- Sayın Thakuşıne Aslan, bir süre önce yapılan “Birleşik Rusya” partisi (yöresi) konferansında RF Başbakanı Vladimir Putin Güney Rusya halklarını sevindirici açıklamalarda bulundu. Açıklamalar arasında Hazar Denizi'nden başlayıp Karadeniz'e uzanacak bir alanda tuistik dağ tesisleri yapılması projesi de var. Projeye Adıgey de dahil.

- Moskova merkezi yönetiminin, bu son dönemde Güney Rusya'da bulunan regionların gelişimine daha fazla katkılarda bulunmaya başladığını görüyoruz. Ekonomik durum kötüleştiğinde, yani işsizlik arttığında, gelir düzeyi düştüğünde ya da yetersiz hale geldiğinde, bütün bunların sonucu olarak anlaşmazlıklar ve ulusal çatışmalar beliriyor. Rusya üst kademe yöneticileri durumu biliyorlar. Cumhuriyetlerimizde turistik dağ kompleksleri tamamlandığında, binlerce insan işe kavuşacak, tesisler tamamlanana dek, gereken araç-gereç ve geeksinim maddeleri de cumhuriyet içinden satın alınacak, maddi varlığımız artacak. Tesislerin yapımı bittiğinde binlerce turist Adıgey'e gelecek, turizmin atak yapması için önemli bir adım atılmış olacak, bu arada cumhuriyetimizin de, bu gelişime koşut olarak kendi kendisine yeten ve kendi kendisini yöneten bir yer haline geldiğini göreceğiz.

- Adıge Cumhuriyeti'nin kendi kendisine yeterli bir yöre haline gelmesi gerektiğini Koşhabl rayonunda yapılan AC Bakanlar Kurulu toplantısında ve daha başka yerlerde de dile getirdiniz. Adıgey, böylesine bir sonuca ulaşabilir mi?

- Adıgey'in kullanılamayan çok geniş kapasite olanakları var. Hala işlenmeyen topraklarımız çok, Koşhabl rayonunda doğal gaz yatakları bulundu ve yatırımcılar çalışmaları başlattılar, her yerde yeni tesisler kuruyoruz, dış yatırımları yöremize çekmeye çalışıyoruz. Bu ve benzeri tesis ve iş yerlerinin ödemiş odukları vergilerle bütçemiz büyüyor. Tüm olanaklarımızı seferber etmemiz halinde, kendi kendisine yeten ve kendini yöneten  bir region (idari birim) olacağımıza inanıyorm. Yarınlarımız çok daha güzel olacak.

- Bu son yıllarda Adıgey'de faaliyete geçmiş olan yeni tesisler üzerine bir bilgi verebilir misiniz?

- Bu son üç buçuk yılı ele aldığımızda, ekonomimize katkıda bulunan yeni tesislerden olarak kaliteli içkiler üreten “Yugo-vinor”, “Rospişekomır” ile 'Vargus'un adlarını sıralayabilirim. 'Vremya' adlı pirinç işleme fabrikası, binaları hızla inşa edilmekte olan 'Vologodskiy zavod SKDM' (Vologda  inşaat ve yol yapımı tesisleri), doğal gazı çıkaracak ortaklık firması 'Yujgazstroy'u ve daha başkalarını sayabilirim. Rayonlarımızı (ilçeleri) kendi kendine yeterli olacak bir düzeye  çıkarmak gerekiyor, oralarda da yeni tesisler kurulmasına yardımcı olmayı sürdürüyoruz, sonuçta cumhuriyetimiz tamamı bundan yararlanmış olacak, hepimiz daha zengin olacağız ve dediğim gibi, giderek de kendi kendimize yeterli hale gelme noktasına daha da yaklaşmış olacağız. Yeni açılan tesisler yanında, uzun yıllardan beri Adıgey'de faaliyette olan 'Maşzavod' (Makina İnşaat Tesisi/Fabrikası), 'Maykopskiy reduktornıy zavod' (Maykop redüktör ve dişli motorlar yapımı tesisi),  'Kartonara' (Karton imalatı) ve daha başka tesisler de kapasite artırımına yönelmiş bulunuyorlar. Küresel ekonomik kriz bizi de vurdu, sıkıntı çektik, adını andığım tesisler de sarsıntı geçirdiler, bazılarının üretim hacmi yüzde 94 oranında düşmüştü, ancak krizi aşmak amacıyla yürüttüğümüz bir destekleme programı sonucu, bu tesislerin batmalarını önledik. Şimdi bu tesisler oldukça verimli bir çalışma temposunu yeniden tutturmuş bulunuyorlar.

