Адыгэ Республикэм и Лъэпкъ музей ыпа­шъхьэ щыкIогъэ зэхахьэм Парламентымрэ Правительствэмрэ якъу­лыкъу­шIэхэр, къалэу Мые­къуапэ ыкIи районхэм яадминистрациемэ ялIыкIохэр, республикэм щыпсэурэ лъэпкъмэ яоб­щест­веннэ движениехэр, хэкум къэзыгъэзэжьыгъэхэр, тилъэпкъэгъухэу IэкIыб хэ­гъэгумэ къары­кIы­гъэ­хэр, культурэм иIо­фы­шIэхэр, лъэпкъ шIэ­жьым ыгъэ­гу­мэ­кIы­хэ­рэр хэлэжьагъэх.

Adıge Cumhuriyeti Ulusal Müzesi önünde düzenlenen toplantıya Parlamento ve Hükümet üyelerinden bazıları, Maykop Belediyesi ile rayonların temsilcileri, Adıge Cumhuriyetinde yaşayan ulusal toplulukların sivil toplum örgütleri temsilcileri, yurda dönüş yapmış ve dış ülkelerden konuk olarak gelmiş olan soydaş Çerkesler, kültür emekçileri ve ulusun bekasına ilgi duyanlar katıldılar.

МэфэкI зэхахьэр адыгэ джэгукIэ аухыгъ. Израиль къи­кIыгъэ футбо­листхэри ащ щыу­джыгъэх.

Kutlama töreni, Adıge dans gösterileriyle sona erdi. İsrail’den gelen futbolcular da danslara katıldılar.

МэфэкI шъуашэм ди­штэу республикэм и Лъэпкъ музей Iупэ дахэу зэIы­хыгъ. Хэкум къэзыгъэзэжьыгъэмэ афэгъэхьыгъэ шIуфэс тхыгъэхэр музей чIэхьэ­гъум, нэмыкIхэми ащыо­лъэгъух. Лъэпкъ мэкъамэхэр пчэгум щэIух. ЦIыфхэр нэгушIох. Пчыхьэр фабэми, тIысыпIи, уцупIэ тэрэзи зымыгъотыжьэу ахэтыр макIэп.

Ulusal Müze önü, günün anlamına uygun biçimde düzenlenmişti. Anayurda dönüş yapmış olanlara ilişkin güzel sözler ve sloganlar Müze girişine asılan bezlerden okunuyordu. Ulusal ezgiler duyulmaktaydı. Herkes güleç yüzlüydü. Akşam sıcaktı, ama oturacak ve ayakta dikilecek yer de kalmamıştı, o denli çok  kalabalık bir kitle toplanmıştı.

Ацумыжъ Айбек, Нэ­псэу Нихьад, Едыдж Батырай, СтIашъу Яхьяр, нэ­мыкIхэу хэкум къэзыгъэзэжьыгъэмэ гущыIэгъу тафэхъу. Едыдж Мэмэт Тыркуем хьэкIакIо щыIагъ, мэ­фэкIым ехъулIэу Мые­къуа­пэ къэкIожьыгъ.

Açumıj Aybek, Nepsev Nihad, Yedıc Batıray ve St’aşu Yahya gibi dönüş yapmış hemşehrilerle konuşmalar yaptık. Yedıc Memet Türkiye’ye ziyarete gitmiş, ancak o gün Maykop’a dönmüş, kutlamalara yetişmişti.

Гъоухэр пчэгум къехьэ­хэшъ, макъэу агъэIурэм цIыфхэр зэрещалIэх. Адыгеим иартистхэу Уджыхъу Марыет, Мурэтэ Чэпай, Гъо­нэжьы­къо Асыет, Афэ­шIэгъо Фаинэ, Сихъу Вячеслав лъэпкъ гупшысэр щыпхыращызэ усэхэм къя­джэх. Адыгэ чIыгум идэхагъэрэ иIэшIугъэрэ IупкIэу къа­Iуатэ, лъэпсэгъэкIод заоу пачъыхьэм тилъэпкъ къы­ришIылIагъэм адыгэмэ тхьамыкIагъоу къафихьы­гъэр нэгум къыкIагъэуцо.

