Пчыхьэзэхахьэр зезыщэщт актрисэу АфэшIэгъо Фаинэ гущыIэгъу тызыфэхъум культурэм иIофы­шIэ­хэм, адыгабзэм изэгъэшIэн, нэ­мыкI­хэми ягугъу тшIыгъэ. «Адыгэ макъэр» тилъэпкъэгъу унагъо пэпчъ ихьаным фэшI сыда шIэгъэн фаер? Ащ иджэуап къэбгъотын плъэкIыщтэу АфэшIэгъо Фаинэ елъытэ.

Akşam buluşmasını düzenleyerecek olan sanatçı Afeşşeğo Fayin ile görüştük, kültür emekçileri ve Adıgece’yi öğrenme gibi sorunlar üzerinde durduk. “Adıge Maq”ın her bir Adıge evinde okunması için ne yapmak gerekir? Afeşşeğo Fayin bu soruya yanıt bulunabileceğini söylüyor.

- Пчыхьэзэхэхьэ дэгъу «Адыгэ макъэм» зэхищэрэр, - еIо АфэшIэгъо Фаинэ. - Лъэпкъ гъэзетым икъитхыкIын мэхьанэу ра­тырэм зыкъегъэIэтыгъэным фэшI шIуагъэ къытыщтэу сэгугъэ. Сэри сценэм сыкъытехьа­щтышъ, концертым хэлэжьэщт артистхэр яIофшIагъэкIэ цIыфхэм зэрязгъэлъэгъущтхэм сегупшысэ. Артистхэр культурэм пыщагъэхэм амышIэхэу сIорэп, ау пчэгум къытехьэхэ зы­хъукIэ ахэри зэрэгумэкIыхэрэм, агу къэпIэ-

тын зэрэфаем, нэмыкIхэми сягупшысэ.

- “Adıge Maq”ın düzenlediği bu akşam toplantısı yerinde bir olay, -diyor Afeşşeğo Fayin. Ulusal gazetemize abone yazma konusunda bu buluşmanın  yararlı olacağını umuyorum. Ben de sahne alacağım, dinletiye katılacak sanatçıları başarılı yönleriyle tanıtmaya çalışacağım. Kültürel konularla ilgilenenler sanatçılarımızı tanıyorlar, ancak sahneye çıktıklarında sanatçılarımızın heyecanlı olduklarını ve desteklenmeleri gerektiğini biliyorum.

- Пчыхьэзэхахьэр зырагъажьэкIэ зэкIэми апэу пэIухъом къыкъокIырэр, сценэм ауж текIыжьырэр...

- Akşam dinletisinde ve perde açıldığında ilk gözüken kişi, sahneyi de en son terk eden kişi oluyor…

- Концертыр зезыщэрэр ары. (Фаинэ ­мэщхы. Сценэм къытехьагъэу, образым хэтэу къыщыхъугъэу слъытагъэ). Концертыр зепщэныр мыкъинэу зылъытэхэрэми саIокIэ. Орэд къэзыIорэм, пщынэмкIэ музыкэр къыхэзы­дзэрэм, къашъорэм Iэгу афытеох, афэгушIох. Зэхахьэр зезыщэрэм режиссерым е зэхэ­ща­кIомэ тхьауегъэпсэу къыраIожьы. Зэгорэм ­концертыр сэ згъэхьазыри зесщэнэу хъугъагъэ. Джащыгъум къызгурыIогъагъ пчыхьэзэха­хьэр зепщэным мэхьэнэ ин зэриIэр.

- Dinletiyi o düzenliyor. (Fayin gülüyor. Sahneye çıkmış,gösteriye katılmış biriymiş gibi canlanıyor bir an gözümde). Dinletiyi yönetmeyi kolay birşeymiş sananlarla birçok kez karşılaşıyorum. Şarkı söyleyen, pşıne/çalgı çalan ve dans eden alkışlanıyor, kutlanıyor. Bir seferinde, konseri benim hazırlamam ve yönetmem gerekmişti. O zaman, bir akşam dinletisini yönetmenin hiç de kolay bir şey olmadığını anlamıştım.

- Сценэм къытехьэрэ пстэури арти­стэп. Юбилей, мэфэкI, нэмыкI зэхахьэхэм ахэлажьэхэрэр пчэгум къипщэхэ зыхъукIэ анахьэу унаIэ зытебгъэтырэр къытаIоба.

