Adıge(Çerkes) diasporası bir ülkeye daha yayılıyor.

Adıge diasporasında bir grubun ürettiği yanlış ve hemen hemen hiç bir temele dayanmayan politika neticesinde yeni bir ülkede yeni şartlar altında yeni bir Adıge diasporası doğuyor.

Abhazya bağımsız bir ülke. Coğrafi olarak Kafkasya’da. Abhazya, Çerkesya’ya, Çerkes tarihi topraklarına çok yakın bir coğrafyada bulunan dünya devletlerince yeni yeni tanınmaya başlayan genç bir ülke.

Abhazya, tüm tarihi boyunca Çerkeslerle sıkı ilişki içerisinde bulunmuş olan hatta ırki yakınlığı bile bulunan bir ülke.

***

Bir milletin vatanı dışında şu, ya da bu sebepten dolayı yaşayan insanlarına o milletin diasporası diyoruz. Хымэрыс, IэкIыбым ис  deyimleri ile diaspora kelimesi Çerkesçe de ses buluyor.

Vatanımızda yaşayan Adıgeler, tarihi Çerkes toprakları dışında yaşayan her Adıge için aynı deyimleri kullanıyor. Mesela Rusya Federasyonu içerisinde Moskova’da yaşayan Adıgeler için bile Moskova Adıge diasporası denilmekte.

Rusya Federasyonu içerisinde tarihi Adıge toprakları dışına çıkıldığında, halk resmi olarak böyle bir tanımlama olmamasına rağmen “Wurısyem k’uağe - Rusya’ya gitti” diyor. Kabardey’den birisi Krasnodar’a giderse “Bjeduğ kalem k’uağ - Bjeduğ kentine gitti” deniliyor. Milletin bilincinde Tuapse, Gelincik, Tsemez hala Şapsığ.

Abhazya ise hem resmi, hem de milli bilinç anlamında Adıgelere en yakın ve dost bir ülke. Ama kesinlikle Adıge ülkesi değil. Abhazya’da yaşayan Adıgeler de diasporada yaşayan Adıgeler.

***

Abhazya’da yaşayan Abhaz milletinin hem milli olarak hem devlet olarak hiç bir zaman,  Çerkes ve Çerkesya gibi isimler altında toplanma isteği olmadı ve olması da hem mümkün değil hemde çok akıl dışı.

Kurtuluş savaşı boyunca Abhazya’da mücadele eden hiç bir Adıge’nin Abhazya’nın Çerkesya olması için mücadele etmediğini biliyoruz (savaş esnasında Çerkesya’dan gelen gönüllülerle bir arada bulunduğum için bunu gayet iyi biliyorum). Savaş esnasında Kuzey Kafkasya Konfederasyonu oluşturulması fikrinin ise kısmi olarak her iki milletinde aktif mücadeleye katılanları arasında filiz bulduğunu belirtmekte de yarar var.

Kısaca Abhazya günümüzde bağımsız bir Abaza ülkesi.

Kendi pasaportuna, sınırlarına, ordusuna eğitim kuruluşlarına sahip hatta tüm komşularına kıyasla oldukça demokratik sayılabilecek bir ülke. Ekonomik ve siyasi gücü ise günümüzde sadece sınırları içerisinde yaşayan halkla sınırlı olmayan, komşu ve akraba halklarında desteğini alan bir yapıya sahip.

***

Abhazya’nın en büyük problemi ise nüfusu. Nüfusu, nüfuzunun garantisi.

Türkiye’de yaşayan Abhazların Abhazya’ya dönmemeleri bu sorunun temeli.  Neden dönmüyorlar, neden vatanlarına sahip çıkmıyorlar, neden vatanlarının geleceğinin belirteci olduklarının bilincinde değiller, bilmiyorum.

Vatanlarına döndükleri gün vatandaş olmaları, kendi bağımsız ülkelerinde, kendi milletlerinin koyduğu, koyacağı kanunlara göre yaşayacak olmak, onlar için neden önemli değil bilmiyorum.

Vatanlarının geleceğine güvenmiyor olabilirler, bu geleceği ise yine kendilerinin belirleyeceğinin farkında olmayabilirler. Milletlerinin gücüne güvenmiyor olabilirler, tamamı vatanında toplansa bile vatanlarının geleceğinin değişmeyecek olduğuna inanıyor olabilirler.