- Eski dönemlerde olduğu gibi, -ulaklar/haberciler (Гъоухэр) topluluğun orta yerine geliyorlar, habercileri dinlemek için herkes toplanıyor. Adıgey’in tanınmış sanatçıları Vıcıhu Maryet, Murete Çepay, Ğonejıko Asyet, Afeşşeğo Fayine ve Sihu Vyaçeslav, ulusal duyguyu yansıtan şiirleri bir bir  okuyorlar. Adıge toprağının güzelliği, sağlıklı ve dinlendirici iklimi yansıtılıyor, Çarlık rejiminin Adıge/Çerkes ulusuna yaptığı saldırılar ve uyguladığı  soykırım politikası lanetleniyor ve geçmiş bilince çıkarılıyor.

Урысыем тыщыщ
Biz Rusyalıyız

Адыгэ Республикэм культурэмкIэ иминистрэу, Адыгеим и Къэралыгъо шIухьафтын къызыфагъэ­шъошагъэу, Косовэ тилъэ­пкъэгъухэр къищыжьы­гъэнхэм чанэу хэлэжьэгъэ Чэмышъо Гъазый ти Президентэу ТхьакIущынэ Аслъанрэ Правительствэмрэ ацIэкIэ зэхахьэм хэлажьэрэмэ къафэгушIуагъ. Адыге­ир Урысыем хэтэу зэрэпсэурэр ащ къыIуагъ. Тарихъым инэкIубгъомэ зафигъази, АР-м иапэрэ Президентэу Джарымэ Аслъан Косовэ тилъэпкъэ­гъухэр къищыжьыгъэнхэм фэшI федеральнэ къулы­къу­шIэхэр Iофым къызэрэхигъэлэжьагъэхэр, щыIэ­ныгъэм епхыгъэ зэхэщэн Iофхэр ти Президент ишIуа­гъэкIэ гъэцэкIагъэ зэрэхъу­гъэхэр щысэ зэфэшъхьаф­хэмкIэ къыIотагъэх.

Adıge Cumhuriyeti Kültür Bakanı,Adıgey Devlet Ödülü sahibi ve Kosova’dan soydaşlarımızın getirilmeleri sürecinde aktif emeği bulunan Çemışo Ğazıy, AC Devlet Başkanı Thakuşın Aslan ve Hükümeti adına toplantıya katılanları selamladı. Ğazıy, Adıgey’in Rusya’nın bir parçası olduğunu söyledi. Yakın geçmişe bir dönüş de yaparak, AC ilk devlet başkanı olan Carım Aslan’ın Kosova’daki soydaşlarımızın getirilmeleri işinde federal yetkililerle birlikte çalıştığını, sorunun çözmünde Carım Aslan’ın önemli çabalarnın bulunduğunu  örneklerini vererek anlattı.

Зэхахьэм къыщыгу­щы­Iа­гъэх Адыгэ Республикэм и Парламент и Тхьаматэ игуадзэу Сапый Вячеслав, Мыекъопэ районым иадминистрацие ипащэ игуа­дзэу Галина Храмовар, нэ­мыкIхэри. Хэкум къэкIо­жьыгъэмэ ятарихъ чIыгу рэхьатныгъэ щагъотыным, янасып зыдалъэгъужьэу щыIэнхэм ямэхьанэ зы­къы­зэриIэтырэр зэкIэми хагъэунэфыкIыгъ.

Toplantıda Adıge Cumhriyeti Parlamentosu Başkanı yardımcısı Sapıy Vyaçeslav, Maykop rayonu  Başkanı yardımcısı Galina Hramova da birer konuşma yaptılar. Anayurda dönüş yapmış olanların tarihsel topraklarında  huzur dolu bir yaşama kavuşmuş olduklarını ve mutlulukla dolu bir yaşam sürdürdüklerini anlattılar.

КъэкIожьыгъэхэр хэкум хэгъэгъозэжьыгъэнхэм пылъхэу общественнэ пшъэрылъхэр зыгъэца­кIэ­рэмэ ащыщых Парламентым идепутатэу Шъхьэлэхъо Аскэр, шIэныгъэм дэлэжьэрэ МэщфэшIу Нэдждэт, хэкум къэзыгъэзэжьы­гъэ СтIашъу Яхьяр. Ахэр зэхахьэм къызэрэ­щыгу­щы­Iагъэхэм тедэIугъ, зэфэ­хьысыжьхэри тшIыгъэх.

