Егъан Ибрахьимэ къиIуагъэхэмрэ тикритикрэ
İbrahim Yağan Kabardey-Balkarya
‘Xase’ örgütü başkanı. Bir söyleşisi Cherkessia sitesinde
yayında. Kendisine ilişkin verilen bilgilere göre,mücadeleci, örgütleyici ve polis eğitimi almış biri.
Abhaz Savaşı’na katılmış, Kabardeyli gönüllülere komuta etmiş ve ‘Abhazya Kahramanı’
madalyası ile onurlanmış
bir eski asker, ama genç bir Adıge/Kabardey yurtsever.
Savaştan sonra
İbrahim silahını bırakmış
ve barışçı yaşam yolunu
seçmiş, ‘Kabardey’ (Kabardin) cinsi soylu Çerkes atlarını
yetiştiren, koruma ve
ıslah çalışmalarını yürüten sıradan bir insan olmayı seçmiş. Savaşı ve barışı,yumuşaklığı,
kararlılığı ve
gözüpekliği kişiliğinde birleştirmiş biri, bu yönleri ile örnek bir Adıge kimliği
olmalı.
Егъан Ибрахьимэ Къэбэрдэй «Хасэ»-м итхьэмат.Изы ропортаж «Черкессия.нет»ым къихьагъ.КъызэратыгъэмкIэ ар зэхэщакIоу,бэнакIоу икIи полис еджапIэр къыухыгъэу зы кIал.Азгъэ заом хэтыгъэу,Къэбэртэе кIалэмэ ядзэпщэу щытыгъэу, «Абхъазие лIыхъужъ» медалыр къыфагъэшъуащэгъэу ижърэ зы дзэлI,джы зы Адыгэ/Къэбэртэе ныбжьыкI,хэгъэгукIас.
Заом
къынэуж Ибрахьимым ащэр игъэтIылъи мамыр щыIэкIэ гъогур хырихыгъ, «Къэбэртэе» шы
лъэпкъыр пIун,гъэбэгъон,лъэпкъэу къызэтэгъэнэн,нахь гъэдэхэн Iофым иуж
ихьагъ.Зао Iофымрэ мамырныгъэмрэ,шъэбэныгъэмрэ пытэныгъэмрэ икIи
псэемыблэжьыныгъэр зэIуригъэкIагъэу/зы цIыфыпкъым рищэлIэшъугъэу зы нэбг,зы
Адыгэ шысэ тэх цIыфэу плъытэшъунэуи щыт.
***
Niçin
‘Xase’ ve Niçin Yeniden
Mücadele?
Сыдэ «Хасэ»,сыдэ икIэрыкIэу
бэнэныгъ?
‘Kabardey-Balkarya’da bir toprak sorunu belirdi, toprak sorunu ile birlikte ulusal konularla da ilgilenmemiz, çözümler aramamız ve üretmemiz zorunlu oldu, biz de bu gibi amaçlarla, 2009’da Xase adlı yeni bir örgüt kurduk’, diyerek söze başlıyor, söyleşisinde Yağan İbrahim.
«Къэбэртэе-Бэлъкъарием зы чIыгу Iофыгъо къитэджагъ,ащ дыкIыгъоу лъэпкъ
Iофыхэми тахэплъэн,хэкIыпIэхэм талъыхъун,зэдгъэгъотын тыфэенэу тыхъугъ,тэри а
Iофхэр зэшIотхын фэшIкIэ Хасэр дгъэпсыгъэ» еIо Ибрахьимэм.
Örgüt
mücadeleci karakteriyle uysal ve teslimiyetçi örgütlerden
ayrılıyor.
Хасэр бэнакIу,мы лъэныкъомкIэ адрэ шъхьэ зиуфэрэ хэсэ асэмэ
афэдэп.
‘Rusya demokratikleşiyor ve her şey yolunda gidiyor’
denirken, Yağan,
kendisini beklenmedik biçimde bir kavganın, daha doğrusu bir ‘entrikanın’
karşısında buluyor, yeni bir sivil toplumsal hareket olan
‘Xase’nin başına getiriliyor. Anlaşılan, adaleti arayan ve barışçı yaşamı özleyen
kişiler için barış ve
huzur dolu günler henüz gelmemiş olmalıydı…
«Урысиер
демокрацием факIо,Iофхэр дэгъум тэтэу макIох» зыфэтIоным,Ибрахьимэ зы зэо банэм
хэфэжьыгъ,нахь щэрыоу къатIомэ,зы хъоршэр Iофым ипашъхьэ ифагъэу
зигъотыжьыгъ,агъэпсыгъакIэ «Хасэм» итхьэматэу хадзыгъ.Зэфэныгъэм мамырныгъэм
кIэхъопсырэ цIыфхэм апае мамырныгъэм зэфэныгъэм имафэхэр къэмысыгъэу
къыкIэкIыгъ...
1830’larda Batı Çerkesya direnişinde ‘ihaneti görev
edinmiş’ kişiler, Abate Beslnıye, Mıgukor Pşıkuy ve Yedıg
Şıhançerıye’ler (1) ve onların torunları,
şimdilerde Kabardey-Balkarya’da yeniden sahneye çıkmış olmalılar. İhaneti
meslek edinmiş bu tür kişilere bir diyeceğimiz olmaz…
1830-рэ илъэсхэм
КъохьапIэ Черкесие Шъхьафитныгъэ заом «икъумалхэр»,Абатэ Бэслъные,Мыгукъор
Пщыкъуй,Едыдж Шыхьанчэрыехэр (1),ахэм апхъорылъфхэр,непэ Къэбэртэе чIыгум
къитэджэгъагъэхэм фэд.Ау къумалмэ ятIонэу гущыIэ тфэгъотынэп...
Şöyle
diyor Yağan: 2005 yılında
Balkar köy arazilerinin toplamı 90 bin hektar idi, 4 yıl sonra, 2009’da miktar
334 bin hektar oldu. Kabardey köylülerince kullanılan geniş araziler, yerel KBC
Parlamentosu’nun kararı ve devlet başkanının da
onayı ile Balkar köyleri
arazilerine eklenmişti. Bu gelişimden haberimiz bile olmamıştı.
Мощтэ еIо
Егъаным:2005 илъэсым Бэлъкъар хъупIэхэр гектар мин 90 хъущтыгъ,илъэсиплI
къынэуж,2009-рэ илъэсым мыр гектар мин 334-м кIыкIыгъ.Къэбэртэе къуаджэмэ
яхъупIэхэр Къэбэртэе-Бэлъкъар парламетым иштэгъэ унашъохэм республикэ тхьаматэри
кIэтхэжьи Бэлъкъар къуаджэхэм яхъупIэхэмэ ахырагъэуцуагъэх.Мы Iофхэр зэрэхъурэм
зи гу лъыттэгъагъэп.
