Адыгэмэ яшэн-хабзэхэр, ятарихъ дунаим нахьышIоу щашIэнхэм фэшI кинотеатральнэ искусствэмрэ лъэхъанымрэ зэрэзэпхыгъэхэм къатедгъэгущыIэхэ тшIоигъоу гущыIэгъу тафэхъугъ Къэбэртэе-Бэлъкъарым и Лъэпкъ театрэ ихудожественнэ пащэу Шыбзыхъо Басиррэ артист ныбжьыкIэу Бэч Азэматрэ.
Adıgelerin geleneğini ve tarihini dünyaya daha yakından tanıtmak bakımından sinema yoluyla geçmiş dönemi görüntüleme konusundaki görüşünü almak üzere Kabardey-Balkar Ulusal Tiyatrosu Sanat yönetmeni Şıbzıho Basir ve filmdeki genç oyuncu Beç Azemat ile görüştük.
Къандур Мухьадин икинофильмэу «Щэрджэсым» рольхэр къыщызышIыгъэхэм ахэр ащыщых.
Bu kişiler Kandur Muhadin’in “Çerkes” (Щэрджэс) adlı filminde rol almış oyunculardan.
- Кинотеатральнэ фестивалыр Адыгэ Республикэм гъэшIэгъонэу щыкIуагъ, - къеIуатэ Шыбзыхъо Басир. - Лъэшэу тищыкIэгъэ Iофтхьабзэу сэлъытэ. Фестивалым изэхэщакIомэ гъунэ имыIэу тафэраз. Урысыем икинематографистхэм я Союз ипащэу Никита Михалковым ишIогъэшхо къыгъэкIуагъ. Кинематографистхэм я Союз исекретарэу Сергей Новожиловым дэгъу дэдэу ипшъэрылъхэр ыгъэцэкIагъэх. Щысэ тетхын, тыкIырыплъын фаеу сэлъытэ.
-Sinema festivali Adıgey’de başarıyla yürütüldü, -diye anlatıyor Şıbzıho Basir. -Gerçekten gereksindiğimiz bir eksiklikti böylesine bir festival. Düzenleyicilere teşekkür borçluyuz. Rusya Sinemacılar Birliği Başkanı Nikita Mihalkov’dan büyük destek gördük. Sinemacılar Birliği sekreteri Sergey Novojilov da önemli katkılarda bulundu. Bütün bunları örnek almamız, incelememiz gerekiyor.
- Артист цIэрыIохэр фестивалым зэрэхэлэжьагъэхэм сыда узэригъэгупшысагъэр?
-Festivale ünlü oyuncuların da katılmış olmalarını nasıl değerlendiriyorsnuz?
- Валентина Талызина, Ольга Будина, Наталья Варлей, Инна Макарова, Василий Лановой, Лариса Лужина, Тимофей Федоров, Клим Лаврентьев, нэмыкIхэми ацIэ къесIон слъэкIыщт. Артист цIэрыIохэмрэ ныбжьыкIэхэу искусствэм пытэу хэуцуагъэхэмрэ зэгъусэхэу Адыгеим къызэрэкIуагъэхэм фестивалыр къыгъэкIэрэкIагъ.
-Valentina Talızina, Olga Budina, Natalya Varley, İnna Makarova, Vasiliy Lanovoy, Larisa Lujina,Timofey Federov, Klim Lavrentıyev ve daha başka katılımcı oyuncu adlarını sayabilirim. Ünlü oyuncular/artistler yanında, genç yaşta sanatsal yaşama güçlü adım atmış gençlerin de Adıgey’e gelmiş olmaları festivale renk kattı, daha da anlamlı kıldı.
Адыгэ Республикэм и Президент, Премьер-министрэр, фэшъхьафхэу зэхэщэн Iофыгъохэм кIэщакIо афэхъугъэхэр тхьаегъэпсэух.
Adıge Cumhuriyeti Başkanı, Başbakanı ve diğer festival düzenleyicilerine de teşekkür ediyoruz.
- Фильмэу «Щэрджэсым» илъэтегъэуцо Мыекъуапэ зэрэщыкIуагъэм къытегущыIэба.
-“Çerkes”filmi galasının Maykop’ta yapılmış olmasını nasıl karşılıyorsunuz?
