Litvanya Parlamentosu Seimas’ın ev sahipliğinde 17 Aralık 2025 tarihinde gerçekleştirilen Çerkes Soykırımı konulu konferans (The Circassian Genocide in the Context of History and Contemporary Politics) her bakımdan tarihi nitelikte bir konferans olma özelliği taşımaktadır. Çerkeslerin 161 yıllık diaspora yaşamında gerçekleştirilen en önemli politik etkinliklerden biri olduğu söylenebilir.
Etkinliğe 14 ülkeden 45 konuşmacı katıldı. Ne yazık ki zamanı etkili şekilde yönetemediğimiz için programda yer alan bazı konuşmacılara süre ayıramadık. Kendilerinin affına sığınıyoruz. Konuşmacılar arasında 9’u Profesör olmak üzere 13 akademisyen, 7’si aktif milletvekili olmak üzere çok sayıda siyasetçi, farklı ulusların temsilcileri ile think tank kuruluşu temsilcileri de yer aldı.
Konuşmacı olmadığı halde konferansa katılan Avusturya, Estonya gibi ülkelerden gelen katılımcıları da göz önünde bulundurduğumuzda katılımcı ülke sayısının daha fazla olduğunu söyleyebiliriz.
Konferansın gerçekleşmesine öncülük eden Prof. Dr. Adas Jakubauskas, Büyükelçilik görevinde bulunmuş, Seimas üyesi ve Dış İlişkiler Komitesi Başkan Yardımcısı Sayın Žygimantas Pavilionis, Litvanya’nın eski Dışişleri Bakanı ve halen Seimas üyesi olan Sayın Audronius Ažubalis ve Seimas üyesi ve aynı zamanda İnsan Hakları Komitesi Başkanı Sayın Laurynas Šedvydis ile birlikte konferansın gerçekleşmesine katkı sağlayan başta Seimas Başkanı Sayın Juozas Olekas’a, Dış İlişkiler Komitesi Başkanı Sayın Remigijus Motuzas ve isimlerini tek tek anamayacağımız tüm Seimas çalışanlarına şükran borçluyuz. Dünyaya Çerkes sorununu duyurmak konusunda bize büyük bir imkan sağladılar. Kendilerine duyduğumuz şükranın bir ifadesi olarak toplamda on iki kişiye plaket takdimi yapıldı.
Konferans öncesi düzenlenen tanıtım toplantısında Sayın Žygimantas Pavilionis Seimas’ta yer alan dört ana parlamento partisini temsil eden on üç milletvekilinin katılımı ile geçici bir parlamento grubu oluşturulduğunu; bu grupta sadece Rusya'da değil, dünyanın diğer otokratik imparatorluklarında da özgürlüklerin, binlerce yıllık ulusların ve kimliklerinin yok edildiği yerlerde köleleştirilmiş halkların özgürlüğü için mücadele edeceklerini duyurdu. Bu bakımdan Litvanya Cumhuriyeti nezdinde Çerkeslerin başlattığı girişimin, diğer baskı gören tüm ulusların ve kimliklerin sorunları ile ilgilenmek üzere özel bir komisyonun kurulmasına da vesile olduğunun altını çizmek gerekir.
Basın toplantısının ardından beş farklı ülkeden toplam sekiz Çerkes delege, Meclis Başkanı Sayın Juozas Olekas’e ziyarette bulunduk. Kendisine konferansa ev sahipliğinden ötürü plaketle birlikte bir Çerkes kaması hediye ettik. Takdim sırasında Çerkes kamasının, Ruslara karşı sürdürülen ve yüzyıldan uzun süren özgürlük mücadelesinin milli sembolü olduğu bilgisi verildi. Kendisi ile yapılan görüşmede farklı ülkelerde, farklı hayatlar yaşayan, farklı deneyimlere sahip olan ve farklı dilleri konuşan Çerkeslerin şu an tek bir amaç ve ortak bir talep için burada olduğunu, siyasi tanınmanın bizim milli meselemiz olduğu, farklı ülkelerde dağınık halde yaşasak da ortak arzularımızın ve beklentilerimizin olduğunu kendisine ilettik. Bizi kabulündeki samimi yaklaşımı ve olumlu tutumu tanınma konusundaki ümitlerimizi ve beklentilerimizi artırdı. Bir müddet sohbet ettikten sonra kendisine şükranlarımızı sunarak konferansın gerçekleşeceği Anayasa Salonu’na gitmek üzere ayrıldık.