İş bununla da sona ermedi.Parlamento, bu 334 bin
hektara ek olarak 126 bin hektarlık bir araziyi daha Balkar köylerine bırakma
kararı aldı, bunun üzerine uyandık ve durumu bir mitingle
kınama kararını aldık. Parlamento Kararı, Başkan Arsen Kanoko
tarafından henüz imzalanmamıştı.
Iофыр мыщ
щыуцугъэп.Парлементым гектар мин 334-м гектар мин 126 хыригъэхъони Бэлъкъар
къуаджэмэ аритынэу унашъо ищтагъ,мыщ тыкъигъэушыгъ,Iофыр зэтэдгъэуцон фэшIкIэ
митинг тшIынэу итхъухьагъ.Парламентым иштэгъэ унашъом президентыр кIэтхэжьыгъэу
щытыгъэгоп.
Kasım 2009’da, diğer sivil toplum kuruluşları ile birlikte Nalçik’te bir
kınama mitingi yaptık, diyor Yağan.
2009
илъэсым шэкIогъум,адрэ лъэпкъ хасэхэмрэ тызэгъусэу Налшыкым мыдэн/протест митинг
тшIыгъ,еIо Егъаным.
(Bu miting, 21 Mayıs 2006’da Maykop’ta Adıge
Devlet Başkanı Hazret Shovmen desteğinde yürütülen
‘Adıge Halk Kongresi’ toplantısını ayırırsak, Sovyetlerden bu
yana Adıgeler tarafından yapılmış olan ilk kınama mitingi
olmalıydı-hcy).
(Мы митингыр,2006 илъэсым жъоныгъокIэ мазэм и 21 мафэм,Адыгэ Тхьэматэу Шъэумэн Хьазрэт идэIэпыIэгъукIэ Мыекъуапэ щызэIукIэгъэ «Адыгэ Лъэпкъ Конгрессыр» хэтымылъытэмэ,Советмэ якъынэуж утыкум къихьэгъэ апэрэ митингэу хъугъэ-хьджй).
Miting sonrasında Başkan Kanoko, Parlamento kararını geri gönderdi, yoksa onaylardı. İşin üzücü yanı, Kabardey aleyhtarı kararlar Kabardey üye çokluğu bulunan bir parlamento tarafından alınıyor ve Kabardey asıllı Başkan tarafından da sessizce onaylanıyordu.
Митинг къынэужым
Тхьэмэтэ Къанэкъом парламент унашъор къызэкIыригъэкIожьыгъ,армырмэ унашъом
кIэтхэжьыни.Тигу къеорэр хэтхэм ибэрэр Къэбэртаеу щыт парламентым Къэбэртаемэ
афэгъэхьыгъэу мыхъун унашъохэр зэрищтэрэр,Кэбэртэе лъэпкъым щыщэу
Тхьаматэми,макъэ къызпимыгъэIукIэу ахэм зэракIэтхэжьыщтыгъэр
ары.
Balkar rayonları nüfusu 40 bin, Kabardey rayonları nüfusu da 266
bin. Bu 40 bin Balkar’a 334 bin, 266 bin Kabardey’e de halen 350 bin hektar
arazi bırakılmış durumda.
Бэлъкъэрэ районмэ
яцIыфышъхьэ пчъагъэр мин 40,Къэбэртэе районхэри мин 266.Мы мин 40 Бэлъкъарэм
гектар мин 334 ратыгъ,мин 266 хъурэ Къэбэртаехэми мин 350 гектар хъупIэ
аратыгъэу хъугъэ.
İbrahim şöyle diyor:
Kabardey-Balkarya nüfusunun yüzde 6 kadarına topraklarımızın yüzde 70’i
bırakılmak isteniyor, biz bunu sineye çekemezdik.
Ибрахьимэ мощтэ
еIо:Къэбэртэе-Бэлъкъар цIыфышъхьэ щыщэу шъэмкIэ 6-м фэдизым тичIыгухэм щыщэу
шъэмкIэ 70-р ратынэу фэягъэх,мыр тфэдэныеп.
Şimdi biz, daha önce alınmış
olan Parlamento kararlarının da iptal edilmelerini ve dağ otlakları sorununa,
kadim/en eski kullanılma biçimlerini dikkate alan yeni ve adil bir düzenleme
getirilmesini istiyoruz.
Джы тэ
нахьыпэ ащтэгъэ унашъохэри шагъэзыежьыхэу икIи хъупIэхэр ипэм
зэрэщытыгъэм,хабзэм тетэу,лъэныкъутIури къыдилъытэу зэрагъэфэжынэу
тыфай.
(Türkiye’de mera ve otlaklar devlet
mülkiyetindedir, bu mülkiyet kişi ya da köylere devredilmiyor, kiraya da
verilmiyor, sadece köylerin kullanımına tahsis
edilebiliyor-hcy)
(ТыркуемкIэ хъупIэхэр къэралыгъом ий,ащ имылъку,мылъкур нэбгэмэ е къуаджэхэмэ аратырэп,чырэкIи атырэп,гъэмафэм къуаджэмэ былым хъупIэу афаугощы-хьджй)
Otlaklar tam kapasite kullanılabiliyor mu? İddia edildiği gibi, Kabardeyler, Balkar ve Karaçay toprağına konmuş istilacılar mıdırlar?
ХъупIэхэм икъунэу былым щахъушъуа?ЗэраIорэм тетэу Къэбэртаймэ Бэлъкъарэхэмрэ Къэрэшаехэм ачIыгухэр тырахыгъэу,зэпхъуакIохэу щытыха?
Otlakların kullanımı konusunda Yağan şu bilgiyi veriyor: Şu an sözünü ettiğimiz otlakların çoğu kullanılmıyor, atıl durumda. Hayvancılık gerilediği için meralara ilgi ve kullanım da azaldı, dağ otlaklarının çok büyük bir kısmı terk edilmiş durumda. Balkarların zaten yeterli meraları vardı, ancak tam kapasite kullanamıyorlardı, fazla geliyordu. Yenilerini onlara vermenin bir anlamı olamazdı, değerlendiremezlerdi de. Balkarlar dağ meralarının/çayırlarının yönetimini ele geçirmek istiyorlar (Bu nokta düşündürücü. Bir etnik temel atılmak ya da ilerideki olası dağ turizmi olanaklarını şimdiden ele geçirmek istiyor olmalılar-hcy) .
