УсакIохэм, тхакIохэм ящыIэныгъэ ыкIи ятворческэ гъогу зышыбгъэгъуазэ пшIоигъоу тхылъыр къызызэгопхырэм, апэрэу нэм къыкIидзэрэр къызыхъугъэ илъэсымрэ идунай зыщихъожьыгъэмрэ азфагу линие занкIэ зэрэрыщагъэр ары. Сыда ащ ыкIыбкIэ щыIэр, къолъыр: цIыфыр щэIэфэ пшъы ымышIэу илъэпкъ филэжьыгъэр ара, хьаури «щымыIэ пIалъэм» фэдэу дунаим щыпIытIэраозэ зэрэтетыгъэр ара? КъумпIыл Къадырбэч илиние илъэпкъ рипэсыгъэхэр, усэхэу, ритмэкIи рифмэкIи «зэкIужьэу» зэгъэзэфагъэхэр, Iошъхьэшхоу зэтегъэшэсагъэхэу къакъощы, ахэмэ непи усакIом имэкъэ рэхьат къахэIукIы, усакIом исурэти IупкIэу а «Iошъхьэшхом» къыкъощы.

Лъэпкъ художественнэ литературэм имэкIаехэм ателъ тхылъхэм ахэгъэхъогъэным,гупшысэ гъэшIэгъонхэмкIэ гъэбаигъэным, адыгэ поэзием зегъэушъомбгъугъэным икъэлэмыпэкIэ иIахьышIу хиш1ыхьагъ УлапэкIэ уплъэмэ КъумпIыл Къадырбэч. УсакIом фэгъэхьыгъэ пчыхьэзэхахьэу, радио ыкIи телекъэтынэу зэхащэхэрэм мымакIэу  къыщаIо ар цIыф рэхьатыгъэу, зы «лъахъэ» горэ телъым фэдэу, ехьыжьэгъэ-псынкIагъэу псынкIагъэу щымытэу иусэхэр ытхыщтыгъэхэу.

КъумпIылым исыдрэ тхылъи гурышэ-гупшысэкIэ къыщиубытымэ шIоигъоу бэрэ къызфигъэзэжьыщтыгъэр цIыфэу Тхьэм укъызигъэхъугъэкIэ, цIыфыцIэу уиIэр бгъэдэхэныр, цIыфыгъэ пхэлъыныр, сыд фэдэрэ IэнатIэ уфагъэзэгъэми, сыд фэдэ сэнэхьат урэлажьэми уицIыфыгъэ напэ бжьыгъэ темыгъэхьаныр, уицIыфышъхьэ умыгъэпыутыныр, цIыфым игупшыс, игукIэгъу, иIэкIоцI дунай, цIыфым ыгу «сэры нахь» зыIоу щызэбэнырэ лъэныкъохэм язэмзэгъыныгъэхэр арых.

УсакIом ишIош1кIэ, чылэ пэпчъы адэс цIыф къызэрыкIохэр. ЦIыф къызэрыкIом ифедэ чылэм ифедэ ыпэ ригъэшърэп, цIыфэу зыхэтхэм ямыIи иIэп, илыягъэу къарыхэщэуи иджэгу ригъэкIотырэп, зэIукIэми зымакъэ щизытхъыжьэу, «сэрмырмэ хэт» зыIоу зыбгъэ къизыгъэуцукIхэу, зыпэ уашъом езыгъэкъухэрэм афэдэп, зыжэ тIупщыгъэу, хьакъу-жъокъум хэтми ащыщэп, раIуатэрэр «зыныбэ имызагъэхэрэри» иуцогъухэп, уз бзаджэу къилъыгъэми нэгъэупIэпIэгъу закъокIэ псэхэх фэхъу:

Джарэущтэу илIыгъэ лъагэу

Ар зылIэу къафыдэхьажьы

Ичылэ, иурам дахэ

Орэдэу дэбыбэжьы.