Dönüş yapmış olanların uyumu için toplumsal görevler  üstlenmiş  kişiler arasında Parlamentoda milletvekili olan Şhalaho Asker, bilim emekçisi Meşfeşşu Necdet ve dönüş yapmış olan St’aşu Yahya gibi kişiler de bulunuyor. Bu kişilerin konuşmalarını  dinledik ve değerlendirmelerde bulunduk.

Къэзыгъэзэжьыгъэр ба?
Dönüş yapmış Kişi Sayısı Çok Mu?

ЕгъэзыгъэкIэ, гъэпцIагъэ зыхэлъ IофкIэ тилъэпкъэгъу мин пчъагъэмэ хэкур къабгынагъ. Апэу Тыркуем къыщыуцугъэх, рэхьат ащ щызымыгъотыгъэхэр Сирием, Иорданием, Германием, фэшъхьаф хэгъэгухэми арысы хъугъэх.

Baskı sonucu olarak ya da hileli yollarla binlerce soydaşımız ülkemizi/Adıgey’i terk etmiştir. Bu insanlar ilkin Türkiye’de konakladılar, onlardan  huzur bulamayanlar Suriye, Ürdün, Almanya gibi ülkelere gidip oralara yerleştiler.

СтIашъу Яхьем къызэриIуа­гъэмкIэ, Тыркуем тилъэпкъэгъу 418-рэ, Сирием 187-рэ, Косовэ 165-рэ, Иорданием 40, Израиль нэбгырэ заулэ къарыкIыжьыгъ. КIалэхэри къапыфагъэхэу хэкум щэпсэух.

St’aşu Yahya’nın söylediğine göre, Türkiye’den 418, Suriye’den 187, Kosova’dan 165, Ürdün’den 40, İsrail’den de birkaç  soydaş dönüş yapmış bulunuyor. Bu kişiler çoluk çocuğa karışmış olarak Adıgey’de barınıyorlar.

Обшественнэ движениеу «Адыгэ Хасэм» итхьаматэу Хьэпэе Арамбый тилъэпкъ зиужьы­жьынымкIэ Iофым хэлажьэрэмэ зэрафэразэр зэхахьэм къыщи­Iуагъ. Ащ да­кIоу А. Хьэпаем хигъэунэ­фы­кIыгъ Мэфэхьаблэ къэзыгъэзэжьыгъэ тилъэпкъэгъухэр зычIэ­сыщт унэхэр джырэ нэс зэрамыухыгъэхэр. УнитIу къэна­гъэр зы­чIэмы­хьажьыгъэхэу. Ахэр аухыхэу унэ­чIэхьажьхэр унагъо­мэ за­шIы­кIэ тэри тыгу нахь псэфыщт.

Sivil toplum hareketi ‘Adıge Xase’ Başkanı Hapaye Arambıy, ulusumuzun yeniden güçlenmesi ve ayakta kalması (bekası) için çabalarını esirgemeyen yurtseverlere teşekkürlerini sundu. Ancak Hapaye Arambıy, Kosova’dan dönenler için kurulan Mafehabl köyünde, soydaşlarımıza tahsis edilmesi gereken konut inşaatlarının  hala tamamlanamadığını, 2 konuta daha gereksinim duyulduğunu  anımsattı. Sözkonusu  iki konut da tamamlanıp hak sahibi ailelere verildiğinde, biz de rahatlamış olacağız, dedi (*).

МэщфэшIу Нэдждэт шэны­шIу зэрэфэхъугъэу, лъэпкъ шIэжьым епхыгъэ усэмэ къяджагъ.

Meşfeşşu Necdet, her zaman olduğu gibi, ulusal nostaljiye ilişkin şiirler okudu.

Хымэ жьы чъыIэр къяокIы

Адыгеим итхэкIо цIэрыIоу МэщбэшIэ Исхьакъ тилъэпкъэу дунаим щитэкъухьагъэм ехьы­лIэ­гъэ иусэу Н. МэщфэшIур къы­зэджагъэм рэхьатэу уедэIун плъэкIырэп. Хымэ жьы чъыIэр къяокIэу тилъэпкъэгъухэр IэкIыб хэгъэгумэ зэращыпсэухэрэр къу­тэмэ гъугъэр чъыгым къызэрэгозырэм фигъадэзэ, лъэпкъ шIэжьым икуупIэ ухещэ.