ХъупIэхэм яшытыкIэ тетэу Егъанэм мыхэр къеIо:Джы дэдэм хъупIэхэр тIыпщыжьыгъэхэу къэнагъэх,бэдэдэу былым щырахъужьырэп.Былым хъуныр зэрэханырэм къыхэкIэу былым хъупIэу агъэфедэри макIэ хъугъэ.Бэлъкъарэмэ афырикъунэу хъупIэ яIагъ,ау а ипэрэ хъупIэхэри агъэфедэшъоу щытыгъэп,бащэ къафакIощтыгъ.ЗыщымыкIагъэхэр ахэм яптыным мэхьанэ къикIына?Бэлъкъарэхэр къушъхьэ хъупIэхэр къызIэкIырагъэхьэным пылъых (Мыщ утегупщысыхьэн фай.Зы лъэпкъ чIыгу лъапсэ адзын е тапэкIэ щыIэщт къушъхьэ туристIыпIэ дахэхэр зыIэкIырагъэхьан фаехэу уегупщысэшъун-хьджй).
Biz, topraklarımızda yaşayanların 50, 100, dahası 200 yıl önce nereleri kullanmakta olduklarını da biliyoruz.
Тэ илъэс 50,100
икIи илъэс 200 ипэ хэт здэщысыгъэри тэшIэжьы.
Ancak Balkarlar bize yakın
ve dost olan insanlar,
kardeşlerimiz.
Ау Бэлъкъарэхэр
къытпэблагъэхэу,ткъощхэу щытых.
Balkarların dil dışında Kabardeylerden
ayrı bir özellikleri yok, bizim gibiler. Bazı Türk öğeleri olabilir, ancak
Karaçay ve Balkarların
büyük bir bölümü Çerkes kökenli. Bu son yıllarda etnik köken ve tarih konusunda yeni
arayışlar içindeler, yeni teoriler üreten çevreleri de var. Bu, bize zarar
vermediği sürece kendilerini ilgilendirir. Ancak, 1000 yıl öncesinin karanlık ve tartışmalı günlerine
uzanıp köklerini Alanlara dayamaya ve bu topraklar bizimdir
demeye kalkışırlarsa, işin rengi değişir. O türden kişiler ’Bu topraklar –kadim
Adıge toprakları- bizimdir, Adıgeler bizim olan bu topraklara bizden sonra
gelip yerleştiler ve mal
varlıklarımızı yağmaladılar’ diyorlar, işte bu türden sözler bizi ilgilendirir.
Bu tür uydurma görüşleri ciddiye alan kişi sayısı fazla değil, ancak bu tür
efsanelere inananlar çoğalırsa, yapay bir etnik sorun yaratılmış
olur.
Бзэр щыбгъэзыемэ
Бэлъкъарэхэм тэт фэшъхьафэу зи яIэп,тэт фэдэх.Тырку лъэныкъуагъэхэр ахэлъых,ау
изылъэныкъокIэ Къэрэшайхэмрэ Бэлъкъарэхэр зы купхэу Адыгэ тэкIых.Мы аужырэ
илъэсхэм лъэпкъ лъапсэ икIи тарихъ лъыхъуакIохэр къахэтэджэхэу иублагъ,нэпцIы
теориехэр зэхатхахьы.Тэ иягъэ тэмыкIымэ ащ фэдэмэ тахэгущыIэрэп,ежьмэ яIоф.Ау
илъэс 1000 ипэ кIохэу,тэрэзэу тIымышIэрэ а мэфэ мэзахэхэм зыфагъазэу лъэпсэ
лъыхъу фежьэхэу,алъапсэ Аланхэм рапхэу,мы чIыпIэхэр тэ тичIыгужъых аIо зыхъурэм
Iофыр зэхъокIыщт,псыр рэушъухъонтIыщт.Ащ фэдэ цIыфхэм «Мы чIыгухэр –ижьырэ Адыгэ
чIыгухэр- тэтый,Адыгэхэр тэ таужы къакIохи мы чыпIэм
къитIысхьагъэх,тичIыгухэр,тиIэ илъхэр зэрапхъагъэх» аIо,Iофыр ащ зытахьэрэм тэри
зэтымгъэIун тлъэкIыщтэп.КIо мы пшысэ гущыIэхэр зезгъэкIурэ нэбгъэхэр бащэгоп,ащ
фэдэ тхыдэжъхэм ауж ихьэрэ цIыф пчъагъэм хахъо хъумэ,утыкум зы лъэпкъ бырсыр
къитэджэнэуи хъущт.
Savaşlar, sürgün ve veba salgınları sonucu
Adıgeler,nüfus ve
topraklarının en az % 80’ini yitirmiş durumdalar. Gerçek olanı bu (‘Sahibi
başında olmayan atı köpekler yer’ dememişler boşuna, bu bir Adıge atasözü-hcy).
Bizler şu anda bizde kalmış olan nüfusumuzu ve topraklarımızı korumaya
çalışıyoruz.
Заохэм,депортацием/хэгъэгум
ифыгъэн Iофхэм икIи емынэ узым/чумам узым къелыжьыгъэ Адыгэхэм яцIыфышъхьэ
пчъагъэрэ ячIыгухэм щыщэу шъэмкIэ 80 фэдизыр акIэзыгъ.Iофым ишъыпкъапIэр мырары
(«Зышъхьэ щымыIэм иш хьамэ ашхы» аIуагъ Адыгэхэм).
Тэ непэ къытфэнэжьыгъэ ти
цIыф пчъагъэрэ тичIыгухэр тыухъумэным тыпылъ.
***
Saldırılar
Къыттебанэхэрэр
Kabardey-Balkarya’da
bize yönetimin bilgisi dışında kimse saldıramaz. Saldırı sonucu ciddi bir
soruşturma yapılmadı, yapılması da düşünülemezdi. Halen bitmeyen bir izleme
altındayız (İbrahim
Yağan, ağır bir biçimde
darp edilmiş, günlerce yoğun bakımda kalmıştı-hcy).
Biz, Arsen Kanoko’nun Moskova’dan devlet başkanı olarak atanmasını başlarda oldukça iyimser karşılamıştık. ’Kanoko zengindir, tok gözlüdür, çalıp çırpma gibi şeylere yeltenmez’ diye umutlanmıştık. Ekonomik bir düzelme ve Moskova’nın bize karşı yumuşayacağı gibisine beklentiler içine girmiştik. Ancak, kısa bir süre sonra yanıldığımızı, polis devleti yöntemlerinin aynen sürdüğünü gördük.
Къэбэртэе-БэлъкъариемкIэ пчъэIум/Iэшъхьэтетхэм амышIэу зи къыттебэнэн илъэкIыщтэп.Къыттебэнагъэх,Iофыри чIаухъубагъ,чIамыухъубэными тыпылъыгъэп.Жьэу къатщэрэм кIэдэIух,тилъэужхэр зэрафэх (Егъанэ Ибрахьимэ къытебанэхи уIэгъэ аеу мэфэ заулэ сымэджэщым чIэлъыгъагъ-хьджй).