- Иорданиемрэ Налщыкрэ фильмэм илъэтегъэуцо ащызэхащагъ. Мыекъуапэ ящэнэрэу Iофтхьабзэр щыкIуагъ. Фильмэм Бэч Азэматрэ сэрырэ рольхэр къыщытшIыгъэх. «Щэрджэсым» еплъыгъэхэм уяупчIыныр нахьышIу, ахэр арых уасэ къытфэзышIын фаер.
-Ürdün ve Nalçik’te de filmin galaları yapıldı. Maykop’taki üçüncü gala. Beç Azemat ile birlikte filmede rol aldık. “Çerkes” filmini, izleyenlere sorarsanız daha iyi olur, notu verecek olanlar asıl onlar.
- Ащ фэдэ фильмэхэр джыри тырахыщтха?
-Benzeri film çekimleri sürecek mi?
- Къандур Мухьадин Налщык къызэкIом лъэтегъэуцом къыщиIуагъ нэмыкI фильмэхэри зэрагъэхьазырыхэрэр. Гъэмафэм икIэуххэм е бжыхьэм сериябэ хъурэ фильмэр тырахынэу фежьэхэ ашIоигъу.
-Nalçik’teki gala konuşmasında, Kandur Muhadin, daha başka filmlerin de hazırlanmakta olduğunu söyledi. Yaz sonu ya da sonbaharda seri filmler çekmeyi düşünüyorlar.
- Хэлэжьэщт артистхэр къыхахыгъэха?
-Filmlerde rol alacak oyuncular belirlenmiş mi?
- Къэбэртэе-Бэлъкъарым иартистхэм ямызакъоу Адыгэ Республикэм щыщхэри къырагъэблэгъэщтых. Искусствэм зэлъэпкъэгъухэр нахь пытэу зэкъуигъэуцощтых.
-Sadece Kabardey-Balkaryalı oyuncularla yetinilmeyecek, Adıge Cumhuriyeti’nden sanatçılara da rol verilecek. Sanat, soydaşları daha da yakınlaştıracak ve dayanışma içine sokacak.
- Фильмэхэр зыфэгъэхьыгъэщтхэр шъошIэхэба?
-Film konuları belli mi?
- План хэхыгъэ щыI, ау къызыхэтхыщтыр нахьыбэ шIыгъэным пае тематикэм зедгъэушъомбгъущт.
-Belli bir plan var, ancak konuyu genişletmek ve kaynak sayısını çoğaltmak istiyorlar.
- Тарихъым, пIуныгъэм кинематографиери, театрэри афэлажьэх.
-Sinema ve tiyatro, tarihe ve eğitime hizmette bulunabiliyor.
- Афэлажьэх, ау щыкIагъэу тиIэри зыдэтэшIэжьы. Фестивалэу Адыгеим щыкIуагъэм къыщаIэтыгъэ Iофыгъохэр зы илъэсым къыкIоцI бгъэцэкIэнхэ плъэкIыщтэп. Нахьыбэрэ тызэIукIэ сшIоигъу.
-Evet, öyle, ancak eksikliklerimizin de bilincindeyiz. Adıgey’deki festivalde ele alınan sorunları bir yıl içinde çözümlemek olanaksız. Daha çok bir araya gelmemiz gerekiyor.
- Шъуигухэлъхэр къыжъудэхъунхэу шъуфэсэIо.
-Arzularınızın gerçekleşmelerini dileriz.
- Тхьауегъэпсэу.
-Teşekkür ederim.
КIэщакIор - Къандур Мухьадин
Film yapımcısı-Kandur Muhadin
Фильмэу «Щэрджэсыр» зыгъэуцугъэ Къандур Мухьадин Иорданием щыпсэурэ къэбэртэе унагъом къихъухьагъ. Калифорнием дэт университетым щеджагъ. Итхылъхэр США-м, КъокIыпIэ Благъэм, Урысыем къащыхаутыгъэх. ИнджылызыбзэкIэ, тыркубзэкIэ, французыбзэкIэ, испаныбзэкIэ, урысыбзэкIэ, нэмыцыбзэкIэ, къэбэртэябзэкIэ итхылъхэр къыдэкIыгъэх.
“Çerkes” filminin yapımcısı Kandur Muhadin Ürdünlü bir Kabardey ailenin çocuğu. Kaliforniya Üniversitesi’nde eğitim gördü. Kitapları ABD, Orta Doğu ve Rusya’da yayınlandı. Kitap basımları İngiliz, Türk, Fransız, İspanyol, Rus, Alman ve Kabardey dillerinde yapıldı.