Necdet Meşfeşşu, ünlü Adıge (Çerkes) yazarı Meşbaş İshak’ın, yaban ellerin soğuk rüzgarlarının kasıp kavurduğu soydaşlarımızın diaspora yaşamlarını, kuruyan bir dalın ağaçtan kopmasına benzeten şiirini okudu (**). Ulusal nostaljiyi derinlemesine gözler önüne serdi.

Къэгъэзэжьын Iофым Мэщ­фэшIу Нэдждэт къытегущыIэзэ, къыддэхъугъэр мымакIэу ылъытагъ. Ау щыкIагъэу, гумэкIэу щыIэмэ тябгъукIон тымылъэ­кIыщтэу ащ елъытэ. Къэзыгъэзэ­жьыгъэмэ яунэу къафагъэшъошагъэу Мыекъуапэ дэтыр аIа­хыжьыным пылъых.

 Meşfeşşu Necdet, dönüş konusunda başarılmış işlerin az olmadığını  vurguladı. Ancak birçok sorunun bulunduğunu ve bunların  aşılamamış olduğunu söyledi. Sözgelişi dönenlerin ikamet etmeleri için ayrılmış olan Maykop’taki bir konutun geri alınmaya çalışıldığını, sorunlardan biri olarak belirtti.

Косовэ къикIыжьыгъэ ти­лъэпкъэгъухэр хэгъэгоу изыфы­гъагъэм икъэралыгъо унашъокIэ хэкум къагъэзэжьыгъэ хъугъэу мэпсэух. Урысыеу зэрафыгъа­гъэхэм ибыракъи, игерби ти­лъэпкъэгъумэ къаштэжьыгъэх. Арышъ, политикэ мэхьанэ Iо­фым хэлъ. Хэкум къэзыгъэзэ­жьы­гъэхэр хэгъэгъозэгъэнхэм пылъ Унэм общественнэ организациехэр чIэтых.

Kosova’dan dönüş yapan soydaşarımız, onları öz  topraklarından kovmuş olan devletin (Rusya’nın) bir kararıyla geri dönmüş bulunuyorlar. Soydaşlarımız kovldukları ülke olan Rusya’nın bayrak ve devlet armasına yeniden kavuşmuş olarak yeni yaşamlarını sürdürüyorlar. Bunun bir politik anlamı olmalı. Anayurda dönüş yapanların uyumu için ayrılmış olan binada, sadece dönüşçüler değil, sivil toplum örgütleri de hizmet görüyorlar.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэу на­хьы­­­пэкIэ щытыщтыгъэм унэу ти­лъэпкъэгъухэр зычIэсхэу, общественнэ организациехэри зычIэ­тым имэхьани дунэе къэбар хъу­гъэ. Парламентымрэ Прави­тельствэмрэ ахэтхэм МэщфэшIу Нэдждэт закъыфигъази къа­ри­Iуагъ Iофэу ашIэрэр гъунджэм фэдэу щыIэныгъэм къызэригъэ­лъэгъощтыр. Лъэпкъым фэ­шъып­къэмрэ лъэпкъым егуао­рэм­рэ гъунджэм къыгъэлъэгъо­щтых. Тилъэпкъэгъухэу IэкIыб хэ­гъэгу­мэ арысхэм адэлэжьэнэу Парламентым цIыф гъэнэфагъэ иIэн фаеу, Правительствэм ащ фэдэ Комитети щызэхащэмэ яшIуа­гъэ къэкIощтэу ащ ылъытагъ.

Önceleri bir çocuk yuvası olan ve şimdi soydaşlarımızın barındıkları ve sivil toplum örgütlerinin de  merkezlerinin bulunduğu  bir konutun olduğu, çeşitli ülkelerdeki Çerkesler tarafından da biliniyor. Meşfeşşu Necdet, Parlamento ve Hükümet mensuplarına dönerek, herkesin yapmış olduğu işin bir ayna gibi yaşamın içinden yansımaya devam edeceğini söyledi. Ulusu için çalışanlarla ulusuna ihanet edenlerin bir bir aynalardan yansıyacağını vurguladı. Diasporadaki soydaşlarımızla ilgilenecek bir Parlamento komisyonunun kurulması gerekiyor, Hükümet’in de benzeri bir Komisyon oluşturması yerinde olacaktır, dedi.

