Uluslaşamamış, henüz toplum olmayı başaramamış gruplarda aidiyet ölçüsü, bir klanı, kabileyi veya aileyi temel alır veya ona odaklanır. Böyle bir kalabalıkta asıl olan kan bağıdır ve bencilliğin genişletilmiş bir türevi olarak ta değerlendirilebilir. Bu aidiyet bilinci, modern ulus olmaktan çok, bir arada yaşama kaygısı ve sürü olarak varlığını korumayı emreder. Yok olmaya mahkumdur. 

Zira küçük düşünce, büyümezse, giderek yok olacaktır. Ya da başkalarının yedeğinde kalacak. Böylesi durumlar "Ağabey rolü"ne soyunmuş bir çatı ulusun veya devletin, sürdürülebilir gördüğü veya tercih ettiği bir durum olagelmiştir.

Geniş  gönüllü devlet anlayışıyla, koltuğunun altına kattığı  onlarca farklı köken-kabile-, inanç-cemaat- ve düşünsel-ideolojik grupları kapsama ve hepsinin üzerinde olma ve ortak bir kader birliği görüntüsü  yansıtma –bir illüzyon olsa bile- gerek bireyleri, gerekse toplulukları, çatısının altına çağıran bir huzur demektir.

Uluslaşmış bir toplumsal yapıda, genetik ortaklıklar, klan zihniyeti ya da antropolojik benzerlikler, toplumsal yaşamın gelişmesi ile yerini daha üst düzey ortaklıklara, beraberliklere ve örgütlü modern toplum anlayışına bırakır. Orada ulusçuluk dahi, neredeyse kör bir ideoloji  olarak algılanmaya başlamıştır..

Bugün gerek Türkiye ve gerekse de Rusya’da yavaş yavaş değişim bu yöndedir. Toplumsal yapıda; kan algısıyla hareket, yerini “merkezine insanı alan bir algıya” doğru evrilmeyi dayatmaktadır. Tabii, henüz kabilecilik anlayışından sıyrılamayanlar için bunu algılamak zordur. Henüz ne olduğu sorusuna, eğer başka bir aidiyet ile yanıt vermiyorsa birey, kabilesi ile mukabele etmeye yatkındır.

Halbuki kendini tanımlamaya aidiyetlerinin ortalarında kalanlardan değil, ya en alt birim olan kendi adından ya da ulusal adla başlanması gerekecektir. Oysa bilinçsiz veya kabile zihniyetinde takılmış olan birey; “Kaberdey’im” , Wıbı’ım” ya da “Şapsığ’ım” demeyi aidiyetine odak yapmaktadır.Ya da "O bir köle!" veya "Soylu bir aileden geliyor!" Bütün bu tanımlamalar, artık geçmiş çağları çağrıştıran ve ömrünü tamamlamış nitelemelerdir.

Geçmişte bir anlam ifade eden ve bugün sadece tarih bilimi açısından faydalanılabileceğimiz feodal kurum ve anlayışları diriltmek yerine, modern ve çağdaş ulus anlayışına yönelmek gerekmektedir. Burada gözden kaçırılan, gerçek toparlayıcı global-politik kimliktir, onun da tek yanıtı “Çerkes olmak”tır.

Bir ulus, kabileden daha kalabalık, daha çok grup ve kitleyi kapsar. O kabileciliğin zayıflıklarından çok, gücünü örgütlülüğünden, işbirliğinden ve tarafsızlığından alır.Yani toplumsal tabakalar içinde geniş dayanaklar bulur.

“Küçük olsun, benim olsun!” diyen, kendi kör kuyusunda unutulmayı beklerken, değişimin sınırlarını zorlayan daha üst aşamalara doğru kendini zorlamaya çalışır.

Durmak tam bir felakettir. Bir toplumun sadece doğum hızıyla kendini artırması beklenemez. Daha fazla kapsayıcı olarak ve yeni ortaklıklar (gerektiğinde ittifaklar) kurarak gelişme yolunda irade gösterir.

