Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Adıge Mak: Sağlam Temel Atarsan İleri Gidersin
06 Nisan 2020 Pazartesi Saat 21:59
Maykop’taki Adıge Cumhuriyet Lisesi (Gymnasium) 20 yıllık Adıgece-Çerkesçe öğretmeni Temzeko Marin ile söyleşide bulunduk.

Maykop’taki Adıge Cumhuriyet Lisesi (Gymnasium) 20 yıllık Adıgece-Çerkesçe öğretmeni Temzeko Marin ile  söyleşide bulunduk.

Övgü gibi  yollara sapmadan anadilini öğrenme ve kullanma konularındaki görüşlerimizi paylaştık.

 

- Yaşam hızla akıp gidiyor. Adıgeceyi dikte ederek yazdıracağımız (диктант, dictation)(*) haberini alınca güldük, - diyor Temzeko Marin. – Anadiline verilen önemin artmış olması konusunu öğretmenler olarak görüştük.

 

- Marin, dikte ederek  yazdıranlardan birisiniz. Tek bir hata yapmadan “5” not (pekiyi) aldınız. Kısa sürede bunu  nasıl başardınız?

 

- Sorduğunuz şeyi daha önce soranlar da oldu. İş  sıradan bir iş değil, ama zor olmadı. Öğretmen her zaman için, zaten dikte ettirerek yazdırmaya hazırlıklı olmalı.

 

- Daha açık  sormak istiyorum.

 

- Güzel, ben de öyle olmasını istiyorum.

 

- Adıgece dersi okutan öğretmenler ve gazeteciler dikte etmeye niçin gereksinim duysunlar ki?

 

- Ben de onu anlayabilmiş değilim. Adıgeceyi kullanmayanlar, öğrenciler, değişik alanlarda çalışanlar ve diğerleri dikte yoluyla yazsınlar. O takdirde Adıgeceyi daha iyi öğrenmeleri için olanaklarını artırmış olurlar. Ben Adıgece eğitim veriyorum, hatasız yazmak ve yazdırmak benim işim.

 

Çerkesçenin zenginliği

 

- Adıgece en eski yeryüzü dillerinden biri olarak kabul ediliyor.

 

- O gibi konularda yazılmış olan yazıları severek okuyorum. Adıgece-Çerkesçenin zenginliğini küçük çocuklara anlatıyorum.

 

- Adıgece çok zengin bir dil, Adıgeceyi, kişiyi kaldıramayacak dala benzetenler de var.

 

- Adıgeler “Seni kaldırmayacak dala basma” derler. Adıgecenin kişiyi kaldırmayacak bir dalının bulunduğunu  bilmiyorum. Dilimizin zengin bir dil olduğu dünyaca biliniyor.

 

- Adıgece atasözleri ile deyimlerini çok kullanmakta olduğunuz çalışma arkadaşlarınız tarafından bana söylendi. Nedenini bize de söyler misin?

 

- “Irmak boyunda yaşıyorsan yüzme öğreneceksin”,  “Göz ağrısı belli olur, kalp ağrısı gizli kalır”, “Çocuğa gösterdiğin yol, onun yolu olur” gibi atasözlerini açıklamak istersen zaman alır. Anadilinde söylenen atasözlerini bilirsen, onun taşıdığı eğitici yanı daha iyi kavrarsın. Sözcüğün anlamını vurgulamak istersen, başka bir dile çevirmeden, özgün biçimiyle söylemelisin. Ben Rusça, Fransızca ve daha başka dillerin öğretimi alanında da çalıştım, o dillerde de öğretmenlik yaptım. Çok dil bildiğim iddiasında değilim. Ama kim ne derse desin, anadilini küçümseyen, anadilinin sıcaklığını duyumsamayan ve onu soğutmaya çalışanlara katılmıyorum.

 

- Yaşamın anahtarını buldun mu?

 

- Bilim insanları kitabın yaşamın anahtarı olduğunu söylüyorlar.

 

- Bu tür sözcükleri çok duyuyorum, doğrudur,  ama günümüzde kitabı önemsemeyen çok kişi ile de karşılaşıyorum.

 

- Ne demek istiyorsun…

 

- Telefonlar, bilgisayarlar edinmemiz gerekiyor. İnterneti dışlayamayız, bunun bir sonucu olarak kitap okuyanların sayısı ciddi biçimde azalıyor, bunu dikkate aldığımızda Adıgecenin geleceği bizi “düşündürüyor”, korkutuyor.

Kütüphanelerimiz,  okuma salonlarımız var. Oralarda yaşamın anahtarını bulamaz mıyız?

 

- İstekler neyi niçin istediğinize göre değişir. Eksikliklerimizi sen de bilirsin.

 

- Adıgece ders saatlerinin azaltılmış olması konusunda konuşsak derim.

 

- Cumhuriyetimiz sivil toplum örgütü Adıge Khase’nin toplantısına öğretmenler olarak çağrıldık, orada sorunlarımızı dile getirdik. Toplantı yararlı oldu, ama pek bir getirisi olmadı.

 

- Bir sınıfta haftada kaç saat Çerkesçe ders okutuyorsun?

 

- Gizli bir şey değil bu. İlkokulda (- 1-4 sınıflarda-) haftada 3 saat Çerkesçe okutuyoruz. 10 – 11 sınıflarda sadece edebiyat dersi var (- 1 saat-). 5 – 9 sınıflarda Çerkesçe dilbilgisi bir saat, edebiyat dersi de bir saat. (2).

 

- Bu kadarlık Çerkesçe ders saati yeterli mi?