Тэ,Къанэкъо Арсен МэзкуомкIэ тхьэматэу къызадзым,япэрэ мафэхэм тигуапэ мыхъугъагъэуи тфэIошъуныеп. «Къанэкъор фэшIыгъ,бай,нэцIэщтэп,тыгъонэп,удрэм мыдрэм инэ къытенэнэп » тIогъагъ.Экономикэм зиузэнкIыныжь,хахъо ишIын,Мэзкуури нахь шъабэу къытдэзекIон тIоу тегупщысэгъагъ.Ау бащэ темышIэу тызэрэхэукъуагъэр,полицие къэралыгъор зэрэзэщытэу къызэрэтэнагъэр тлъэгъугъэ.
Aslında kendi devlet başkanını bile seçemeyen, başkanı Moskova’dan atanan bir bölgeye cumhuriyet denebilir mi? Atanmış başkanlar elbette çözüm üretemezler…
Шъыпкъэр
къасIомэ ежь итхьэматэ/ипрезидент хэзымыдзышъурэ чIыпIэм,итхьэматэ Мэзкуом
къэзгъэкIорэ чIыпIэм республикэ/джымхьуриет епIонэри екIушъуна?КъагъакIорэ
тхьэматэхэм Iофхэр зэшIуахын алъэкIына...
***
Adıgey ve Krasnodar Kray’ın ‘Kuzey
Kafkasya Federal Bölgesi’ (KKFB) dışında kalmış olması olayı ne anlama
geliyor?
Адыгэ хэкумрэ Краснодар крайрэ «Темыр Кавказ
Федерал Шъолъырым» (ТКФШ) къыхагъахьагъэхэп,мыщ сыд
къепIуалIэрэ?
Biraz geriye dönüp duruma bir bakmalıyız.Daha önce ‘Güney Federal Bölgesi’ (GFB) kurulmuş, hemen ardından seçim kalkmış, region (il ve cumhuriyet) başkanları Moskova’dan atanır olmuştu. Bu ilk süreç idi ve bir gerilemeydi. Şimdi ikinci bir gerileme sürecine girmiş bulunuyoruz. Rusya, ünitarizme/tekil devlete/tek ulus devletine doğru hızla ilerliyor, o görüntüyü veriyor, federal statü gereği kazanmış olduğumuz haklarımızın birçoğu geri alındı, alınmaya devam ediliyor. İlk süreçte Cumhuriyetlerimiz bir bölge/GFB genel valiliğine bağlı kaymakamlıklara/ilçelere dönüştürüldüler. Şimdi ‘ilçelerin de’ yok edilmeleri için hazırlıklar yapılıyor olmalı.
ТIэкIу
тызэкIэкIожьыни Iофым зэ тыхэплъэжьын.Нахь ипэм «Кыблэ Федерал Шъолъырыр» (КФШ)
агъэпсыгъагъ,ащ къыкIэлъыкIоу хэдзын Iофхэри аIэтыжьыгъагъ,регион (губерние икIи
республикэ) тхьаматэхэр МэзкуомкIэ къагъакIохэу аублагъ.Мыр апэрэ
лъэубэкъугъ,тыкъызэкIифэжьэу зы хъугъэ шIагъэу щытыгъ.Джи иужкIэ зы лъэубэкъукIэ
адзы.Урысиер ипсынкIаIокIэ зы лъэпкъ закъом икъэралыгъоу ашIыным пылъых,Iофыр
ащтэу къэлъагъо,федерацием къытфихьыгъэ фитныгъэхэм щыщхэр
тIахыжьыгъэх,тIахыжьых.Япэрэ лъэубэкъумкIэ/процессымкIэ ти республикэхэр зы
губерние иным,округым епхыгъэ районхэм фэдэу ашIыгъэх.Джы «районхэри»
аIэтыжьыным зыфагъэхьазыры пIошъун.
Adıgey’in bölge/KKFB dışında
kalmış olması, maalesef, ilk önce Adıgey’in tasfiye edileceği kaygılarına yol
açıyor (Birtakım Rusların bu Adıge aleyhtarlığını anlaması zor olmalı-hcy).
Ben bu gelişime iyimser açıdan bakamıyorum. Bölge valilikleri ve olağan üstü hal
uygulamaları yoluyla dünyanın hiçbir yerinde sorunlar çözülememiştir. Aksine,
istikrarsız bir bölge olan Kuzey Kafkasya’da bu durum, daha fazla soruna ve istikrarsızlığa yol
açacaktır, böylesine kaygılar taşıyorum. Gerçek olan şu ki, hakların azaltılması
ve ünitarizm yoluyla
sorunlar çözülemez, çözüm daha fazla özgürlük ve daha fazla demokrasi ile sağlanır.
Адыгэ хэкур ТКФШ-ым,регионым хырагъэхьагъэп,гухэкIми мыщ Адыгэ хэкур апэдэдэу яIэтыжьын зэрэфаехэр къегъэлъагъо (Зы куп Урысым Адыгэхэр сыдэ мыщ фэдизэу зэрэфамылъэгъурэр тфашIэрэп-хьджй).Сэ Iофыр зытетым дахэу сыхэплъэшъурэп.Округ/Шъолъыр губерниехэр осадное положение бгъэпсырэкIэ Iофыр зэшIопхын плъэкIыщтэп,мыр ащтэу зэшIуихыгъэу зы хэгъэгуи щыIэп.Сэ бырсыр къызитэджагъэ Темыр Кавказым ищытыкIэ нахь ае хъуным сытэщынахьы.Шъыпкъэр мырары,тыфитныгъэхэм япэупхъуахьых,зы лъэпкъ закъом ихэгъэгоу ухъуным уфакIоу Iоф зэкъуадзэхэр зэшIопхын плъэкIыщтэп,Iофыгъохэр нахьыбэ фитныгъэ,нахьыбэ демокрациекIэ зэшIопхын плъэкIыщт.
***
Tek bir Çerkesya, Balkarlarla olan anlaşmazlıklar ve Adıgelerin geleceği
konusunda İbrahim ne
düşünüyor?
Зы Черкесие закъо гупщысэр,Бэлъкъарэхэм язэгъыныр,Адыгэхэм
якъэкIощт зэрэхъущтым Ибрахьимэ тощтэу къытэгущыIэрэ?