- Sahneye çıkanların hepsi oyuncu (artist) olmuyor. Jübile, kutlama günü ve başka amaçlı toplantılara katılanları sahneye çağırırken en çok neye dikkat ediyorsun?

- IэнэтIэ инхэм аIутхэу илъэсыбэрэ тхьаматэу щытыгъэхэр, кIэлэегъаджэхэр, ветеранхэр, лэжьэкIо къызэрыкIохэр, фэшъхьафхэри пэIухъом къыкъокIынхэм ыпэкIэ зэрэгумэкIы­хэрэр, алъакъомэ амыIэтыжьхэу къазэращы­хъурэр, къаIощтыр ащыгъупшэжьэу къы­зэ­рэ­хэкIырэр бэрэ сэлъэгъу. Пчэгум къипщагъэм узэрешIушIэщтым, зэрэбгъэдэхэщтым, гукIуа­чIэ зэрептыщтым узэрэпылъыр къызыхэмы­гъэщэу бгъэцэкIэн фае.

- Önemli görevler yüklenmiş,yıllarca yöneticilik yapmış kişilerin, öğretmen, emekli, sıradan işçi ve daha başka kişilerin, kürsüye çıkma öncesinde heyecan geçirdiklerini, ayaklarının titrediğini ve ne söyleyeceklerini unutmuş olduklarını görmüşlüğüm çok. Sahneye aldığın kişiyi nasıl destekleyeceğini, saygınlayacağını ve ona nasıl moral vereceğini bilmen ve belli etmeden bu işi gerçekleştirmen gerekir.

- Урысыем иартисткэ цIэрыIоу Светлана Моргуновам къысиIогъагъэр бащэрэ къэсэIожьыми сшIэрэп, ау ори сыоупчIы сшIоигъу.

- Rusya’nın tanınmış oyuncusu Svetlana Morgunova’nın bana söylediğini fazla mı  yineliyorum , bilmiyorum ama bunu sana  sormak istiyorum.

- Светлана Моргуновар сикIэсэ артисткэмэ ащыщ, сшIогъэшIэгъонэу сылъэплъэ. Сыда къыуиIогъагъэр?

- Sevetlana Morgunova sevdiğim bir sanatçı, bir oyuncu, ilgiyle izliyorum onu. Nedir sana söylediği?

- Концертыр зесщэ зыхъукIэ гущыIэу къэс­Iощтым изакъоп мэхьанэ зэстырэр. Нэплъэгъоу сшIырэм, нэгушIоу цIыфмэ сапэ­гъокIызэ фэбагъэ зэрахэслъхьащтым сегу­пшысэ, - къысиIогъагъ артисткэ цIэрыIом.

- Konser verirken sadece söyleyeceğim şeyleri değil, söyleyeceğin şeylerin taşıdığı anlam da önemli. Bunu gözardı etmiyorum, insanları sevgiyle kucaklamaya ve onlara sıcacık duygularımı ulaştırmaya çalışıyorum, -dedi bana bu ünlü oyuncu.

- Щэчыгъэ хэлъэу узэрэзекIощтыр ары Светлана Моргуновам зыфиIорэр. Концертыр зепщэ зыхъукIэ цIыфмэ уахэплъэн, псэ зыпыт гущыIэ япIон олъэкIы. Телевидением Iоф щы­пшIэныр нэмыкIыIоу щыт. Умылъэгъурэ цIыф­хэр унэгу къыкIэогъэуцох, къэпIотэрэ ­къэбарыр алъыбгъэIэсы, зэфэхьысыжьхэр ябгъэ­шIыхэ пшIоигъу. Нэплъэгъу кIэкI пэпчъ гу­пшысэ шъхьаф хэслъхьанэу сыфай - ар мы­тхыгъэ хэбзэ шапхъэу тиI.

- Ölçülü ve yerinde davranmak gerektiğini vurgulamak istiyor Svetlana Morgunova. Konser verirken izleyiciyi izleme ve sözlerini ruh katarak ulaştırma olanağın doğuyor. Televizyon ise farklı bir olgu. Görmediğin kişileri imgende canlandırıyorsun, anlattığın haberi onlara ulaştırmak ve bir değerlendirme yapmalarını sağlamak istiyorsun. Her bir görüntüye  farklı bir düşünce katmayı istiyorum, yazılı olmayan ama geçerli olan bir kuralımızdır bu.

