Başlıktaki soruyu önce kendime sordum, cevabını bulmuş olsaydım bu yazıyı yazmazdım. Yazma motivasyonum cevap aramak, başka da bir şey değil.

Rutin TV seyreden biri değilim, bazen evdeki TV kumandalarını yanlış kullanıp kitlediğim için annem den fırça yemişliğim çoktur.

Peki hangi durumlarda TV tuzağına düşüyorum? ''Vay şu kanalda Çerkesler konuşulacak koşun gelin, vay efendim Çerkes tarihi konuşulacak hemen toplaşın, vallahi Kuzey Kafkasya Halklarından bahsedeceğiz, aman kaçırmayın'' diye teaser fragmanı döndüğünde tuzağa düşüyorum. Misal, en son yine böyle tuzağa düştüm. 

1 Şubat'ta BloombergHT kanalında Keyfi Tarih, pardon ''Tarih Keyfi'' programında ''Kuzey Kafkas Halkları ve Tarihleri'' programını dinlemeye çabaladım. https://www.youtube.com/watch?v=xVlK9QrqIrg

Evet tam olarak çabaladım zira kendi tarihini, etnografisini, linguistiğini bilen bir Çerkes'in itiraz etmeden programı seyretmesi mümkün değil. (ha bana göre diğer Kuzey Kafkas Halklarının mensupları da itiraz etmeli) 

Ben Çerkesler kısmıyla ilgileniyorum, programın diğer özneleri de bir zahmet kendileri itiraz etsin, kimse için Don Kişot'luk yapacak değilim.

Bir saati geçkin programı diyaloglarıyla anlatmak yersiz olur. Tam da bunun için yukarıya Youtube linkini ekledim.  

2017 senesinde Kanal B nin ''Çerkesler'' belgeselinin daha ilk dakikalarında ''Çerkes kavramının Kafkasya'da karşılığı yoktur'' denilerek program yapımcıları adeta şoka uğratılmıştı. Zaytung gibiydi adeta.

E kolay mı, onların yerine kendinizi koyun, siz ''Çerkesler'' isminde bir program hazırlıyorsunuz, bismillah daha ilk konuk abimiz ''Kafkasya'da Çerkes yoktur'' diyor. Tarihte bu da olmuştu. Kanal B nin ilgili Youtube arşivinden bulamadığım için münferit sosyal medya hesabının içeriğinden paylaşıyorum program linkini.   https://www.facebook.com/YalnizadigeyimDilek/videos/518179068562078/

Ç. Net Yayın Kurulu ''Kanal B yönetimine: Kimliğimize ve Tarihimize Saygı İstiyoruz! '' başlığı ile tekzip göndermiş, bakış açımız bölümünde de yayınlanmıştı.

https://cherkessia.net/bakisacimiz.php?id=3413

Tekzip yazısının linkini müthiş göz açıcı olduğu için değil, kamuoyuna, Çerkes veya Kafkas halklarını anlatırken en basit, özet etnolojik başlıkları içermesi hasebiyle ekledim.

Çerkes sosyal medya platformlarında ciddi tepkiler gören program 2017 senesiydi. Ancak tarih tekerrür etmekte bir beis görmüyor,  2024 senesi yine aynı hasbıhallerin başka versiyonlarını dinliyoruz.

Programda İlber hoca Güney Kafkasya'ya kısmen hakimdi. Kuzey sandalyesindeki Muhittin abi ''Kuzey Kafkas Halkları ve Tarihleri'' ismi olan programda, mizah seviyesinde Apsuwa reklamı yaptı. E hal böyle olunca program içeriğinin ciddiyetini nerede arayacağız? 

Çerkes'i hakikatle anlatmadan Kuzey Kafkas Halkları ve Tarihi olmaz ki bayım!

Çerkes'i Sovyet tarihçiliğinden başlatarak anlatamazsınız ki bayım! 