IэкIыб хэгъэгу щыIэми, лъэпкъым хьалэлэу фэлэжьэн елъэкIы. Фильмэу «Щэрджэсым» илъэтегъэуцо театроведэу Шъхьэлэхъо Светланэ зэрищэзэ, Къандур Мухьадин телефонкIэ дэгущыIагъэх. Фестивалым хэлажьэрэмэ М. Къандурым сэлам фабэ къарихыгъ, нэмыкI фильмэхэм япхыгъэ Iофыгъомэ зэрапылъыр къыIуагъ.
Görüldüğü gibi, dış ülkelerde bile, ulus yararına çalışma koymak olanaklı. “Çerkes” film galası sırasında tiyatro sanatçısı Şhalaho Svetlana, Kandur Muhadin ile bir telefon görüşmesi yaptı. M.Kandur festival katılımcılarına içten selamlarını gönderdi, başka filmlerle ilgili çalışmalar yapıldığını söyledi.
Тызэкъотмэ – тылъэш
Biraradaysak-Güçlüyüz
Фильмэу «Щэрджэсым» роль шъхьаIэмэ ащыщ Бэч Азэмат къыщызышIыгъэр. Мыекъуапэ щыкIогъэ фестивалым зэрэхэлэжьагъэм рыгушхозэ, иеплъыкIэхэм тащигъэгъозагъ.
Beç Azemat,“Çerkes” filmi başrol oyuncularından. Maykop’taki festivale katılmış olduğu için sevinçli, düşünceleri şöyle.
- Адыгэ Республикэм фестивалыр дахэу щызэхащагъ, - къеIуатэ Бэч Азэмат. - Артист цIэрыIохэр къырагъэблагъэхи, тэри тигуапэу гущыIэгъу тафэхъугъ. ЗэIукIэм икIэщакIохэр узынчъэхэу Тхьэм бэгъашIэ ешIых.
-Festival iyi düzenlenmiş, -dedi Beç Azemat. -Ünlü sinema artistleri Maykop’a çağrıldı, biz de onlarla tanıştık. Festivali düzenleyenlere teşekkür eder, hepsine sağlıklı bir yaşam dilerim.
- «Щэрджэсым» узэрэхэлэжьагъэм тигъэзетеджэхэри къыкIэупчIэх.
-“Çerkes” filminde nasıl rol aldığınızı okuyucularımız soruyorlar.
- Иорданием фильмэр щытырахыгъ. Шъхьадж къызэрэгурыIорэм тетэу кинофильмэм уасэ фишIэу хабзэ. «Щэрджэсым» сызэрэхэлэжьагъэм фэшI сырыкIэгъожьырэп, сызыфигъэсагъэр макIэп. Тимылъэпкъэгъухэми таIукIагъ, абзэ тымышIэми, искусствэм амалэу къытитырэр дгъэфедагъэ, фильмэм т ыщызэгурыIуагъ. Еплъыгъэхэм уасэ къытфашIыныр нахь тэрэз.
-Film Ürdün’de çekildi. Filmi değerlendirecek olanlar da izleyicilerdir. “Çerkes” filminde oynadığım için pişman değilim, ayrıca çok şeyi öğrenmiş,deneyim edinmiş oldum. Soydaşımız olmayan ve dilini (-Arapça-) bilmediğimiz kişilerle çalıştık, sanatsal olanaklardan yararlandık, iletişimi film içinde kurduk. Notu izleyiciler verirse, daha doğru olur.
- Азэмат, Адыгэ къэралыгъо университетым, АР-м и Лъэпкъ театрэ, фильмэм илъэтегъэуцо фэгъэхьыгъэ зэхахьэхэм уакъыщыгущыIагъ, ижъырэ адыгэ орэдхэр къащыпIуагъэх, тилъэпкъ къашъо дахэу театрэм къыщыпшIыгъ. Зы нэбгырэм ащ фэдиз къызыдэхъукIэ, упчIабэ епты пшIоигъо охъу...