- Thakuşın Aslan, krizi aşmak için ne tür bir çalışma yürüttünüz?

- Krizin bizi şiddetli etkilememesi için bir program hazırladık, bir kriz yönetimi merkezi (ştab) oluşturduk ve neredeyse hergün krizi aşmak için didinip durduk. Her bir kötü oluşumu günübirlik çözmemiz gerekiyordu. Bakanlar ile yerel yönetimler (ilçe ve belediye) temsilcileri ve tesis yöneticilerinden oluşan kriz yönetimi merkezi (штаб), sanırım  iyi bir çalışma yürüttü, sonuç olarak 2009 yılı ikinci yarısında durumumuz düzelmeye başladı. 2010 yılının ilk üç ayında, sanayi kesiminde gözle görülür bir büyüme gerçekleşti: Büyüme 2009 yılına oranla yüzde 109 oldu. Adıge Cumhuriyeti  ihracat değeri 5,6 milyar Ruble düzeyine  ulaştı. Az bir başarı değildir bu, yine de krizle mücadeleye ara vermiş değiliz, yapmamız gereken birçok çalışma daha var. Şimdi yeni teknolojiler getirttik, bunlarla tesislerimizi yenilemeye çalışıyoruz.

- İşsiz sayısı durmadan artıyordu, ancak kısa sürede, diğer regionlara oranla işsiz sayısını azaltmayı başardınız. Bunu nasıl gerçekleştirdiniz?

- Şu an Adıgey'deki işsizlik oranı yüzde 2,3. Oran  yeni yılın ilk günlerine göre de düştü. 2009 yılında Kriz Merkezimiz bir program düzenledi, ona koşut olarak da Bakanlar Kurulu bir komisyon oluşturdu. Beliren sorunları çözmek için 350 milyon Ruble ayırdık. Bu parayla 428 kişiyi mesleki eğitimden geçirdik, konut yapımı işinde çalışacak 390 kişiye de teşvik verdik, toplumsal işlerde 1684 kişiyi çalıştırdık, yüksek öğrenimi tamamlayanlara staj yaptırdık, kendilerine ödenek sağladık. Benzeri birçok örnek verebiliriz. Bu tür ciddi çalışmalar sonucu krizi hafiflettik, işsiz sayısını da düşürdük. Çalışmalarımızı bundan sonra da  sürdürmekte kararlıyız.

- Bugün Adıgey'de gereksinim duyulan konut ve toplumsal eşya üretimi ve yenileme çalışmaları htırı sayılır düzeyde. Sürecek mi bu çalışmalar?

- Sürecek, çünkü “Güney Rusya'yı Geliştirme” programına etkin bir katılımımız var, 2012 yılına değin programı uygulamak ya da tamamlamak gerekiyor. Görmeyen ya da görme özürlü küçük çocuklar için Maykop'ta bir internet okulu kurduk. Orada 51 çocuk eğitilecek. Okul binası yapımı için 143 milyon Ruble harcadık. AC Çocuk Hastanesi Klinik Tedavi Merkezi açtık. Bunun için de 127 milyon Ruble para harcadık. Adıgekale kentinde 750 öğrencinin öğrenim göreceği  yeni okulun yapımını tamamladık. Kısacası 2009 yılında yedi toplumsal hizmet amaçlı binaların inşaatlarını tamamlamış bulunuyoruz. Şimdi de yedi sosyal konutun yapımına başlamak üzereyiz, Adıgey'de maliyeti 4 milyar Ruble olacak yeni konutların inşaatı da sürüyor.

- Thakuşın Aslan, çok katlı apartman dairelerinin eksiklik ve sorunlarını çözmek için ne yapıyorsunuz?

- Sosyal konutların iyileştirilmeleri amacıyla Adıgey'e merkezden iki kez  geldi. Bu sayede birçok binayı onarımdan geçirdik. Bu yıl, Nisan ayında,son parti ödenek olarak, Federal Merkez'den bize 377,5 milyon Ruble gönderildi. Adıgey'deki 199 çok katlı ve daireli konutun onarım işleri de sürüyor, sonuç olarak 12 bin 400 kişinin konutu iyileştirilmiş olacak. Bu yardımları bize sağladığı için Federal Merkez'e teşekkür ediyoruz, çünkü konutların iyileştirilmeleri işinde yan sanayiye de iş yaratılmış oluyor, daha çok sayıda kişiye de  iş sağlamış oluyoruz, para cumhuriyetimizde kalıyor. Çalışmaları dikkatle izlediğimizi, işe hile karıştıranlara yaptırım uyguladığımızı da belirtmeliyim.