Çerkes'i  dünya'da mitolojisi olan 7 halktan biri olduğunu söylemeden anlatamazsınız ki bayım!   

Çerkes'i tarihi-linguistiği-etnolojisi-antropolojik gerçekleriyle yerine koymazsanız ''Kuzey Kafkas Halkları ve Tarihi'' anlatamazsınız ki bayım!

Peki anlatırsanız ne olur? Arşiv okur-yazarlığı olanlar ciddiye almaz, hakikat peşinde olanlar  itiraz eder. İşte bu olur. 

Küresel Çerkes dünyasının 50 farklı ülkede yaşayan 4 küsur milyonluk insan rezervi var, aralarında müthiş parlak Çerkesler, tarih yazıcıları var. 

Size güncel bir örnek, Azamat Kumukov Cambridge doktoralı genç bir Çerkes. 30 ciltlik ''Çerkesya ve Avrupa'' serisinin 1. cildini yayınladı. 4 Mart'ta dağıtıma çıkıyor.  https://www.cherkessia.net/news_detail.php?id=7879

Peki bu çalışmanın arka kapağının referans yazıları kime ait dersiniz? Cambridge Üniversitesi Regius Tarih profesörleri ve Yale Üniversitesi profesörlerine ait.  

O bunu demişti, beri ki şunu söylemişti hasbıhallerini nasıl dinleyeceğiz bu saatten sonra? Hayatın doğal akışına ters bir kere.

***

Aynı günlerde başka bir program daha vardı TV lerde. Şimdi 2 ayrı programı kıyas etmeye çalışalım.

Şubat başında TRT belgesel kanalında, yaşam deneyimi yüksek saygın şahsiyetlerin anlatıldığı programda Sn. Nahit Serbes'in hayatı konu ediliyor. https://www.youtube.com/watch?v=w1SuaCZ-eXw

Nahit abi programın daha birinci dakikalarında ''Çerkesim ve Kuzey Kafkasya'dan bu coğrafyaya sürüldü, Çerkes kültürü ile büyüdüm'' diyor. Program devamında en az 10-15 kez Çerkes kimliğine vurgu yapıyor. Üstelik program portreler tadında mütevazı bir hayat hikayesi formatında olduğu halde.

Peki Tleseruk Nahit Serbes bunu niye yapıyor? Evet o müthiş incelikli, mütevazı zarif Çerkes fragmanını niye yapıyor? Nahit Abi'nin kimlik propagandasına ihtiyacı mı var sizce? Tabi ki hayır. Çerkes aidiyetinin kodları gereği, natürel reflekslerle vurgu yapıyor kimliğine. 

Sakarya- Adapazarı iktisadi hayatının son 40-50 senesine damga vuran birinden bahsediyoruz. Defalarca Sakarya vergi rekortmeni listelerine ilk sıralardan girmiş bir isim. 

Hal böyle olunca iki TV programını kıyas etmek kaçınılmaz oluyor.

Birinde, Çerkesler sorulduğunda, Kalahari çöllerinde yaşayan bilinmez kabileler gibi muğlak ifadelerle sözü edilen bir kimlik.

Diğerinde, daha ilk dakikada ''Çerkesim'' diyen incelikli bir kimlik tezahürü.

BloombergHT' nin programını pozitif manada kritik etmeyip sadece alkışlayıcılık yapan illüzyonistlere; kadim Çerkes refleksini, onun günümüz aktörlerini yeterince tanımıyorsunuz belki de bayım!

Her şeyi görür, fakat ne fazla yergi, ne fazla dalkavukluk yapmaz, derken birdenbire çok parlak bir iş yapar, tarihe adını yazdırır, tıpkı Azamat Kumukov ve muadilleri gibi.

Kuzey Kafkasya'nın bırakın tarihini, topraktaki tespih böceğini anlatsanız bile '' Çerkes ve Çerkesya'' gerçeğini söylemeden her şey  hükümsüzdür. 

Böyleyken böyle bayım!