 

- Çalıştığım Cumhuriyet Gymnasiumu (lise)  müdiresi Çıç Nurıyet sık sık Adıgece öğretime önem vermemiz gerektiğini söyler. Çerkesçe ders saatini az buluyoruz, ama artırma yolunu   bulamıyoruz. Kitap yerine tabletler kullanıldığını da görüyoruz. İnternet, tv yoluyla öğrenme olanakları da var. Buna karşın durumu iyi ve yeterli bulmuyoruz.

 

- Öğretmeni engelleyen koşullar nelerdir?

 

- Adıge Khase toplantısında konuyu konuşmuştuk, öğrenim sorunları,  konu ile ilgili sorunlar var, öğrenci ile ilişki parçalanmış durumda, bunu vurgulamak isterim. Öğrenci yüzde 70 oranında kendi kendisine çalışıyor, öğretmen eğitim-öğretimden dışlanmış durumda.

 

Olanaklar

 

- Aileden, ana babalardan başlatarak Adıgece öğrenimin nasıl düzenlendiğini söyler misin?

 

- Sadece kendi okulumdan söz etmiyorum. Ana babalar okula geliyor, çocuklarının Adıgece derslerden bağışık (muaf) tutulmasını dilekçe vererek istiyorlar. Anadili dersini zor buluyorlar, Adıgece dersini gereksiz ve fazlalık sayıyor,  benzeri bahaneler ileri sürüyorlar.

 

- Onları haklı buluyor musunuz?

 

- Kınıyor, karşı çıkıyoruz, ama  işe yaradığını söyleyemem.

 

- Çıkış yolları aramıyor musunuz?

 

- Kitap tanıtımları, akşam toplantıları ve konserler düzenliyoruz, tanınmış kişileri konuşmacı olarak toplantılarımıza çağırıyoruz…

 

- Cumhuriyet Gymnasiumunda Adıge oyunları düzenliyor musunuz?

 

- Okul müdiresinin bilgisi dahilinde günlük etkinlikler düzenliyoruz. Dil, gelenek-görenek ve tarihi birlikte öğrencilere sunuyoruz. Tarih öğretmenimiz Yemţıĺ Yusıf, yetenekli biri. Daha iyi olanaklar için ana babalardan, hayırseverlerden ve Adıge Khase’den yardım bekliyoruz. Adıgelerin dediği gibi dayanışma varsa güçlü olursun.

 

Filmler, toplantılar

 

- Çocuk  filmleri yok mu?

 

- Rusçadan Adıgeceye çevrilmiş çizgi filmler var, izliyoruz. Bizim de kendi yerli çizgi filmlerimiz olmalı.  Adıge masallarını, Nart anlatılarını ve tekerlemeleri  Çerkesçe olarak duymak istiyoruz. Adıgece ve Adıge yazı dili Günü etkinliğinde Cumhuriyet Filarmonisinde yapılan toplantıda devlet radyo-televizyonu “Adıgey”in elemanları Teşu Svatlana, Vunereko Gulez, Bedaneko Zamir, Acır Zamir ve  Ğuçel Susan’ın anadilimizde söyledikleri söylentileri ve özlü sözleri ömrüm oldukça unutmayacağım.

 

- Dilimiz çok güçlü ve çok zengin, yetenekli kişi sayımız da az değil. Bizi engelleyen şey ne olabilir?

 

- Öğrencileri devlet sınavlarına hazırlamak üzere yayımladığımız yardımcı ders kitaplarını Blıpeşave Mir, Mamıy Mariyet, Şhalaho Rimma ve Katmes Emma yazdılar. Ben de Cumhuriyet Gymnasiumuna ilişkin olan yazıyı yazdım. Yazı dilimizi değiştirmeden, Adıgece ders saatlerini artırmak ve işlerimizi yoluna koymak, daha iyi hale getirmek istiyoruz.

 

- Tüm isteklerinizin gerçekleşmesini dilerim.

 

- Teşekkür ederim.

 

Yemţıĺ Nurbıy, Adıge mak, 1 Nisan 2020

 

(1) – Dikte etme (диктант, dictation) - Sesli olarak söylenen sözcüğü yazı olarak bilgisayar aracılığıyla yazıya aktaran ve yazan kurulum. Türkçede yanlış yazılan sözcüğün altını kırmızı olarak  işaretleyip uyaran ve düzeltilmesi gerektiğini belirten kurulumlar da vardır. Dikte etme, yazım kuralına uygun yazmayı sağlıyor, okullarda öğrencilere doğru yazı yazma konusunda yardımcı oluyor.

(2) - Cumhuriyet Lisesi ya da Gymnasiumu, Adıgecenin daha fazla saat ve ders olarak okutulduğu Maykop’taki 4 pilot okuldan biri. Bu dört okul dışındaki ilkokullarda (1-4 sınıflar) ve liselerde (10-11 sınıflar) edebiyat dersi Adıgece okutulmuyor, Rusça.

 

Kaynak: https://adygvoice.ru/2020/03/30/%d0%bc%d0%b0%d0%bc%d1%8b%d1%80%d0%bd%d1%8b%d0%b3%d1%8a%d1%8d%d0%bc-%d1%8b%d1%83%d0%b0%d1%81%d1%8d-%d0%b4%d1%8d%d0%b3%d1%8a%d0%be%d1%83-%d0%b5%d1%88i%d1%8d/?fbclid=IwAR0vVjgKggxMlXFD4B_wx6TjQ7PY3q6xLdzsMoCT_qgLa0gU5ixVTgF4nDI

 

Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız

Cherkessia.net, 6 Nisan 2020


Bu haber toplam 1751 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net