Neden ülkelerine dönmedikleri üzerinde pek çok tez geliştirmek mümkün. Bu tezleri, Abhaz milletinin vatanına dönmeyişinin sebeplerini anlamak mümkün.

***

Türkiye’de yaşayan bir grup Adıge’nin ise Abhazya’ya gitmek istemesini anlamak, hiç mümkün değil. Şöyle ki;

Eğer Abhazya’ya, vatanım diye gitmek istiyorlarsa, bu doğru değil. Adıgelerin vatanı Adıgey- Çerkesya.

Eğer ekonomik sebeplerden gitmek istiyorlarsa, bu da doğru değil. Abhazya ekonomik olarak Türkiye’den daha cazip değil.

Kolay vatandaşlık elde ediliyor, Çerkesya’ya dönüş için bir basamak olsun diye ise yine doğru değil. Çünkü Abhazya bağımsız bir ülke. Yok Rusya’ya ileride bağlanır, bizde otomatikman Rusya vatandaşı oluruz gibi bir niyetle yapılıyor ise hem ikiyüzlülüktür.

Ev-arsa veriliyor diye Abhazya’ya gitmek isteyen var ise, o da doğru değil. Alacağı ev-arsa henüz Abhazya’ya gitmeyi bile düşünmeyen diasporada yaşayan başka bir Abhazın hakkı diye düşünüyorum.

Abhazya güçlensin,  nüfus olarak daha kuvvetli olsun diye ise, belki bunu anlamak mümkün ama Adıgey Cumhuriyetindeki demografik durum aklımıza geldiğinde hiç de hak vermeyeceğimiz bir düşünce şekli. Abhazya günümüz itibariyle bağımsız ve geleceği oldukça belirginleşmeye başlamış bir konumda iken, Adıgey ise belki yarın belki daha yakın bir gelecekte cumhuriyet statüsü kaldırılma tehdidi altında iken bir Adıge’nin Abhazya’ya göç etmesi anlaşılır olmamakta.

Yok eğer bunların dışında bir sebepse; mesela cahillikse, Kafkasya denilince bir ülke anlaşılıyor, Abhazya da bu ülkenin bir ilçesi gibi algılanıyorsa, yazık. Bize de ‘Abhazya’nın bağımsız bir ülke olduğunu Türkiye’deki Adıgeler bile algılamamış demek ki’ demekten başka bir şey kalmıyor.

***

Türkiye’de yaşayan her Adıge ve her Abaza bilmeli ki, Abhazya hiç bir zaman Çerkesya olmayacak,  buna hem Abazalar hem de Adıgeler müsaade etmezler. Aynı zamanda Çerkesya’da hiçbir zaman Abhazya olmayacak buna da aynı şekilde her iki halk müsaade etmez.

Bunlardan her hangi birisinin altında diğerinin toplanması ise her iki ulusunda idealleri içerisinde yer almıyor.

Türkiye’de yaşayan diaspora içerisinde, Kafkasya’daki bu iki millet arasında son derece net  olarak belli olan bu ilişki tarzının dışında hayaller kuran bir grubun olması ise bu gerçeği değiştirmez. Nasıl ki yine Türkiye’de yaşayıp kendisini Türk milletinden sayan Adıge ve Abhazların sayısı azımsanmayacak kadar çok olmasına rağmen Adıge ve Abhaz milletleri Türk sayılmıyorsa, onun gibi bir şey.

Türkiye’de yaşayan herkes Türk’tür şeklinde ortaya çıkıp uzun yıllar devlet anlayışı olmuş zihniyetin fotokopisi gibi olan Kafkasya’da yaşayan herkes Çerkes’tir zihniyeti doğru değil. Hiç bir şekilde Kafkasya’da kökü yok. Olma ihtimalide yoktur.

Kısaca Abhazya’ya yerleşen her Adıge, bu çarpık zihniyetin kurbanıdır. Harcadığı emeklere rağmen yine diasporada yaşamaya devam etmektedir. Abhazya’da yaşayarak Abazalaşmayı kabul eden her Adıge ise Adıge milletinin kaybıdır.