- İnsan, başını sokacak düzgün bir konuta kavuştuğunda rahata da kavuşuyor. Adıgey'de çok sayıda kişi o konuda yakınıyor. Geçtiğimiz yıl 165 kişiye yardımcı oldunuz. Bu yıl da yardımcı olma olanağınız var mı?

- Doğru, 2009 yılı sonlarına doğru Federal Merkez bize 100 milyon Ruble para gönderdi, bu para Dmitri Medvedev ile yaptığım son görüşmemin ardından bize verildi, bütçe organizasyonlarında çalışan ailelere yardım olarak bu parayı paylaştırarak dağıttık, toplam 165 aile bu paradan yararlandı. Bu paranın çok yetersiz kaldığını biliyorum, yeni yardım için Federal Merkez'e yeniden ricada bulunduk. Bunun dışında konut edindirme çalışmalarını da yürütüyoruz. Uzak Doğu'dan, Uzak Kuzey'den (Sibirya olmalı.-hcy) gelenler, asker emeklileri ve 'Konut' (ПсэупIэр) adlı program kapsamında olanlar için 2002 yılından başlayarak 2009 yılına değin 100 milyon Ruble tutarında 183 sertifa (*) verdik. 'Gençlere konut edindirme' programı çerçevesinde 200 aileye de para yardımında bulunduk, bu yıl da 50 aile konut sahibi olacak. 2015 yılına değin yardım ulaştıracağımız yeni evli aile sayısını 600'e çıkarmayı hedefliyoruz.  200 milyon Ruble'nin yeterli olacağını umuyoruz, amaca ulaşmak için on bin metre kare tutarında konut üretmemiz gerekiyor.

- Harman zamanı. Geçen yıl elde edilen hasat ve bugünkü üretim sizce yeterli mi? Tarımda işler ne durumda?

- Harmana az kala tarlalarımızı dolaştım, hazırlıkları gördüm,sonuçtan memnunum. Buğday tarlaları güzel, çiftçilerimizin çalışkanlığı kendini belli ediyor, büyük bir ürün kaldıracağmızdan kuşkum yok. Geçen yıl da rekolte kötü değildi, 474,1 bin  ton buğday kaldırıldı. Gıda sanayimiz geçtiğimiz yıl 39 ton kırmızı ve beyaz et, 105 bin ton süt işlemeyi başardı. Hayvan sayısı da 26 bin 176'dan 49 bin 371'e ulaştı (**).

“Afrika Vebası” adlı, domuzları etkileyen veba salgını Maykop rayonunda belirdi, biz de hemen önlem aldık, mücadele için gereken çalışmaları yürütük. 2009 yılını ele alırsak,argo-ticaret kompleksi için kullanılmak üzere Federal Merkez bize 507,1 milyon Ruble gönderdi, miktar bir öncekinin bir buçuk katı. Adıgey bütçesinden de tarıma 164 milyon Ruble destekte bulunduk. Tarım köyleri için 'Köylerin Sosyal Gelişimi' adlı federal program kapsamında 100 milyondan fazla para harcadık. Olmayan yerlere doğal gaz götürüyoruz, su boruları döşüyoruz, kültür evleri kuruyoruz, köylerde bulunan yeni evli ailelere de yardım ediyoruz

- Thakuşın Aslan, cumhuriyetimize yatırım çekmek için çok çalıştınız, 37 milyar üzeri sözleşmeler imzalamış bulunuyorsunuz. Sözleşme gerekleri yerine getiriliyor mu? Adıgey'e gelen işadamı sayısında bir artış var mı?

