Geçen haftalarda  Uzunyayla’daydım . Burası bir zamanlar , Türkiye ‘de  Çerkeslerinin   toplu  olarak yasadıkları , kendi kimliklerini , dillerini  ve kültürlerini yaşayıp koruyabildikleri bir  bölgeydi .Adigeler , Soykırım ve  Sürgün  sonrası geldikleri bu bölgede , toplu  olarak bulunmanın ve ayrıca  nispetten  izole  ve dışa kapalı olmanın  avantajı ile , anavatanları  Xeku ‘ den ( Çerkesya  ) getirdikleri kültürlerini  uzunca bir süre yoğun olarak yaşayabildiler . Öyleki , Uzunyayla ‘ya  Küçük Xeku ( ХЭКУ ЦЫК1У ) ismini  takmayı bile  uygun bulmuşlardı.

Adigeler , zorunlu olarak geldikleri  bu  yörede , Kafkasya ‘da  uzun yıllar boyunca oluşturdukları yaşam  tarzlarını burada da sürdürmeye çalıştılar ve bölgenin zor  şartlarına  rağmen bir  süreliğine bunda da başarılıda oldular . Çerkes  yaşam  tarzının  bütün  ögeleri   (Adigağe , Adige  Xabze , Adigebze ) uygulanmaya  çalışıldı . Çerkes  kültürünün  kökleri çok  eski zamanlara uzanan  sağlam yapısı ,  bu kültürün evrensel insani değerler olan uygunluğu ve bir çok kültürel  unsurunun mensup oldukları İslam dini ile uyuşması , şehirleşmenin ve diyasporik bir halk olmanın asimilasyoncu  etkisine karşı bir süre için direnç göstermesinde yetkili oldu .

Uzunyayla ‘nı ‘’Küçük Xeku ‘’  olduğu  zamanları  kısmen de olsa  yaşamış biri olarak ,buraya  her gidişimde Çerkes kültürü  ve onun temel unsuru olan Çerkesçe’nin nasıl günden güne yok  olduğunu görmek benim için üzüntü verici bir gözlem  olmuştur .Bir  nesil  sonra buralarda Adigabze konuşan hiçbir kimsenin kalmayacağı gerçeği insanı dehşete düşürecek nitelikte . Bu  Uzunyayla gerçeği , Türkiye ‘ de Çerkeslerin yoğun olarak yaşamış oldukları diğer bölgelerde  uyarlanabilir .

Bütün bunlar göz önüne  alındığın da şu tür bir  sorular   akla  geliyor ;

Uzunyayla ‘da bile  korunamayan bu  kimlik , diyasporada , mensuplarının şehir şehir , mahalle mahalle dağınık olarak yaşadığı bir toplumda nasıl korunabilir ?

Nispetten uygun şartlarda , Uzunyayla’ da  başarısız olan bu kimlik koruma  mücadelesi Türkiye ‘de başarılı olabilir mi ?

Bu kimliği , bu kültürü , bu dili devam ettirme uğraşı niye  başarısız oldu ?

Kanımca , bu başarısızlıkta ,  günümüzde kimliği  korumanın en önemli şartlarından olan anavatanda yaşama faktörünün olmaması  en önemli neden olmuştur . Anavatan yaşamak ,bir  kimliği korumanın garantisi  değilse de  ön  şartıdır..

Uzunyayla  örneğini bütün Türkiye ve diğer diyasporalara’da  uyarlayabiliriz . Belki bir süre için ‘’ Küçük Xeku  ‘’  dedirtecek kadar kültür yaşatılabilir ancak sadece  bir süre için ….

Diyasporada ve bu arada Türkiye’de bütün demokrtik hakları talep edebilir ve belkide elde edebilirsiniz , hatta Türkiye ‘yi Çerkesler için bir merkez  yapmayı bile düşünebilirsiniz ama bütün bunlar sizi orta vadede bile  yok olmaktan kurtaramayacaktır ..

Peki çare  nedir ?

Çare , bütün dünyada yürütülecek kimlik mücadelesinin merkezine  herhangi bir diyaspora ülkesini değil Xeku – Çerkesya’ ya koymak , bütün mücadeleyi ve bütün çalışmaları anavatan odaklı yapmaktır..

Çerkes  kimliğinin anavatan dışında  korunamayacağı gerçeği Uzunyayla ‘da  test edilmiş ve deyim  yerindeyse  onaylanmıştır . Diyasporada çerkes  kalınabileceğine inanmak ve buna halkı inandırmaya çalışmak ancak bir  kandırmacadır  ve bu , yavaş yavaş ısıtılan suda farkına varmadan haşlanarak ölen bir kurbağa örneğinde  olduğu gibi , Çerkes kimliğinin yok oluşuna seyirci kalmak demektir.

Artık  ‘’Küçük Xeku ‘’  mümkün değildir . Mümkün olabilecek olan  ancak,  Xeku- Çerkesya ya tekrar canlandırmaktır…