“Ulusçuluk bir çocukluk hastalığıdır..” der Einstein. Daha olacakları çok önceden görmüş gibidir. Çünkü bugün yaşanılan, uluslar-ötesinde örgütlenmelere doğru bir gidiştir aslında. Ulus-devletin bünyesi, kan bağını fazlasıyla abartan, sadece–ötekileştirilenler tarafından değil, asl-i unsuru olduğunu iddia edenler tarafından da, ısrarla içten içe kemirilmektedir. 

Bakınız, gerek Türkiye, gerekse de Rusya’da, modern ulus-devlet tanımlamasına uymayan bir anlayış uzun süredir iktidardaydı. Türkiye’de kan bağı zihniyeti son on yılda aşılmaya başlanmıştır. Yerine ikame inanç ortaklığına dayalı bir zihniyet önerisiyle olsa bile. Fakat Rusya, o noktadan da epeyi geride, zaman kaybetmekte ve halen  Einstein’ın dediği gibi çocukluk hastalığından kurtulamamıştır. Bu hastalığın Türkiye’de biraz sinmiş gibi gözükse de geniş bir taraftar kitlesi bulunduğunu ve her an dirilmeye aday olduğu yönünde risklerimizin var olduğunu söylersek, yanlış olmaz.

Bunun en açık delili, bu haftalarda sanki Osmanlı’nın torunları bizzat kendileriymişçesine milyonlarca yığının, kabullenemedikleri gerçekler karşısında bir televizyon dizisine, salvo ateş açıp, köpürmeleri gösterilebilir. Oysa dizinin yapımcısı rahmetli Meral Okay’ın bilip de görüntülemediği, daha ne feveran edilecek gerçeklerin üzeri, nasıl da kat kat örtülüydü.Çünkü “ancak bu kadarı çevrilir” dediği için, üstü kapatılan sayısız “gayr-i masumiyet” örnekleriyle doluydu Osmanlı tarihi!

Bu noktada Osmanlı var da, tarihde Çerkesler ve binlerce kavim, kabile, ulus ve devlet yok mu? Bırakınız dünü, geçmişi, bugün dahi kimin elinin, kimin cebinde olmadığı bir dünyada yaşıyoruz.  Geçmişte de olan herşeyi, son yaşanılan kötülüklerle kıyaslayarak, güzellemeye hayır demeyi bilmek zorundayız.Bizim ulus devlet anlayışımız, geçmişin hastalıklarını bugüne taşıyan, köleci, köhnemiş, başkalarını aşağılayan, monarşik ve baskıcı eğilimlerden kurtarılmalıdır. 

Çerkes dili yerine, bölgesel adlandırmalarla, ulus adına ikame edilmiş diyalog veya bölge adlarını kutsamak, Çerkes halkını kendi içinde ayrıştırarak, parçalara ayırmak, hem hak talepleri noktasında toplumu zayıflatmakta ve hem de toplumsal yapıyı çözerek, asimilasyon sürecini hızlandırmaktadır. Ortak lehçe konusunda aceleci davranmamak gerekir. Bunu belirleyecek olanlar da konuyla ilgili bilim ve politika adamları olacaktır.İşin içinden çıkılamaz bir nokta yoktur. Yeter ki çözüm yollarını tıkamadan, düşünülerek adım atılabilsin.

İnsan, köken arayışında, genetik bağlarına karşı hassasiyet ve yakınlıklar duyabilir. Ancak genel toplumsal değerlerin önüne konulan yakınlıklar, bizi insanlığımızdan uzaklaştırabilir de, ilkelleştirebilir de.Bizi aşağılık-üstünlük kompleksleri ile karşı karşıya bırakabilir de, buna izin vermemeliyiz. Bu çağı köleci zihniyetle kavramaya çalışırsak, tarihin defteri dürülmüşleri arasına katılmayı fazlasıyla hak etmişiz demektir.