Şu andaki
nüfusumuz, coğrafi ve
politik durumumuz, bir cumhuriyette toplanmamıza olanak tanımıyor, tek
cumhuriyet çok uzak bir olasılık olarak görünüyor. Biz şu anda elimizde kalmış
olanlarla yetinmeye, onları korumaya, bize kalmış olan son giysilerimizi
olsun kaptırmamaya çalışıyoruz. Tarih, bir gün bize böyle bir şans tanırsa –tek
bir cumhuriyet sağlarsa-, buna elbette üzülmeyiz.
Джырэ
тицIыфышхъхьэ пчъагъэр,географикэу икIи политикэу тищытыкIэ,зы республикэ
тыхъуным тетэп,зы республикэр илъэс чыжьэдэдэ Iофэу къэлъагъо.Тэ джы
къытфэнагъэхэр тыухъумэным,ахэр зфидгъэкъоу тыщыIэным,къытфэнэжьыгъэ
тищыгъыныжъхэр къытIэкIэнэжьыным тыпылъын фай.Тарихъым зы мафэгорэм мы насыпыр
къытфихьымэ –зы республикэ тиIэнэу хъумэ- тигу хэкIынэу
щытэп.
Balkarlarla hiçbir etnik sürtüşme ve anlaşmazlığımız yok.
Kabardey ve Balkarlar
olarak yüzyıllardan beri aynı topraklarda kardeşçe yaşadık. Geçmişte hiçbir
sorunumuz olmadı. Şu anki sorunlar farklı, toprak paylaşımı ve yönetimi gibi daha başka
konulara ilişkin. Burada sorun, yüzyıllardan beri Kabardeylerin kullanmakta
oldukları otlakların birtakım hukuksal oyunlarla Balkar rayonları
yönetimlerine bırakılmak istenmesidir, biz Balkarlara değil, buna karşı
çıkıyoruz.
Бэлъкъарэхэм лъэпкъ IофхэмкIэ тяутэкIырэп.Къэбэртайхэмрэ Бэлъкъарэхэр илъэсишъэ пчъагъэхэр хъугъэу зэкIыгъух,зэщхэм тыфэдэу нэпэзмафэ тыкъэсыгъ.БлэкIыгъэ лIэшIэгъухэм тызэзэгъыгъ.Нэпэрэ Iофыгъохэр шъхьафы,чIыгу/хъупIэ угощын,а чIыпIэхэр зыIэкIэгъэхьэн фэдэ Iофхэр тапэ илъ.Мы лъэныкъомкIэ Iофыр,лIэшIэгъу чыжьэхэм къыщегъэжьагъэу Къэбэртаемэ аIэкIэлъыгъэ хъупIэхэр хьилагъэкIэ Бэлъкъар районхэм ратыным пылъых,тэ мы хьилагъэр зэтэдгъэуцоным тыпылъ,Бэлкъарэхэми Iоф афытиIэп.
Bir de, Karaçay ve Balkarlar arasında bazı uç/aşırı gruplar/görüşler türemiş bulunuyor, bu gibi kişiler birtakım uydurma tarih tezlerini üretiyorlar. Karaçay-Çerkesya’da da o yönlü koşut/paralel çalışmalar yürütülüyor (2). Böylece bir etnik sürtüşmenin temellerinin atılmasına çalışılıyor.
Къэрэшайхэмрэ Бэлъкъарэхэм экстремист купхэр,гупщысэхэр къахэтэджагъэх,мыщ фэдэ цIыфхэм пцIыхэр зэхыратхахьы,егъэкIугъэу/пцIэу тарихъ тхылъхэр атхы.Къэрэшэй-Шэрджэсиеми ащ дакIоу Iофхэр щэкIо (2).Мощтэу зы бырсырыгъэм илъапсэ адзыным пылъых.
İbrahim, Çerkeslerin geleceğine ilişkin görüşlerini de şöyle özetliyor: ‘Şu anda ulusal varlığımızı ve topraklarımızı koruma anlamında, gerek Diasporada ve gerekse anayurdumuzda ciddi bir kan kaybı sürecini yaşıyoruz. Ancak umudumuzu yitirmiyoruz. Umudumuzu yitirmiş olsaydık, mücadele içinde olmazdık.
Ибрахьимэ,икIэкIыпэкIэ Адыгэхэм янэущырэ мафэхэри мощтэу елъэгъу: «Нэпэ тилъэпкъырэ тичIыгухэмрэ тыухъумэным тыпылъ,ау IэкIыб хэгъэгухэмкIи/ДиаспорэмкIи тэ тихэкужъымкIи хэзыгъэ инхэр тэшIы.Джыри тыгу дгъэкIодырэп,тыгу дгъэкIодыгъэу тыщытмэ,тыбэнэнэу утыкум тыкъихьаныеп».
***
Değerlendirme
ТыкъытегущыIэн
Açıklamalarından bu halk sözcüsünün akıllı, gerçekçi, içtenlikli ve sevecen bir Adıge çocuğu olduğu anlaşılıyor. Bunu ayrıca tanımlamaya gerek yok.
ИкъэгущыIакIэкIэ мы Адыгэ кIалэр Iушэу,шъыпкъагъэм факIоу,гуфабэу,гухьэлэлэу къэлъагъо.Ар къэпIотэжьын фэежьэп.
Yağan İbrahim, halktan kopmuş yönetimlerin olumsuz çalışmalar yürüttüğünü ve yürüteceklerini tartışmasız bir biçimde ve somut kanıtlarıyla birlikte ortaya koyuyor, olumsuzlukta kendi payının, dikkatli olmama payının da bulunduğunu itiraf etmekten kaçınmıyor: ’Topraklarımızın bizden alınmakta olduğunun farkına varmamıştık’, diyor. Kabardey çoğunluklu Parlamento halk aleyhine kararlar alıyor, kimseler de bunun ‘farkında olmuyordu’, gerçekten bir Alicengiz oyunu oynanıyor olmalı. Söylediğine göre, demokratik muhalefet, toprağa ilişkin bir oyunu, son anda bozmuş oldu.
Егъан Ибрахьим Адыгэ лъэпкъым имыщтэгъэ/хыримыдзыгъэ пчъэIухэм/Iэшъхьэтетхэм Iоф аехэр зызэрахьэшъухэрэр,зызэрахьэщтхэри нафэу утыкум къырелъхьэ,ежь илажьэхэри къеIуатэ,кIиушъафэрэп: «ЧIыгухэр къызэрэттырахырэм гу лъыттэгъагъэп» еIо.Депутатым ибэр Кэбэртаеу щыт Парламентым лъэпкъым дахэ къыфэзымыхьыщт унашъохэр ещтэ,ау зыми мыщ «гу лъитэшъущтыгъэп»,шъыпкъэр къэпIонымэ,зы Алиджэнгиз джэгу (*) мэджэгухэу къыкIэкIын.ЗэраIорэм уеплъымэ,демокрацие кIуакIэхэм,чIыгум епхыгъэ мы джэгур,ухыным нэмысыгъэу зэтагъэуцуагъэ хъугъэ.