- Сценэм къытехьанэу езыгъэжьэгъа­кIэмрэ артист цIэрыIомрэ зы концертым зэдыхэлажьэхэу бэрэ къыхэкIы. Пчэгум къипщэнкIэ хэта нахь псынкIэ къыпфэ­хъурэр?

- Yeni/genç  bir oyuncu ile usta bir oyuncunun birlikte sahneye çıktıkları sık görülen şeylerden. Hangisini daha rahat biçimde sahneye alabiliyorsunuz?

- Нурбый, артист цIэрыIори, искусствэм апэрэ лъэбэкъухэр щызышIырэ ныбжьыкIэри сценэм къытехьанхэм ыпэкIэ хэпшIыкIэу мэ­гумэкIых. ЗэлъашIэрэ артистыр нахь лъэшэу гумэкIэуи къыхэкIы. Сыд пIуагъэми, ар цIэ­рыIоу щыт, щытхъуцIэхэри къыфаусыгъэх. Ащ фэдэ артистым пшъэрылъэу иIэр нахьыбэу ­къызыщегъэхъу. Артист ныбжьыкIэр нэмыкI ­зэгупшысэрэр. Сценэм къызэрэтехьэрэр шIо­гушIуагъу, имэфэкI фэдэу елъытэ. Езыгъэ­жьэ­гъакIэм макIэп фэбгъэгъун плъэкIыщтыр. Артист цIэрыIор ежь-ежьырэу лъэшэу зэуп­чIы­жьы, искусствэр ищыIэныгъэ щыщ хъугъэшъ, нахь зылъэплъэжьы.

- Nurbıy, ünlü oyuncu ile sanata ilk adımını atmış olan, her ikisi de, heyecanlanabiliyor, bunu fark ediyoruz. Ünlü bir oyuncunun daha fazla heyecanlandığı da görülebiliyor. Niye derseniz, o kişi ünlü biri, takdir kazanmış biri. Öyle biri daha bir sorumlu olduğunu biliyor. Genç sanatçı ise farklı düşünüyor. Sahne aldığı için seviniyor, ona bir bayram günüymüş  gibi geliyor bu olay. Genç sanatçının birçok eksiği bağışlanabilir. Ünlü sanatçı ise kendisini çok sorgular, çünkü sanat onun yaşamının bir parçası olmuş, daha dikkatli davranma gereği duyuyor.

- Андзэрэкъо Чеслав, Нэхэе Тэмар, Нэчэс Анжеликэ, Нэгъой Маринэ, ЛIыбзыу Аслъан ацIэ къызэрепIощт шIыкIэм зэфэмыдэныгъэу хэплъагъорэм укъытегущыIэнэу уфаеба?

- Andzereko Çeslav, Nehay Tamar, Neçes Angelika, Neğoy Marina ve Lıbzıv Aslan’ı çağırırken ne gibi değişik durumlar  oluşuyor, söyler misin?

- Зыхэлэжьэхэрэ концертым епхыгъэр бэ. Симфоническэ оркестрэм игъусэм классикэм диштэрэ макъэр щыогъэфедэ, эстраднэ орэдыр къэзыIощтым гушIуагъо зыхэлъ гу­пшысэр нахь къыщекIоу къыхэкIы. КъапIорэм зэпыугъо цIыкIу зэрэфэпшIыщт шIыкIэри Iоф къызэрыкIоп.

- Verilen konser ile ilgili çok şey var. Senfoni orkestrasında yer alan kişi, sesini klasik müziğe uyumlu  olacak biçimde kullanır, pop (estrada) şarkısı söyleyen kişi ise sevinç öğelerine daha fazla yer  verebilir. Söz duraklamalarını da ayarlamak–konuşmaya kısa ara verme biçimleri de- kolay iş değil.

Адыгабзэмрэ ащ игъэфедэнрэ
Çerkesçe ve Onu Kullanma

- Бэрэ тытегущыIэ шъхьае, адыгабзэм изэгъэшIэнрэ игъэфедэнрэ япхыгъэ Iофыгъохэр зэрэлъыкIуатэхэрэм гумэкIэу хэтлъагъорэм къыкIичырэп.

