarım sadece benim ticari gücümü azalttı ve bundan ötürü yatırımlarımı biraz kısıtlamam gerekiyor.

Die Zeit: Yani yoksul bir duruma düşmediniz?

Lebedew: Ben zaten mütevazi yaşarım.

Die Zeit: Şirketinizde personal çıkartmak zorunda kaldınız mı?

Lebedew: Tam tersine, bankada 500 yeni elemanı işe aldık. Yalnızca benim şirketim olan NRK’da yönetimden 50 kişiye çıkış verdik. Çünkü krizler arasındaki zamanda insanlar şımartılmışlardı. Aldıkları aylıklar çoktan Avrupada’kilerden daha yüksekti; ama hiçbir şey yapmıyor, sadece oturuyorlardı. Nietzsche haklı: Bizi öldürmeyen, daha güçlü yapar. Ama bunun için de tüm sistemin sağlıklı olması lazım. Korkarım bu kriz de Rusya’nın gelişmesine bir katkıda bulunamayacaktır.

Die Zeit: Rus girişimciler sık sık kendilerinin Batı’da yatırım yapmalarının istenmediği yönünde şikayetlerde bulunuyorlar. Siz ise Almanya’nın Federal Havacılık Dairesi’nden (Luftfahrtbundesamt) şikayetçisiniz. Sizin yüzde 48 oranında hisse sahibi olduğunuz “Blue Wings” isimli Hava Yolları Şirketinin bir süre için çalışma izni elinden alındı.

Lebedew: Ama bu olay biz Ruslardan hoşlanmadıkları için olmadı, aynısı Amerikalıların da başına gelebilirdi. Federal Havacılık Dairesi bizim Alman yöneticilerine karşı davranışlarımızdan memnun değildi. İtiraf etmek gerekir ki, bizim yöneticiler haksızlardı; ama elbette bu yüzden de bizim firmanın işine son verilmesine gerek yoktu. Bu, bir fabrikada on tane büyük fırını kapatmaya benzer ve uçaklarımız, bizim, tanesi 40 Milyon Dolar eden fırınlarımızdır.

Die Zeit: Alman makamlarının bu tavrı sizin için hangi sonuçlar doğurdu?

Lebedew: Bir yandan korumacılık yanlısı gibi gözüktü. Diğer yandan da Moskova’dan Lebedew’i cezalandırırken başka birine yardımda bulunulmuş olundu. En azından Lufthansa (Alman Hava Yolu Sirketi, CH) utanmalıdır, çünkü bu karardan hemen iki hafta sonra bizim iniş-kalkış ve ucuş rota haklarımızı sahiplendikleri için.

Die Zeit: Eski petrol milyarderi Mihail Chodorowskij de bir zamanlar aynı sizin gibi açık sözlüydü ve kritik demeçlerde bulunmuştu. Şu anda Cezaevinde. Hiç korkmuyor musunuz?

Lebedew: Bu soruyu son zamanlarda sık sık duyuyorum ve cevabım da şudur: Ben, Chodorowskij’nin de yakında serbest bırakılacağını düşünüyorum, başka birinin Chodorowskij ile aynı kaderi paylaşacağını değil. Bu ülkedeki politikacılar için bir tehlike değilim. Tabii ki şirketlerim yüzünden zaman zaman sıkıntılar yaşıyorum. Ama ben ticari işlerimi politikaya bulaştırmıryorum. Görüşlerimi mümkün olabildiği kadar açık söyledim ve söylemeye devam edecegim. En azından ifade özgürlüğünün savunulması gereken bir hak olduğuna inanıyorum.


Die Zeit, Johannes Voswinkel

Çev: Hatko Cengiz
Cherkessia.net