Daha sonra, 5 Aralık 2009’da yapmayı istediğimiz miting yönetimce engellendi ve saldırıya uğradık. Ama bir bölünme geçirmedik. Pozisyonumuzu aynen koruyoruz.
Ащ нэужым 2009 илъэсым тыгъэгъазэм и 5-м тшIын тызфэегъэ митингыр пчъэIум зэтиргъэцуагъ икIи къыттебэнагъэх.Ау тызэхэзыгъэп.ТищытыкIэ зэрэпсаоу тыухъумагъ.
Peki, oynanan onca oyun sona ermiş olabilir mi? İlk miting sonrasında muhalefet önderlerine yapılan saldırılar ve gelişmeler oyunun sona ermediğini gösteriyor. Örneğin, saldırıya uğrayan iki toplum önderi Kafkasya’dan ayrılmak durumunda kaldı, bir üçüncüsü ise katledildi-KÇC ‘Adıge Xase’ Gençlik Kolu aktif üyesi Jıko Aslan.
КIо,мы джэгухэм кIэуых афэхъужьыгъэу пIошъуна?Япэрэ митингим къынэуж зэтекIын/оппозицие пэрыты цIыфхэм атыратэкъуагъэ утынхэм икIи нэмыкI хъугъэ-шIагъэхэм джэгунхэр зэрэмыухыгъэхэри къагъэлъагъо.ГущыIэм пае,тхьэмэтитIум ишъхьэ Кавказым рихыжьыгъ,ящанэрэри аукIыгъ- Къэрэшэй-Шэрджэс «Адыгэ Хасэ»-м иныбжьыкIэ куп щыщэу Жъыкъо Аслъан.
Demokrasi sorunu var,çözüm demokraside aranmalı. Türkiye’de 1990’larda ırkçı çeteler/Jitem eliyle infazlar yapıldı, 17,5 bin faili meçhul cinayet var. İşe yaradı mı?
Демокрацие Iофыгъо/проблемэ щыI,зэшIохынхэр демокрациемкIэ гъотыгъэн фай.ТыркуемкIэ 1990-рэ илъэсхэм расист/Житэм бандитхэм яIэкIэ цIыфхэр зэтыраукIыхьагъэх,нэбгэ мин 17,5 нахьыбэ цIыф аукIыгъ.ИшIуагъэ къэкIуагъа?
Demokraside ilerleme bağlamında, Ecevit ve Erdoğan hükümetleri eliyle alt yapı döşendi. Erdoğan döneminde suç örgütleri çökertildi, suçlular yargı önüne çıkartılmaya başlandı. Kitlesel cinayetler de bıçak gibi kesildi. Demek ki, cinayetlerin gerisinde birtakım odaklar bulunuyordu.
Демокрациер лъыкIотэным пае,Еджевитрэ Ердогъанрэ (**) яхьыкумэтхэм гъогур зэрагъэфагъ.Ердогъан илъэхъанэ лажьэ зызэрихьэрэ цунтхъакIо организациехэр зэхыратэкъуагъэх,лажьэ зилэжьыгъэхэри махькэмэхэм/суждениехэм апашъхьэ рагъэуцохэу аублагъ.Ащ нэужым цIыф укIыныр шъэжъыем пиупкIыгъэм фэдэу зэтэуцуагъ.Мыщи цIыф укIыным иужьыпкъэ зыгорэхэр зэритыгъэр къегъэлъагъо.
Rusya’da da terör ve cinayetler, küçük ulusların çıkarlarını da gözeten adil bir yeniden demokratik yapılanma çerçevesinde çözümlenebilir.
УрысиемкIи терроррэ цIыф укIынымрэ зэтегъэуцоным,лъэпкъ цIыкIухэм яшIуагъэу Iофыр икIэрыкIэу зэтегъэпсыхьэжьыным пае,демокрациер нахь куоу,зиушъомбгъугъэу хъун фае.
Toprak sorunu KBC’nin bir iç sorunu. Çözüm için Yağan, toplumsal bir mutabakat, yani görüşme ve anlaşma gerekir anlamında konuşuyor. Kabardey ve Balkar tarafının dostça uzlaşmaları gerekiyor.
ЧIыгу Iофыр Къэбэртэе-Бэлъкъарием ежь фэгъэхьыгъэ Iоф.Мы Iофыр зэшIопхын фэшIкIэ Егъаным лъэныкъуитIури зэзэгъын фай фэдэу къеIо.Къэбэртаехэмрэ Бэлъкъарэхэр дахэкIэ зэзэгъынхэ фае.
Balkarlara kullanamayacakları genişlikte otlaklar bırakmanın ne gibi bir amacı olabilir? KBC yönetimi işin bilincinde olmalı. Ne diye o toprakları bir halkın elinden alıp başka bir halka vermeye ve çatışma kaynakları yaratmaya çalışıyorlar? Bunun mutlaka bir karşılığı olmalı, neyi almak istiyor olabilirler? Yönetim halka karşı sorumlu mu, hesap verir durumda mı? Halkın iradesi geçerli mi? Bunlara da bakmak gerekir.
Бэлъкъарэхэм амылэжьышъун фэдиз хъупIэ яптыныр сыдым къыхэкIэу хъушъун?Къ-Б республикэм Iофыр зытетыр ежь гулъитэн фае.Сыдэ а чIыгухэр зы лъэпкъым Iырихэу адрэ лъэпкъым ритырэ,зэмзэгъыныгъэ Iофхэр утыкум къырилъхьэрэ?ПчъэIур лъэпкъым епхыгъэба,лъэпкъым хьисап/отчет ритын фаеба?Лъэпкъым иIорэр хъурэба?Мы лъэныкъохэми яплъыгъэн фае.
Krasnodar Kray ve Adıge Cumhuriyeti ‘Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi’ dışında bırakıldı, ama her iki region da ‘Kuzey Kafkasya Ekonomik Bölgesi’ içinde. Tuhaf, tam da Aziz Nesinlik bir durum. Bunu olumsuz bir gelişmenin, Adıgey’in, ardından diğer cumhuriyetlerin tasfiye edilmelerinin bir işareti olarak görebilir miyiz?Yağan’ın bu konudaki görüşü ‘Çerkes Kongresi’ Başkanı Murat Berzeg’in görüşü ile örtüşüyor :Adıge Cumhuriyeti tasfiye edilecek…
Краснодар крайрэ Адыгэ республикэр «Темыр Кавказ Федерал Шъолъырым» хырагъэхьагъэхэп,ау мы регионитIури «Темыр Кавказ Экономическэ Шъолъырым» хэтых.ГъэшIэгъон,Азиз Несин (***) епэсыгъоу зы Iофыгъу.Мыр мыхъун зы лъэубэкъоу,апэрапшIэу Адыгэ республикэр,ащ къынэуж адрэ республикэхэри зэхэкъутэжьыным илъэубэкъухэу хъушъунха?Мы лъэныкъомкIэ Егъанрэ «Черкес Конгрессым» итхьэматэ Бэрзэдж Мурат ягупщысэхэр зэтефэ:Адыгэ республикэр яIэтыжьышъущт...