КъумпIылыр сыдигъуи цIыфыкIэм нэIуасэ фэхъуныр  гушIогъошхоу, фэхъугъэшхоу зэрилъытэщтыгъэр нафэу къыхэщы иусэу «ЦIыфым секIуалIэ сыщыгушIукIэу» зыфиIорэм. Усэм унаIэ анахьэу теозгъадзэрэр ежь усакIом ыгу ихъыкIырэ-иш1ыкIыхэрэм къапкъырыкIэу зэрэшытыр ары:

УкIытэ шъэфыр ренэу къыстекIоу,

Сэ джары сицIыф гъэпсыкIэ.

СигущыIакIэ гум къыштэу, къекIоу

Фэзгъотрэп цIыфым бзэ псынкIэ.

Ау схэлъ шэн горэ сыгум къиджыкIэу:

Апэрэу сэлъэгъуми сесагъэу,

ЦIыфы секIуалIэ сыщыгушIукIэу,

КъысшIош1ы синэIосагъэу.

ЦIыфым цIыфыр ыукIыжьэу, зы цIыфым адрэ цIыфыр «хэбзэнчъэу» зыгорэм фитныгъэ къыритыгъэгъэм фэдэу ыгъэпщынэу усакIом зилъэгъукIэ гумэкIэу, ыгу еIэжьэу мэупчIэ. джэуапым лъыхъоу зеплъыхьэ:

…загъорэ сыд пае

Угу бзэджагъэр щэджыблэу ибгъэсра?

НэмыкI цIыфым 1ыпхэу идунае

Дэгъуми дэими шIобгъэстра?

Джэуапынчъэу къызэнэм, ыгу кIодыгъэу, аужырэ жьыкъэщэгъур ыш1ыжьи осыетэу къытыжьыгъэм фэдэу мы усэ дэдэм щетхы:

УмыIэтзэ, пIэ, лые ымыхзэ,

Ащ ич1ыпIэ зэ о зигъэуцу.

Узхэт гъашIэр, цIыфыр, умыухзэ,

О уцIыфмэ, цIыфыр о гъэгушIу.

Анахь упчIэ шъхьаIэхэу КъумпIылым зиджэуап къыгъотымэ шIоигъор-ар цIыфэу укъэхъуным, уцIыфэу дунаим утетыным сыда къикIрэр, уцIыфмэ, сыд пшъэрылъа мы дунаим утетыфэ щызэшIопхын фаер. УсакIом ежь ишIош1кIэ джэуапи аретыжьы:

ЦIыфэу укъалъфыным къикIрэр:

ЧIыгум уфэхъун акъыл.

ЦIыфэу укъалъфыным къикIрэр:

ГъашIэм щыуиIэныр пшъэрылъ…

ЦIыфэу ущыIэным къикIрэр:

УиIэныр о шIошъхъуныгъэ.

ЦIыфэу ущыIэным къикIрэр:

Пхэлъыныр ары цIыфыгъэ…

ЦIыфэу ущыIэным къикIрэр:

ШIу шIэныр уиIэшIэгъэныр.

ЦIыфэу ущыIэным къикIрэр:

Дэхагъэ нахь умышIэныр.

ЩыIэныгъэр гъогу занкIэм тетэу лъыкIуатэрэп. щэжъыер тхъум пэрыохъунчъэу зэрэпхырыкIырэм фэдэу, цIыфыр «неущым» факIорэп, «гъогур» зэфэдэкIэ алрэгъукIипкIагъэп, панэ къыпхэмыоу, къазыр псым къызэрэхэкIыжьэу, урыкIонэу. Панэр ипкIыкIыни, уигъогу ыпэкIэ лъыбгъэкIотэн фае. Ащ щыIагъэрэ л1ыгъэрэ ищыкIагъэр макIэп. Арэу щытми, панэ къыпхэуагъэ паекIэ укъэщтэнышъ, укъызэкIэкIожьынэу щытэп, гу тепш1ыхьанышъ  уицIыфыгъэ напэ къабзэу, зыгорэм илыуз ори уилыузэу  упсэуныр цIыфэу укъэхъугъэмэ, усакIом зэрилъытэрэмкIэ, уиапэрэ пшъэрылъых:    

Дунаим исыдрэ къуапи

ИгумэкI  уигумэкIыныр.

