Bilim adamları, gezginler ve ulusal sanata değer verenler Adıge giysisi hakkında bir çok şey söylediler. Gürcü bilim adamı M.V. Tsintsadze’nin yazdığı üzere, erkeklerin giydiği Adıge giysisi Gürcistan ve tüm Kafkasya’ya yayıldı.
Adıge giysisinin kullanım alanı sadece Kafkasya ile sınırlı kalmadı. Tarih Bilimleri Doktoru Ç’ırgh Ashad’ın yazdığına göre, eski Polonya Kralı Yan Sobeske daha çok Adıge giysisi giyiyordu. Adıgelerin giyim tarzını öğrenmek için kral, Adıge topraklarına adamlarını gönderiyordu.
Adıge Giysisi Ne zaman giyilirdi?
Adet olduğu üzere Adıgeler: düğünlerde, sosyal toplantılarda, misafirlikte, mescitte, dini etkinliklerde, cenazelerde, misafir karşılarken, köylerden (bir yere gitmek için)çıkarken, ulusal toplantılarda ve başka yerlerde ulusal giysilerini giyiyorlardı.
Giysiye verilen değer 1920-30’lu yıllarda daha azaldıysa da, kaybolmadı. Güzelliğinde bir eksilme olmadı. Dans topluluklarımız sayesinde Adıge giysisi ışıldayarak Moskova, Avrupa, Amerika ve Asya’da görülüyor.
Ünlü ressam-modelist, Adıgey emektar kültür çalışanı St’aşü Yure’nin yaptığı Adıge giysileri Moskova, Amerika, Ürdün ve Türkiye’de sergilendiler; uluslar arası festivallerde ödüller kazandılar. Rusya Ressamlar Birliği üyesi, uluslar arası festival-yaraşmalarda kazandığı başarılarla takdir toplayan Nefışş Zareme Adıgekale’de yaşıyor. Onun yaptığı Adıge giysilerini Dünya Çerkes Birliği’nin Maykop’ta yapılan toplantısında düzenlenen sergide görme fırsatımız oldu.
Kalbi ulusu için çarpan genç Zarema, Kazaklar ve Kafkasya’da yaşayan ulusların Adıge ulusal giysisini kendi giysileri kabul edip, giymeye başladılarını açıkça ifade ediyor. Adıge giysisinin özü, ve görünüşüyle diğer halkların giydikleri kıyafetlerden farklı olması ona tarihi bir anlam veriyor.
Adıge Giysisinin Yarını
Adıge giysinin yarınının nasıl olacağını bize kim söyleyecek? Hayat ulusal giysimizin yok olmayacağını gösteriyor. Giysimiz yok olmayacak, ancak ona daha çok değer vererek, güzelleştirmek için mevcut imkanlarımızdan maksimum düzeyde yararlanmalıyız.
Hitler’in ordularındaki üniforma güzeldiyse de, insanları korkutuyordu. Ordu kumandanlarının giysiye verdikleri anlamı o devirde görüyoruz. Adıge giysisini giyip sokağa çıkan birini elinde şişe, içki içerek dolaştığını görmemeyi umuyoruz. Adıge giysisini giyen gençler şehir parkına girip, uygunsuz hareketler yapacaklar da demiyoruz. Giysi kişiyi eğitiyor, ulusun namusunu koruyor, güzelleştiriyor.
Kafkasya’da ulusal giysimizi görmek bize cesaret veriyor. Dolayısıyla bizi endişelendiren ulusal sorunları daha iyi yönetebileceğiz. Kardeşimiz Karbardey-Balkar’da Adıge giysisi festivali organize edileceği haberlerini duyuyoruz. Bu iyi bir konu. Kutlamada yarışmalarda olacak, örf-adetler üzerine konuşmalar yapılacak. Adıge giysisinin yarınının temelini bugünden sağlamlaştırmalıyız.
Adıge Giysisi Festivali Düzenlenmeli
Dünya üzerindeki Adıgeler geleneksel Adıge giysisi için bir festivali organize edebilecekler mi? Türkiye, Ürdün, Suriye, Amerika, İsrail ve Adıgelerin yaşadığı başka ülkelerde Adıge giysisi festivali düzenlenebilir. Giysiye değer veren, giymek isteyenlerin dolaylı olarak Adıgece öğrenebilecekleri de düşünülebilir.
Kabardey-Balkar Cumhuriyeti Başkanı Kanako Arsen’in ifadesine göre, Adıge giysisini giyip festival gününde görevinin başında olacak. Bu davranışta da düşünelecek bir anlam var.
Kalmık Tamerlan, ‘Adıgey’in Minik Yıldızları’ adlı uluslar arası festivalde birinciliği kazandı. Tamerlan Nalçik’te yaşıyor ve sadece 5 yaşında. Adıge giysisini giyip sahneye çıktığında, ulusal dansa can vermekle kalmıyor, aynı zamanda dikkatleri üzerine çekerek Adıge giysisinin güzelliğinin farkına varmanızı sağlıyor ve adeta onu konuşturuyor.
Adıgey Devlet Üniversitesi Dans Topluluğu ‘Nart’ Çin’e davet edildiğinde, ulusal sanatımızı danslarıyla tam olarak ifade edebildi. Çocuk şarkı ve dans topluluğu ‘Nef’ Enem’de kuruldu. AC Milletvekili Çermıt Muhdin’in girişimiyle topluluk önce Adıge giysisiyle kuşatıldı veşimdi hepsi Adıgece konuşuyor.
Ulusunun giysisi, sahip olduğun dile önem vermeni gerekli kılıyor. Adıgeceni koruyarak, örf-adetlerine canla başla yöneliyorsun. Adıge giysisini giyip konserde ana diliyle şarkı söyleyen, dans eden çocuk izleyicide kendisinin olumsuz davranışlarda bulunmayacağı hissini uyandırıyor. Konserdeki samimi havayı arkadaşları ve yakınlarına nasıl ulaştırabileceğini düşünüyor.
Adıge şapkası; bunun üzerine de genişçe konuşmaya zaman ayırmayı düşünüyoruz. Şapkanın taşıdığı anlamı büyüklerimiz çokça anlatıyor, onu yaşama daha çok nüfuz ettirebileceğiz.
Adıge giysisi satın almanın kolay olmadığını biliyoruz. Ticareti yapılmaya başlandı. Giysiyi insanların giymesi ile ilgilenenler ve satanların farkı yollarda olduklarını düşünüyoruz. Her şeyin bağlı olduğu para engelimiz, ancak buna da çözüm bulunamayacağını sanmıyoruz. Devletin birimleriyle toplumsal hareket ‘Adıge Xase’ yardımlaşırlarsa bu konuda ilerleme kat edilir. Okullarda, kültür evlerinde toplantılar düzenleyebilirler. Samimiyetle başlattığın işi ileriye taşıyabilirsin.
22 Aralık 2009 - Adıge Makh
Cherkessia.net