Tek bir cumhuriyet konusunda da İbrahim gerçekçi, Adıgelerin birçok yöreye dağılmış ve azınlıkta olduklarının bilincinde olmalı ve popülizme de kaçmıyor. Böyle şeylere tenezzül etmiyor. Olaylar onu genç bir yaşta olgunlaştırmış olmalı. ’Tek bir Çerkesya Cumhuriyeti şu koşullarda olanaksızdır’ demeye getiriyor. Var mı başka bir çözüm yolu?
Зы республикэ закъоми Ибрахьим хъун Iофэу хаплъэрэп,Адыгэхэр итэкъуахьыгъэу,макIэу зэрэхъугъэхэм гу лъетэ,популярнистэп,трибунхэм зафигъазэрэп,Iэгу къыфытеонхэ фэдэ Iофмэ апылъэп,шъыпкъэныгъэм тэкIырэп.Мыщ фэдэ емыкIун Iофхэр зэрихьаныр зэрипэсырэп.ИIуагъэхэм «Зы Черкесие республикэ закъо хъушъун фэдэп» иIуагъэм фэдэу къысфакIо.ПэмыкI зы хэкIыпIэ щыIа?
Peki neyi öneriyor: ’Şu anda elimizde kalmış olan toprakları ve mevcut konumumuzu korumaya çalışmalıyız’, diyor. Şaşılacak denli gerçekçi…
Адэ хэкIыпIэу сыд къигъэлъагъорэр: «Джы тIэ къинэжьыгъэ чIыгухэмрэ тищытыкIэхэр/типозицие къэтыухъумэным тыпылъын фай» еIо.БгъэшIэгъоным фэдизэу шъыпкъэныгъэм тет...
Bundan ben, şahsen şunu anlıyorum: Her bir cumhuriyetimizi geliştirmeli, bize tanınmış olan hakları korumaya ve büyütmeye bakmalıyız.
Мы къиIуагъэхэм сэ мощтэу зы мэхьанэ къисэхы:Ти республикэхэм хахъо ашIын,къытатыгъэ фитныгъэхэр тыухъумэн,ахэр ипэ лъыдгъэкIотэнхэ фай.
Murat Berzeg savaş önermiyor ama son çare olarak savaşacak gençlerimizin bulunduğunu da söylüyor. Asla barışçı yollardan sapmamak gerekir. Yağan ise, demokratik mücadele yöntemini, bütünüyle barışçı yolu seçmiş görünüyor. Her ikisi de mücadelenin barışçı yöntemlerle sürdürülebileceğini söylüyorlar. Çok olumlu bir politikadır bu.
Бэрзэдж Муратри заом пэщыт,ау мыхъужьыхэнэу зыхъурэм зэошт кIалэхэр тиI еIо.Ау мамырныгъэ гъогум утэмыкIын фай.Егъан зэрэпсаоу мамырныгъэм,демокрацием тетэу зы политикэ хырихыгъэу къэлъагъо.ТхьэмэтитIури мамырныгъэ гъогум тетэу мэзакIох.Мыр дэхэ дэдэу зы политикэу плъытэшъущт.
Soykırım, Murat Berzeg ve Mıhamet Hafıts’e tarafından çıkış yolu olarak gösteriliyor, bu görüşü başka savunanlar da var. UNPO Çerkes Soykırımı’nı kabul etmiş durumda. Mart 2010’da konu Gürcistan’da da masaya yatırıldı. Bunlar olumlu ve sevindirici gelişmeler. Bunları daha başkaları da izlemeli.
Лъэпкъ лъэпсэ гъэкIодыр/геносидыр Бэрзэдж Муратрэ ХьашIуцIэ Мыхьамэтым хэкIыпIэ гъогоу къагъэлъагъо,мы гупщысэр зэрифэрэ нэмыкIхэри щыIэх.УНПО-м Адыгэ Геносдыр ищтагъ,къаблэ ишIыгъ.2010 илъэсым гъэтхэпэ мазэм геносидым Гурджистанк1и щытэгущыIагъэх.Мыхэр дэгъух,уигъэгушъонэу лъэубэкъухэр.Мыр тыдэкIи лъыгъэкIотэгъэн фае.
RF Çerkes Soykırımı’nı kabul ederse sorun çözülür deniyor. Kabul edilmesi için elbette çalışılmalıdır, çünkü yaşanmış bir gerçektir bu.
Урысие Федерацием Адыгэ лъэпкъ гъэк1одыр,геносидыр къаблэ ишIымэ Iофыр зэшIохыгъэу хъущт аIо.Урысием геносидыр идэн фэшIкIэ Iоф регъэкIокIын фай,геносидыр хъугъэ дэдэу щыт,шъыпкъэ.
RF’nin Çerkes Soykırımı’nı kabul etmesi gerçekleşse bile, bu bir çözüm yerine geçmez.
УФ-м Адыгэ геносидыр къаблэ ишIэу иштагъэкIи Iофыр зэшIохыгъэу хъущтэп.
Çözüm, demokrasidedir. Berzeg ve Yağan gibi,bende RF’nda otoriter bir düzenin bulunduğunu kabul ediyorum, ama demokrasinin gerilemekte olduğu görüşünde değilim. Demokrasinin gelişmesini kaçınılmaz buluyorum. Rusya, Türkiye’ye göre daha geride kalmış bir ülke değildir. İbre olumsuza doğru iyice kaydığında toplum buna izin vermeyecektir. Bunun belirtileri uç vermeye başladı bile.
Iофым изэшIохын демокрацием епхыгъэу щыт.Бэрзэджрэ Егъанрэ афэдэу сэри Урысиер оторитэр хэгъэгоу сэлъытэ,ау демокрацием хэкI дэдэ ишIэуи слъытэрэп.УблэмыкIышъунэу демокрацием хахъо иш1ыщт.Урысиер Тыркуем иуж къинагъэу зы хэгъэгоп.Iофыр нахь дэим зыфакIорэм мыр цIыфымэ адэщтэп.Ащтэу зэрэхъущтыр цIыкIу цIыкIоу къыхэIукIэу иублагъ.