О уигушIуагъуи, уигуапи

ЦIыфхэм адэбгощыныр

О мафи чэщи уимыIэу

Уигухэлъ уфэбэнэныр

Гъэпсэфи т1ыси уимыIэу

Уиэгъэгу о бгъэгушIоныр.

ЦIыфыр оцIыкIуфэ зы къончагъэ гори хэмылъэу имафэхэр зэлъыкIощтыгъэх. Ыныбжь икъоу, щыIэныгъэшхом игъогу зытехьэрэм, мэлъэпаошъ, хьапсым чIафэ. Ащ къыхэкIэу, усакIом щиухагъэп нахьыжъхэмрэ нахьыкIэхэмрэ язэфыщытыкIэхэм къагъэуцурэ Iофыгъохэм. Арын фае иупчIэхэри нахьыжъхэм зыкIафигъазэрэр:

                   Кушъэр къыбгыни, иныгъом ипчъэ

                   КIалэм зыIуехым сыд пэжъугъохыгъ?..

                   Мо сабыигъоу шъыпкъэ дэхагъэр

                   Сыд пай кIэлэгъум дэкIодэухъура?

                   Хэта зилажьэр? Гъогуа, урама,

                   Хэзгъэукъуагъэр тэ тиIофы мышIа?

                   Сыд пай чы цIынэу цIыфыр щэтыфэ

                   ЦIыфыгъэ дахэр хэтмылъхьэра?

         Джы къызнэсыгъэми мы упчIэхэр джэуапынчъэх. Джэуапынчъэ упчIэу къумпIылым къыкIэныгъэхэм хэта ялъыхъокIощтыр? Сыдым пае, цIыфыр, шIушIэныр «исэнэхьатэу» псэузэ лъэпэуагъэмэ, имлажьэу тефагъэмэ. тащыщхэм ар ежьяфедэ паекIэ «агъэIорышIэра» аIэ фащэиным ыч1ыпIэкIэ?

                            Зэгорэм цIыфыр лъэпэуагъ,

                            Ебэджыгъ, ежь имылажьэу.

                            Заулэмэ ар агу къеуагъ,

                            Заули гушIуагъэ тхъэжьхэу…

                            ШIум лъыхъузэ, цIыфыр лъэпэуагъ,

                            Ебэджыгъ, ежь имылажьэу

                            Сыд пае ар угу къемыуагъ,

                            Сыд пае уебгыгъ бгъэкъуанчэу?..

                            Сыд пае пIэ фэмыщэигъ?

                            Сыд пае уежагъ илажьэ?

         ТыцIыфэу Тхьэм тыкъызэригъэхъугъэм тырэгушхо, зырытэгъэ-шIэгъожьы:

                            ЦIыфы – ар тыгу зэрилъкIэ

                            Мы дунаишхом

                            Итхь.

                            ЦIыфы – ар иакъылкIэ

                            Мы дунаишхом

                            Ышъхь.

ПсынкIэп ныIа адэ Тхьэу ыкIи Шъхьэу дунаишхом уриIэныр, зэгурыIохэу ащ тет пстэури бгъэпсэунхэр.

Адэ, «сыцIыф» зыIорэр зэкIэ «цIыфха»? Мы упчIэм иджэуап КъумпIылым зэхэфыгъэу  «ары»  е  «хьаIу» ыIоу къыритрэп. Ау зэфэхьы-сыжь гупшысэу усакIом итворчествэ къыш1ырэр, сэ къызэрэсшIош1ы-рэмкIэ, цIыфыр ары дунаир къызщежьэрэри зыщыиухыжьырэри. Ау цIыфы пэпчъ «цIыфыцIэу» иIэщтыр зэлъытыгъэр ежьыр, мышъхьахэу, «къины, онтэгъу» ымыIоу адыгэ хбзэр ыгъэцакIэмэ ары. АрынкIи хъун КъумпIыл Къадырбэч итворчествэ цIыфыр ыгупчэ шъыпкъэ зыкIитыр.