’Ve ben Olric,

Düşmeseydim düşlerimin sırtından zaten inecektim…’’

                                                            Tutunamayanlar-Oğuz Atay

****          

Arap ülkelerini yakıp kavuran halk ayaklanmalarında, meydanlarda toplanmış on binlerce kişi sadece tek seçenekte birleşiyordu sanırım, o da yadigar - biricik diktatörlerinin başlarından çekip gitmesi. Bu ortak amaç dışında, daha sonra detaylanacak olan belki de onlarca farklı düşünce vardı muhalif kitlede, kim bilebilir? İsyanda birlik fikrini hiç de etkilemeyen bu düşünceler için daha çok kavgalar verileceği ve birbirine muhalif onlarca hareketin yine bir başka büyük amaç için hasıraltı edileceği de muhtemeldir. Toplumsal hareketlerin ulvi - tek amaç için birleşmiş haşmetli kalabalıkları, her ne kadar romantik ve alkışlanır görüntü yaratsa da, sadece anı temsil ettiği bir gerçek.

Öyle bir anı  Çerkes halkı da çok simgesel sayılabilecek ebatlarda yaşadı. Küçük-mütevazı isyanlarının miladı olan 12 Mart da başşehir Ankara da (neden başşehir olduğunu hiç anlamayacağım) kendi kimlikleri adına ilk defa bir meydanda dışarıdan bakan üçüncü şahısların ilgisini çekecek şekilde bir araya gelmeyi başardılar. Bu resme tanıklık etmek güzeldi, zira tanıklık edenler gördüler, kafidir. Nedendir bilinmez kimi hezeyanlarla katılıma v.s dudak büküp, ‘’işte yapamadınız hani on binler?’’ diyen muhterem zevatı, ‘’huysuz ihtiyar’’ sendromlarıyla baş başa bırakıp, oraya gelen sıradan insanların mutlu yüzlerinde hikayeler aramanın kudretine inananlardanım.

****

Geçenlerde bir arkadaşım; ‘’yahu bu sizin Çerkeslerin kafasına şu sıralar taş mı düştü, yenimi öğrendiniz anadilinizi bilmeniz gerektiğini, şimdiye kadar neredeydiniz? Kürtler, Aleviler v.b itilip kakılırken hiç sesiniz çıkmadı bugüne kadar, uzaktan müstehzi durdunuz, sahiden sizin durumunuz ne? ’’ diye sordu. Öyle sorular vardır ki cevabı sahiden zordur ve savunma cümleleri yerine teslimiyet bazen en iyi seçenektir. ‘’Neredeydiniz’’ sorusuna verilecek onlarca cevap elbette var, ancak düz ve açık sorulara aynı açıklıkta muadil cevaplar vermek icap eder, ne kadar zorlansanız da. İlkokul öğretmeninden fırça yiyen bir çocuk gibi itirazlı bir sesle ’’öyle diyorsun ama kendimize ancak sıra getirebildik, öğrenilmiş çaresizliğin ne olduğunu bilirsin’’ diyerek epeyce dertli bir şekilde lafa girmiş olmalıyım ki, arkadaşımın yüzünü bu saatten sonra şefkat ve merhamet duyguları sardı. Mağdur olmanın güçlü tarafı, tamda böyle zamanlarda işe yarıyor galiba.

Öyle ya, kendi kimliği ile ilgili bilgisizlikle kemikleşmiş bir toplum olarak hep başkaları için hak aramış olduğumuz bir gerçek değil miydi? Kürtlerle onlardan fazla Kürtçü, Türklerle onlardan fazla Türkçü v.b olmaktan kendimize sıra gelmemişti elbette. Allahtan zamanın ruhu, demokrasi açılımlı çakma iktidar aksiyonları, biraz da toplumsal ruh saatimizin dürtmesiyle ‘’asaletin ve nezaketin timsali‘’ olmakla yetinmeyip, acemi ama tertemiz kodlarla kendimizi sokağın cazibesine bırakıvermiştik. Sevgili K’enet Recep’in tanımlamasıyla sokaktaki Çerkes’i eşit şekilde heyecanlandırmanın basit kodları var ve bu kodlar sahiden de masum talepleri içeriyor.                                                                                                                      

Çaresizlik öğretme, farkında olarak veya olmayarak bir insana veya topluma yapılabilecek en zararlı uygulama olsa gerek. Kutudaki pire hikayeleri veya psikoloji araştırmalarında ki diğer örneklemeler, bir halkın ‘’öğrenilmiş çaresizlik’’ sendromunu toplu olarak yaşamasını haklı çıkarır mı bilmem ama, şimdiye kadar bu toplumu esir almış olan atalet haline de, sığ rövanşist içgüdülerle cevap bulunacağını hiç sanmıyorum. Yine de bugünleri en aklı başında yorumlayabilecek olan siyasi analist veya sosyologların, toplumsal kırılmalar adına yazacağı namuslu yazıları merak etmemek olmaz elbette. 

Görünen o ki, şimdiye kadar Çerkesliğin, Türklüğün, Kürtlüğün v.b halkların nöbetini tuttuklarına iman edenler için yeni dönemeçler açılacak bu coğrafyada. Türkiye toplumu yakın zamana kadar açık toplumu işaret edecek emareler gösteremedi. Herkes fikrini - kendini daha çok gizledi ve tabular için mümbit vahalar oluştu. Bunlar yok oldukça hayatımızı kuşatan her şey daha kristalize olmaya başlayacak. Kapalı toplumdan açık topluma geçme sürecinde elbette sancılar olacak, keskin hatlar çarpışacak ve bütün sivri uçlar vuruşarak sigaya çekilecek. Yeni anayasa platformları, ileri demokrasi tartışmaları ve toplumun nabzını tutmaya çalışan her argüman kıymetlenecek. Türkiye toplumunu oluşturan diğer halklar gibi Çerkeslerde maruz kalma halinden, tercih etme seçeneğine rütbe alacaklar. Tüm bu evrilmeler adına, içinden geçtiğimiz zaman diliminde bizi ilgilendiren her şeyin öznesi olmaya çalışmak galiba en doğrusu.    

Oluşum, insiyatif, eylem platformu adına ne dersek diyelim, bu toplumu harekete geçirmek ve kinetik hale getirmekte bir pozisyon alıyorsa, durduğumuz noktayı iyi tarifleyerek eylemsellik adına birlik olmak, sanırım yanlış bir resim olmayacaktır. Türlü çeşit ideolojik komplekslerden azade, tıpkı Konfüçyus’un basit - anlaşılır kelamında olduğu gibi, karanlıklara serzenişte bulunmak yerine mumlar yakarak, öğrenilmiş çaresizlikten estetik isyankarlığa patika yollar açmak ve bunu yaparken de provokatif davetlerden azade kalabilmek, zor ama en temiz seçenek gibi geliyor bana.