-Azemat, Adıge Devlet Üniversitesi,AC Ulusal Tiyatrosu ve film galasında konuşmalar yaptınız, eski Adıge şarkılarını söylediniz, tiyatroda ulusal danslarımızı oynadınız. Bir kişi onca işi bir arda başardığına göre, ona soru sormamız gerekiyor…
- Апэрэу фильмэм ролыр къыщысшIыгъ. ОрэдыIоу седжэ, къыздэхъущтыр щыIэныгъэм къыщылъэгъон. Дахэу сыкъэшъоми сшIэрэп, ау адыгэ къашъохэр лъэшэу зэрэсикIасэхэр синыбджэгъухэми ашIэ. Адыгэхэр итэкъухьагъэхэу хэгъэгубэмэ ащэпсэухэми, зэгъусэхэу ялъэпкъ фэлажьэх. Тызэкъотмэ - тылъэш.
-İlk rolüm bu. Müzik/şarkı öğrenimi görüyorum, ne olacağım bundan sonra belli olur. İyi dans çıkarıyor muyum, bilmiyorum; ancak arkadaşlarım Adıge danslarını çok sevdiğimi biliyorlar. Adıgeler birçok ülkeye dağılmış olsalar da, ulusumuz yararına dayanışma içinde çalışıyorlar. Dayanışma kurarsak, güçlü oluruz.
- Уигухэлъ благъэхэр къытэпIонхэм уфэхьазыра?
-Amaçlarınızı anlatmak ister misiniz?
- Седжэщт, искусствэм сыщылэжьэщт. ЩыIэныгъэм укъыщинэ зэрэмыхъущтыр тинахьыжъхэм бэрэ къытаIокIы. Ащи узэгупшысэн хэлъ. Адыгэ фильмэхэм сахэлажьэ сшIоигъу.
-Okuyacağım, sanatçı olmak istiyorum. Geride kalmamak gerekir diyorlar büyüklerimiz . Bundan bir ders çıkarmamız gerekiyor. Adıge filmlerinde oynamak istiyorum.
- «Щэрджэсым» урысыбзэр, арапыбзэр, къэбэртэябзэр щагъэфедэ.
-“Çerkes” filminde Rusça, Arapça ve Kabardeyce konuşuluyor.
- Фильмэр художественнэу агъэпсыгъ, Къандур Мухьадин зэрэфаеу ытхыгъэм техыгъ. Адыгэхэр пэсэрэ лъэхъаным IэкIыб хэгъэгу щыпсэунхэ фаеу зэхъухэм арабхэм яшэн-хабзэхэри зэрагъэшIагъэх. ЗыкIи зэфэмыдэхэ лъэпкъхэр зэдэпсэухэу фежьагъэх, ныбжьыкIитIур шIу зэрэлъэгъуи, шъхьэгъусэ зэфэхъугъэх.
-Filmin kurgusu sanatsal bir başarı, film Kandur Muhadin’in senaryosu üzerinden çekildi. Adıgeler dış ülkelerde yaşamak durumunda kalınca, ister istemez Arapların gelenek ve göreneklerini de öğrendiler. Böylece iki ayrı halk bir arada yaşamaya başladılar, iki genç de birbirini sevdi ve evlendi.
- Араб пшъашъэр адыгэ шэн-хабзэмэ адиштэу къэптыгъугъэу, шъхьэгъусэ шъузэфэхъугъэу, ролыр къэошIы.
-Arap kızını Adıge geleneğine uygun bir biçimde kaçırıyor ve onunla evleniyorsun, bu rolü oynuyorsun.
Азэмат мэщхы, фильмэм исценарие шIогъэшIэгъонэу къытегущыIэ.
Azemat gülüyor, filmin senaryosunu ilginç bulduğunu söylüyor.
- Сыд фэдэ рола джыри къэпшIы пшIоигъор?
-Bundan sonra hangi rolde oynamayı istiyorsun?
- Ащи тегупшысэ. Лъэпкъ шIэжьым фэгъэхьыгъэмэ нахь сигопэщт.
-Onu da düşünüyoruz. Ulusal nostaljiye (geçmişe) yönelik olmasını yeğlerim.
- Уиорэд къэIуакIэ сыкъедэIузэ, Нэфышъ Чэримэ сынэгу къыкIэбгъэуцуагъ. Артист цIэрыIо ухъунэу Тхьэм сыпфелъэIу.
-Şarkı söyleyişini izlerken gözümde Nefış’ Çerim (Kerim) canlandı. Ünlü bir oyuncu olmanı dilerim.
- Тхьауегъэпсэу.
-Teşekkür ederim.
Adıge Maq,31 Mayıs 2010
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız
Cherkessia.net