Aklı başında Rus ve diğer uluslardan biliminsanları arasında, tüm ulusların ortak evi olacak bir Rusya Federasyonu isteniyor.
Иакъыл щымыуагъэ,иакъыл зишъхьэ илъ Урыс икIи адрэ лъэпкъхэм ащыщ шIэныгъэлIхэр лъэпкъ пстэум зэдырые унэу зы Урысием фаех.
Örneğin, bir siyasal bilimci olan Aleksandr Tsipko’nun şu sözlerini aktarmak istiyorum: “Çokuluslu Rusya’nın birliğini ayakta tutmak için, devletin politik kadrosunu, ideolojisini ve politik sistemini değiştirmesi gerekir, ancak bu işi çok ağırdan alıyoruz. Kuzey Kafkasya’da oluşmuş olan terör sorunu –K.Kafkasya’da değil de- önce Moskova’da ele alınıyor ve orada çözümlenmeye çalışılıyor. Rusya Federasyonu’nun sadece Rusların değil, orada yaşayan Hıristiyan ve Müslüman toplulukların ve daha başka halkların yüzyılları kapsayan bir süreç içinde ortak bir yurdu haline gelmiş olduğunu, Rusya’nın birçok ulusun ortak bir ülkesi olduğunu artık kabul etmemiz gerekiyor” (3).
ГущыIэм пае,зы политолог/политик шIэныгъэлI Александр Ципком мы игущыIэхэр къэстхэу сшIоигъу: «Лъэпкъыбэ зыщызэдэпсэурэ Урысыем изыкIыныгъэ къызэтегъэнэжьыгъэнымкIэ хабзэм икадрэ политикэ, иидеологие, иполитическэ системэ жъэжъэ дэдэу зэрехъокIы. Терроризмэм иIофыгъоу Темыр Кавказым ыпашъхьэ итыр ыпэрапшIэу зыщызэшIуахырэр Москва. Урысые зыкIыр урысхэм якъэралыгъоу зэрэщымытыр, чыристан, быслъымэн диныр зылэжьыхэрэм ыкIи нэмыкI лъэпкъхэм лIэшIэгъу пчъагъэхэм къакIоцI яхэгъэгоу ар зэрэхъугъэр къызыгурагъэIон фае» (3).
Adıge sorununun çözümü için benim önerim, bir soruya yanıt olarak şöyle olmuştur: Çözüm için yarım milyon ya da hatırı sayılır bir Adıge nüfusunun Diasporadan Adıgey’e ya da Krasnodar Kray’a dönmesi gerekir (4).
Адыгэ Iофыр зэшIохынымкIэ сэ сигупщысэ,зы упкIэгорэм иджэуапэу мощтэу къэстхыгъагъ: «ЗэшIохын фэшIкIэ Диаспорэм къикIэу милион ныкъо е баIоу зы Адыгэ цIыфышъхьэ куп Адыгэ хэкум е Краснодар краим къигъэзэжьэу къитIысхьажьын фае (4).
Dönmek için de daha fazla demokrasi, RF yönetiminin engellerini kaldırması, Adıge yönetimlerinin halka dayalı ve güç sahibi yönetimler olmaları, dönenlerin de özenle koruma altına alınmaları gerekir.
Адыгэхэм яхэгъэгу къагъэзэжьын джырэм фэшIкIэ нахьыбэ демокрацие щыIэн фай,УФ-м ипэрыохъухэр/ибаррикадхэр иIэтыжьын,щыригъэзыен,Адыгэ республикэхэри лъэпкъым епхыгъэхэу,кIуакIэ яIэу хъунхэ фай,хэкум къэзгъэзэжьхэри фэсакъыхэу яухъумэнхэ фай.
***
(*)-Алиджэнгиз джэгу-Тырку пшысэ цIыф,нэгъучIыцэм фэд,зызэрехъокIы.Зэм чэтыоу,зым чэтэу, ц1ыфэу,бзылъфыгъэу, шэу зеш1и я1эпэхъушъты,зегъэбылъыжъы.-хьджй.
(**)-Ердогъан-непэрэ япэрэ министыр.Еджэвит (1925=2006) ащ нахь ипэрэ япэрэ миныстырыр ары,лъэжьыгъ-хьджй.
(***)-Азиз Несин (1915-1995)- Тырку тхакIу,лIэжьыгъ.Зы характергорэ иI. «Яшар-Яшамаз- ЩыI-ЩымыI» ицIэу зы цIыф щыI,а цIыфыр хэгъэгу цIыфышъхьэм хэтхагъэп.Зыгорэ зыфаерэм «о ущыIэп, поспорт уи1эп, 1ук1» къыраIо,зыгорэ къызытиралъхьэрэм къагъоты,дзэм укIон,налог къэптын фай» джащ фэдэхэр къыраIо-хьджй
Bilgi notları/нотхэр:
(1)-Ç’ırğ Ashad,
Kafkas Savaşı Tarihinden Bir Sayfa,Cherkessia.net/Tarih,30 Mart
2010.
-КIыргъ Асхьад,Кавказ заом итарихъ
щыщ,Черкэссия.нет,30.04.2010.
(2)-Bazı
Karaçaylar köklerini Milat öncesine,İskitlere (uyduruk deyimle ‘Saka
Türklerine’) dayandırıyorlar.
-Зы куп Къэрэшаймэ ялъапсэ тэ Эрэм ипэ
щыIагъэхэ скифмэ (цIэ егъэкIоу «Сака Тыркумэ») пырапхэ ашIоигъу.
(3)-Aleksandr
Tsipko, Bir Ulusal Politikamızın Olmayışı Terörü Azdırıyor, Cherkessia.net/Haberler, 19
Nisan 2010.
-Александр Ципко, Лъэпкъ политикэр зэрэхъыбэим террорым ыкIуачIэ
хегъахъо, Черкессия.нет,19.04.2010.
(4)-Hapi Cevdet
Yıldız, Anadillerimiz Ne durumda... ,Cherkessia.net/Sebest Kürsü,
14 Mart 2010, bir okuyucunun sorusuna yanıt.
-Хьапый Джаудэт
йылдыз,Тиныдэлъфыбзэхэр то щытых...,Черкессия.нет,14.03.2010,зы упк1э естыжьыгъэ
джэуап.
Not:Tire içindeki yazılar bize aittir/нот:тирэ гузэгум итхагъэхр тэтый-hcy/хьджй
-НыбжьыкIэхэм ялъэIу щызгъэзыешъугъэп.Ащ къыхэкIэу ситхыгъэр зэсдзэк1ыгъ/Gençlerin ricalarını kıramadım.Bu nedenle yazımı Adıgece’ye çevirerek gençlerin ricalarını elimden geldiğince yerine getirmeye çalıştım.-hcy