КIэлэцIыкIу IыгъыпIэ 30 фэдиз зэфашIыжьыгъэу къалъытэ. Арэу щытмэ, хэкум къэзыгъэзэжьыгъэхэр хэзыгъэгъозэжьырэ унэр аIахыжьыным, икIэрыкIэу кIэлэцIыкIу IыгъыпIэ ашIыжьы­ным фэшI зэкIэми апэ рарэмы­гъэуцу, хэкIыпIэ къамыгъотынэу щытэп.

Şu an 30 kadar çocuk yuvası kapatılmış durumda. Hal böyleyken, anayurda dönmüş olanlara tahsis edilen  rehabilitasyon (uyum sağlama) evinin geri alınması girişiminin haklı  bir nedenini göremiyoruz, bir çocuk yuvası açmak gerekiyorsa, 30 yuva dururken öncelik bu konuta düşmez, başka çıkış yolları, olanaklar da vardır.

Адыгэ джэгур дахэ
Adıge Dansları Güzelmi Güzeldir

Лъэпкъым ичIыгу къэзыухъу­магъэхэм афагъэуцугъэ мы­жъом ыпашъхьэ къэгъагъэхэр кIэлъы­зы­рылъхьагъэмэ ащыщых Парламентым, Правительствэм якъу­лыкъушIэхэр, общественнэ движениемэ ахэтхэр.

Ulusu koruyan kahramanlar için dikilmiş olan  anı taşının önü çiçeklerle donatıldı, çiçek koyanlar arasında Parlamento ve Hükümet üyeleri, sivil toplum örgütleri temsilcileri de bulunuyorlardı.

МэфэкI концертэу щыIагъэм хэлэжьагъэх Шэуджэн, Тэхъутэмыкъое, Красногвардейскэ, Мыекъопэ районхэм, къалэу Мыекъуапэ, нэмыкIхэми ясамодеятельнэ купхэр. ОрэдыIохэу Андзэрэкъо Чеслав, Лъэчэ Альберт, Дзыбэ Фатимэ, Нэхэе Фатимэ, Сихъу Аскэр, Дзыбэ Мыхьамэт, Мирзоева Джамилие, нэмыкIхэми пчыхьэзэхахьэр къа­гъэдэхагъ. Пщынаоу Унэрэкъо Аскэрбый къыригъэIогъэ мэкъа­мэхэм гур аIэтыгъ.

Gösterilere Şevgen, Tahtamukay, Krasnogvardeyski ve Maykop rayonları ile, Maykop kenti ve daha başka yerler toplulukları katıldılar. Andzerko Çeslav, Tleçe Albert, Dzıbe Fatima, Neh’ay Fatima, Sihu Asker, Dzıbe Mıhamet, Mirzoyeva Camiliye ve daha başkaları şarkılarıyla geceyi şenlendirdiler. Pşınave/akordiyonist Vınereko Askerbıy’ın çaldığı ezgiler topluluğu coşturdu.

Артистэу Джолэкъо Рэщыдэ зэрищэгъэ «Адыгэ джэгум» ныб­жьыкIэхэр къыщышъуагъэх, щызэнэкъокъугъэх, къэшъокIо анахь дэгъухэу къыхахыгъэмэ шIу­хьафтынхэр аратыгъэх. Пшъэшъэ къэшъокIо анахь дахэу зэхэщакIомэ къыхахыгъэр Мурад Сирин.

Sanatçı Coleko Reşid’in yönettiği Adıge dans gösterilerinde gençler bol bol dans ettiler, birincilikler için yarıştılar ve derece alanlara ödülleri verildi. Değerlendirme Kurulu kızlar arası yarışmada en iyi dansçı olarak Murad Sirin’i seçti.

Зэхахьэм адыгэ шхыныгъохэр щашIыгъэх, цIыфмэ зыщагъэ­псэфыгъ.

Toplantıda Adıge yiyecekleri yendi, insanlar dinlenmiş oldular.

ЕмтIылъ Нурбый.
Yemıt’ıl Nurbıy

Adıge Maq,3 Ağustos 2010
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız

Bilgi notu:

(*)-Hapaye Arambıy,Dünya Samba Şampiyonu da olan ünlü bir sporcudur.-hcy
(**)-İshak Meşbaş’ın sözkonusu şiiri ve başka şiirleri için Bkz. ‘Adige Anayurdu ve Şair’,internet.-hcy