- Çok sözünü ediyor, üzerinde duruyoruz ama, Adıgece’yi/Çerkesçe’yi öğrenme ve kullanma konusundaki kaygılarımız da sona ermiş değil.

- Фаем адыгабзэр зэригъэшIэн ылъэкIыщт. Урыс классым сыщеджагъ, ау ащ пае къэзгъэнагъэп адыгабзэкIэ седжэщтми, сытхэщтми. Республикэ телевидением адыгабзэкIи, урысыбзэкIи икъэтынхэм сахэлажьэщтыгъ. ТелъхьапIэмэ алъэрэмыхъух. Адыгабзэр зэхэ­пхыгъэу щытмэ, «Адыгэ макъэр» къашти, мэфитфым къыкIоцI еджакIэ зэбгъэшIэн плъэ­кIыщт.

- İsteyen Adıgece’yi öğrenebilir. Rus okulunda/sınıfında okudum, yine de Adıgece okuma yazmayı öğrenmekten geri kalmadım. Adıge Televizyonu’nda Adıgece ve Rusça programlara   katılıyordum. Bahane aramasınlar. Şayet Adıgece’yi duymuş isen, “Adıge Maq”ı eline alır, beş gün içinde Adıgece okumayı öğrenirsin.

- Фаин, «Адыгэ макъэр» къизымы­тхы­кIырэмэ зи къяпIонэу уфаеба?

-Fayin, “Adıge Maq”e abone olmak istemeyenlere ne demek istersin?

- КъизымытхыкIырэм хэукъоныгъэшхо ешIы. Итхагъэр зэкIэ пшIомыгъэшIэгъонми, адыгэ гъэзет закъор уиунэ илъын фае. Щы­кIагъэ зимыIэ щыIэп. Сэ къыхэзгъэщырэр зы Iофыгъу - адыгэ гъэзет тиIэшъ, дгъэлъэпIэн фае. Гъэзетым идэгъугъэ уфэгумэкIэу щытмэ, къэбар гъэшIэгъон къипхынэу уфаемэ, редакцием фатх, телефонкIэ фытеу, журна­листмэ адэгущыI. Темэу цIыфмэ ашIогъэ­шIэ­гъонэу плъытэрэр къафэIуат - журналистхэм укъызэхашIыкIыщт.

- Abone olmayan büyük yanlış yapar. Yazılarının hepsi sana ilginç gelmiyor, beğnmiyor olabilirsin, ama bu biricik Adıge gazete muhakkak evine girmeli. Eksiği olmayan yoktur. Bir tek şeyi vurgulamak istiyorum: Bir Adıge gazetemiz var, ona değer vermeliyiz. Gazetenin daha iyi olmasını, daha ilginç haberler izlemek istiyorsan, gazete yönetimine yazı yaz, telefon et, muhabirlerle konuş. Sana göre insanların hangi konulara daha duyarlı olduklarını onlara anlat, gazeteci seni anlar.

Унагъом щыщ мэхъу
Aileden Biriymiş Gibi

- ХьакIэр чэщ-мэфищэ унэм зисыкIэ...

- Konuk üç gün üç gece ağırlandığında…

- Унагъом щыщ хъугъэу адыгэмэ ­алъытэ, ащ фэд лъэпкъ гъэзетыри. «Адыгэ макъэр» цIыфым фэсэгъадэ, псэ пытэу сэлъытэ. Телевизорым уеплъымэ, гъэзетым уеджэмэ уинэIуасэхэм якъэбар нахьышIоу зэогъашIэ. СМИ-м узэхагъэплъэжьы. «Адыгэ ма­къэмрэ» гъэзетеджэхэмрэ язэпхыныгъэхэр нахь пытэ хъунхэу сыфай.

- Onun aileden sayıldığı Adıgelerce söylenir, Adıge ulusal gazetesi de öyle.  “Adıge Maq”ı insana benzetiyorum, onu bir canlı varlıkmış gibi görüyorum. Televizyonu izler, gazeteyi okursan, tanıdık haberlerini daha iyi öğrenirsin. Kitle iletişim araçları kendini görmeni de sağlar. “Adıge Maq” ile okuyucu  arasındaki bağların  daha yakın olmalarını istiyorum.