- Orta ve küçük ölçekli iş yeri sayısında bir artış sözkonusu. Sayı bugün için 23 bine ulaştı. Bu gelişime koşut olarak yatırım projelerinin uygulamaya sokulmuş olmaları da memnuniyet verici. Tevçoj rayonunda domuz beslenen  yeni bir kompleks açıldı. Yatırım projeleri olarak da 'Novıy sad' adlı elektrik üretim kompleksi, Tahtamukay rayonunda bir lojistik merkez inşası, 'Solneçnıy' (Güneşli) adlı bir kır köyü inşaatı, Krasnogvardeyski rayonunda bir ısıtma kompleksi inşaatı, vb bulunuyor. Daha fazla yatırım çekmek için yol ve alt yapı çalışmalarına hız vermiş bulunuyoruz. 2010 yılında Dahovskaya (Daho) beldesinden Leğo-Naqe yaylasına uzanan yolu yeniledik, yeni bir köprü inşa ettik. Bunun için 126 milyon Ruble harcadık. Krasnogvardeyski rayonundan geçen, Vılape köyünden başlayıp Tenginsk'e uzanan yolun yapımı için  477 milyon Ruble gerekti. 2009'da Maykop'tan başlayıp Tuapse'ye giden yolun 9,4 kilometrelik kesiminin yapımı da tamamlandı. Bu iş için 661 milyon Ruble para harcadık. Bunun gibi Adıgey'e gelecek olan turistlerin dağlarımızı ziyaret etmeleri, dolaşmaları, kayak yapmaları ve dinlenmeleri için oteller (хьакIэщ) yapma, gerekli elekrik enerjisini üretme ve ilgili yelere nakletme ve su boruları döşeme gibi konularda çalışmalar yürütüyoruz. Bunları gerçekleştirmediğimiz sürece, turist ve yatırımcı gelmesini beklememiz boşuna olur.

- Adıge Cumhuriyeti'ne  yatırımcı çekmek için katıldığınız Soçi (Шъачэ) ekonomik forumundan büyük bir başarı ile dönmüştünüz. Bu yıl Eylül ayında yapılacak olan foruma ne gibi projelerle  gitmeyi düşünüyorsunuz?

- Portföyümüzde hazır 30 proje duruyor, 78 proje ek proje de hazırlamış bulunuyoruz. Hepsi 11,5 milyar Ruble tutarında bir yatırımı öngörüyor. Kent ve rayonlarımız proje çalışmalarına katılıyorlar, hepsini eşit düzeyde geliştirmek istiyoruz. Forumda, özellikle 'Veşuten' (Weşutén/ Ошъутен) dağ kompleksini ele almayı, tanıtmayı ve tamamlamayı istiyoruz. 2014 yılında yapılacak Olimpiyat oyunları için yapılmakta olan tesisler Adıgey'in güney sınırından sadece 10 km ötede. Bu nedenle, oyuncuların dinlenecekleri tesislerin inşası için yeni yatırım projelerini hazırlamış bulunuyoruz. Forumda belirlediğimiz yerleri göstermeye ve yapılmasını istediğimiz tesisleri anlatmaya çalışacağız. Ekonomik foruma,geçen yıldakinden geriye düşmeyecek bir biçimde katılmayı amaçlıyoruz.

- Thakuşın Aslan, nasıl dinleniyorsunuz? Sizi en çok dinlendiren ve rahatlatan şey ne oluyor?

- Doğrusunu söylemem gerekirse, dinlenmek için pek bir fırsatım olmuyor. Yine de eski düşünürlerin yazdıklarını okumak için vakit ayırmaya, sosyoloji alanındaki yenilikleri izlemeye çalışıyorum. Sovyet dönemi komedilerini izliyorum, bu güldürülerde sıcak bir hava  ve kıssalar/çıkarılacak dersler var. Ev içi yaşamım ise, en rahat anlarım oluyor. Torunlarım Madina ve Ruslan ile geçirdiğim anlarım en mutlu dakikalarım oluyor. Madina yanaklarıma sürtüp beni 'dede' (тэтэжъ) diye çağırdığında dünyalar benim oluyor. İnsan yaşlandıkça farklı düşünmeye, önemsemediğimiz birçok şeyi önemli görmeye, yaşadığımız her bir güne ayrı değer vermeye başlıyoruz.

- Zaman ayırarak bizimle konuştuğunuz için teşekkürler.

- Ben teşekkür ederim.

Reportaj: Derbe Timur ('Adıge Maq' gazetesi genel yayın yönetmeni)
Adıge Maq,12 Temmuz 2010

Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız

Notlar:

(*)- Sertifika,bildiğim kadarıyla bunun bir parasal  karşılığı oluyor,konut alacak olan kişi de bu sübvansiyonu para yerine kullanıyor,sertifikayı alıp konut satan  kişi de alacağını bankadan tahsil ediyor.-hcy

(**)-2009'da bir firma Kanada'dan  7,500 kaliteli ve verimli damızlık domuz yavrusu ithal etmişti.Sayısal artış bu yavruların büyümeleri ve  doğurmaya başlamaları   soucu gerçekleşmiş olmalıdır.-hcy