Konferansa yukarıda değindiğim gibi çok sayıda akademisyen, siyasetçi, farklı grupların temsilcileri ve bazı gözlemciler katıldılar. Konuşmacılar; Çerkes tarihi, soykırım suçunun kapsamı ve yöntemleri, Rusya’nın aktif bir biçimde uyguladığı imha ve ruslaştırma politikaları, Çerkeslerin kendi kaderini tayin etme hakkının meşruluğu ve gerekliliği, uluslararası dayanışma ve etkili işbirliğinin önemi, Çerkesler gibi baskı altında yaşayan ulusların durumlarının görmezden gelinemeyceği gibi pek çok konuda bilgi ve önerilerini paylaştılar. Burada Çerkes olmadıkları halde konferansa önemli katkı sağlayan Prof. Dr. Walter Richmond (ABD), Prof. Dr. Brian Glyn Williams (ABD), Dr. Sarah Slye (ABD), Dr. Hüseyin Oylupınar (Kanada), Prof. Dr. Merab Chukhua (Gürcistan) gibi kıymetli akademisyenlerin yanısıra Prof. Dr. Nurgün Koç (Türkiye), Prof. Dr. Lidia Zhigunova (ABD), Prof. Dr. Madina Tlostanova (İsveç), Prof. Dr. Mohammad Khawaj (Ürdün), Dr. Orhan Barsiq (Gürcistan) gibi Çerkes akademisyenler Çerkes sorununun tarihi ve politik durumları ile ilgili ayrıntılı bilgiler verdiler.
Konferansın en somut ve en resmi çıktısının, konferansa fiziki olarak katılan katılımcıların imzalarıyla desteklenen ve soykırımın resmî olarak tanınmasını talep eden başvuru dilekçesinin Seimas’a sunulması olduğu söylenebilir. Bu bakımdan konferansta konuşulan konuların bir özeti niteliğindeki resmi başvuru metni Seimas kayıtlarına geçmiş oldu.
Konferansın ardından Litvanya Dışişleri Bakanlığı’nın, konferans katılımcıları için organize ettikleri resepsiyona katıldık. Herşeyin titizlikle düşünüldüğü anlaşılan bu program için Dışişleri yetkililerine teşekkürlerimizi sunduk ve kendilerine plaket takdim edildi. Gece boyunca küçük bir Birleşmiş Milletler toplantısını andıran bu ortamda sohbetler ettik, insanları dinledik, bilmediğimiz şeyleri öğrenme fırsatı bulduk. En önemlisi de birbirimizi tanımak ve anlamak için eşsiz bir fırsat edinmiş olduk.
Sonraki gün Çerkesler olarak bir toplantı yapmak için Seimas’ın ek hizmet binasında yer alan toplantı salonunda buluştuk. Karşılıklı fikir alışverişinin yanısıra birlik ve beraberliğimizin güçlenmesi yönünde temennilerde bulunduk. Toplantının önemli bir kısmının akraba buluşması gibi samimi bir ortamda gerçekleştiğini ifade edebilirim. Litvanya’nın özgürlük mücadelesinin kronolojik bilgilerinin ve bağımsızlık bildirgesinin yer aldığı toplantı salonunun duvarları arasında birbirinden değerli Çerkes savaşçılara bakarak „Çerkesya artık daha somut, daha görünür bir hedef” diye düşündüm. Evet Çerkesler uluslararası deneyime sahip birbirinden değerli profesyonelleri ile Çerkesya’yı yeniden inşa edebilirler. Bu potansiyele fazlası ile sahiptirler.
Bundan sonraki süreçte tanınma kararı ile ilgili çalışmaların olumlu bir seyir izleyeceğini ifade edebiliriz. Siyasette beklentirlerle ilgili olarak kesinlikten söz etmek her zaman mümkün değildir. Bu nedenle temkinli bir iyimserlikle süreci sabırla, dikkatle ve umutla izlemekteyiz.
Konferansla ilgili eleştirilerin ötesinde temelsiz iddialar ortaya atanları gözlemliyoruz. Bunları görünce kendi adımıza değil bu sefil iddiaları ortaya atanların hallerine üzülüyoruz sadece. Artık herkesin anlamak ve kabul etmek zorunda olduğu bir gerçeklik var; Çerkes meselesi Rusya’nın iç meselesi değildir. Çerkes meselesi uluslararası, küresel bir meseledir. Çözümü için de uluslararası aktörlerle işbirliği zorunludur. Bu gerçeği reddedip sadece Moskova’nın isteklerine boyun eğenler ve koşulsuz boyun eğmeyi tavsiye edenlerin söyleyecek sözleri kalmadı. Bunların ileri sürdükleri her bir iddianın ne kadar boş, temelsiz ve sorunlara çözüm olmaktan uzak olduğunu tekrar tekrar deneyimledik. Plansız, stratejisiz, vizyonsuz, çapsız iddialar. Bu nedenle Çerkeslerin siyasal ve diplomatik alanda çözüme kavuşturulması gereken sorunlarını görmezden gelen, bu sorunların üzerini kapatan manevralara aldırmadan güdümlü füze gibi kendi hedeflerimize, kendi milli amaçlarımıza odaklanacağız.
Çerkes siyasetini Abhazyacılık, Kafkasyacılık ya da Rusçuluk ekseninden çıkarıp layık olduğu yere taşıyacağız. Bu zamana kadar toplumsal hiçbir kazanım sağlamayan Anavatanla İlişkiler mefhumu adına kurban edilen tüm kazanımların birer birer tırpanlanmasına ve sistematik Ruslaştırma politikalarına göz yummayı artık bırakacağız. Farklı düşünenler elbette olacaktır.
Çerkeslerin hak ve menfaatlerini önceleyen herkese selam olsun!