- «Адыгэ макъэр» орэжъынч!» зыфиIорэ пчыхьэзэхахьэм сыда узэригъэгупшысэрэр?

- “Adıge Maq” gürlesin!” adlı akşam buluşması aklına neleri getiriyor

- Адыгабзэр щыIэныгъэм нахь дэгъоу фэлэжьэным пае ащ фэдэ пчыхьэзэхахьэхэр тищыкIагъэх. Непэ адыгабзэкIэ орэд къэзы­Iорэм, усэ зытхырэм, пщынэм лъэпкъ орэдышъор къезыгъаIорэм IэпыIэгъу ищыкIагъ. Зы орэд тептхэным пае ахъщэу тефэщтыр зыфэдизыр сэ сэшIэ. Мэкъэ дахэ иIэми, орэдыIор орэдыIо дэгъу хъуным пае гъогу хьылъэу ыкIу­рэр макIэп. Арышъ, бзэм, лъэпкъ культурэм татегущыIэ зыхъукIэ, «къяшIэкIыгъэ» Iофы­гъохэри апэрэ чэзыум хэтхэу къыдэтлъытэнхэр нахь тэрэз. НыбжьыкIэу сценэм къыте­хьагъэхэм ащыщых Нэчэс Анжеликэ, ЛIыбзыу Аслъан, ПIатIэкъо Маринэ, нэмыкIхэри. Ятворчествэ зэрэлъагъэкIотэщтыр къэралыгъо Iофэуи щыт. Гъогум къытепщырэ ныб­жьыкIэхэм искусствэр шIу ябгъэлъэгъуныр IэшIэхэп. Сэ лъэшэу сыфай «Адыгэ макъэм» ипчыхьэзэхахьэ ны-тыхэмрэ якIалэхэмрэ зэ­гъусэхэу къэкIонхэу.

Концертыр зэрэкIуагъэм терэгущыIэх, зэфэхьысыжь арэшI. А пчы­хьэм якIалэмэ агу ихъыкIыгъэр ны-тыхэм ­алъэгъун. Шъукъеблагъэх «Адыгэ макъэм» ­ипчыхьэзэхахьэ.

- Adıgece/Çerkesçe’nin bilime daha iyi hizmet etmesi için bu gibi akşam buluşmalarına gereksinim var. Günümüzde Adıgece şarkı söyleyene, beste yapana, ulusal ezgileri çalanlara yardım etme  gereği var. Bir şarkı olsun bastırmak için ne denli bir para gerektiğini ben biliyorum. Ne denli güzel sesin olsa bile, bir şarkıcının iyi bir şarkıcı olmak için geçmek zorunda zorlu  yollar az değil. Dil ve ulusal kültürden söz ederken, bunlarla “bağlantılı olan” sorunları da belirtmek,bunların da ilk sırada yer alan  sorunlar arasında bulunduğunu söylememiz gerekir. Neçes Angelika, Lıbzıv Aslan, Pateko Marina ve daha başkaları genç yaşta sahneye çıkanlardan. Bunların yaratıcı yeteneklerini geliştirmeleri sorunu, ayrıca bir devlet sorunudur. Yola çıkardığın gençlere sanatı sevdirmen, kolay birşey  değil. “Adıge Maq”ın akşam buluşmasına ana babalar ile çocuklarının birlikte katılmalarını çok arzu ediyorum. Konsere ilişkin konuşsunlar, değerlendirmeler yapsınlar. O buluşmada çocuklarının kalp atışlarını ana babalar da duymuş olurlar. Buyurunuz “Adıge Maq”ın akşam buluşmasına.

- Концертыр дэгъоу зепщэнэу, уигу­хэлъышIухэр къыбдэхъунхэу пфэсэIо.

- Konseri iyi yönetmeni ve tüm iyi isteklerinizin gerçekleşmelerini dilerim.

- Тхьауегъэпсэу.

-Teşekkür ederim.

Сурэтым итыр: АфэшIэгъо Фаин.
Resimdeki:Afeşşeğo Fayin.

 Yemıtıtl Nurbıy
Adıge Maq,24 Haziran 2010
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız