“Şapsığe” ulusal dans topluluğu yıllık gösteri programını tamamlamış bulunuyor. Bir süre önce “Çokuluslu Armavir” (Многонациональный Армавир) adlı festival Yermelhable (Armavir) kentinde yapıldı. Urupski ilçesindeki Adıge köyleri de gösterilere katıldılar.

Yermelhable Krasnodar Kray’a bağlı. İlginç bir tarihi var, bu tarih Adıge tarihinin bir parçası. 200 yıl kadar önce Adıgeler Varp (Urup) Irmağı boylarında yaşıyorlardı. O sıralar Ermeniler (Yermelxer) Türkler tarafından Kırım’dan kovulmuş, Adıgelere sığınmış, Adıgelerden destek görmüş, yerleşmeleri için kendilerine  toprak  verilmişti.  Ermeniler kısa sürede Adıge (Çerkes) gelenek ve göreneklerini benimsediler ama dinlerini korudular.

- Yüz yıl önce Yermelhable Adıge ulusal kültürünün merkezi olarak kabul ediliyordu, - diye anlatmaya başladı şarkıcı Ĺaçe Albert. – Kent halkının tümü Çerkesçe konuşuyordu. İlginç gece toplantıları düzenleniyordu, ünlü çalgıcı (pşınave) ve şarkıcılar (veredıo) konuk ediliyordu. Hağevıc Mıhamet çok sevilen biriydi. Ulusal tiyatroları vardı, değişik yörelerden gelen sanatseverler temsilleri izliyorlardı.

Artık kent cadde ve sokaklarında Çerkesçenin çok konuşulduğunu söyleyemeyiz. Kentte Çerkes-gayların (Çerkes Ermenilerinin) soyundan gelmeyen insanlar da yaşıyorlar. Yermelhable ile oraya yakın üç Adıge köyünün (-Ŝhaşefıj, Beçmızaye, Ḱurğoḱoy-) toplam Adıge-Çerkes nüfusu beş bin dolayında. Yermelhable’de sivil toplum örgütü olarak bir “Adıge Xase” bulunuyor. Xase’de Adıgece öğretiliyor ve bir ulusal dans ekibi de oluşturulmuş.

“Adıge Xase” Başkanı Şıḱo Asĺan anlatıyor:

- “Şapsığe” dans ekibinin gösterilerini daha önce de izlemiştik. Soçi’deki “Adıge Evi”nde çok sayıda gösteri sunmuş, beğeni toplamışlardı. “Şapsığe”nin yönetmeni Xeşx Asĺan’ın ekibinin Adıge danslarını başarıyla sergileyebildiğini bildiğimiz için onları festivale davet ettik. Festival açılışını Şapsığlara yaptırdık, ulusal danslarımızı mükemmel biçimde icra ettiler.

Festivali görmeye değişik uluslardan çok kişi geldi, aralarında yaşlılar, gençler de vardı. “Şapsığe” ekibi gibi Ćaćıĥu Reşit’in kurduğu darbuka (şuentırpeve) ekibi “Gorśı” (Dağlılar), ünlü şarkıcı Ĺaçe Albert, Nalçik’ten gelen genç şarkıcı Afevne Arsên, “Legenda Kavkaza” (Kafkasya Efsanesi) topluluğu ve başkaları da gösteriler sundular.

Kentin belediye başkanı Andrey Kharçensko, konuklardan duyduğu memnuniyeti ifade eden bir konuşma yaptı:

- “Gücümüzü birliğimizden alıyoruz” diyerek bu festivali düzenledik. Katılımcılar bu dileğimizi gerçekten hayata geçirmiş oldular. Gördüğümüz bu kardeşlik duygusunu ve kültürel bağlarımızı daha da güçlendirmeliyiz. Her zaman için buraya geliniz, bizim kültürel aktivistlerimiz de Şapsığe halkına gösteriler sunmaktan, şarkılar söylemekten memnun kalacaktır. Bir arada olur ve dayanışırsak ulusal kültürümüz de gelişecektir.

Nıbe Anzor, Şapsığe gazetesi muhabiri

Adıǵe mak, 29 Haziran 2015 

Çerkesçe'den Çeviren: Hapi Cevdet Yıldız

Cherkessia.net,30 Haziran 2015

****

29 июня 2015

«Шапсыгъэхэр» яхьакIагъ

Народнэ ансамблэу «Шапсыгъ» зыфиIорэм тызхэт илъэсым икъэгъэлъэгъон уахътэ ыухыгъ. Ар бэмышIэу «Многонациональный Армавир» зыфиIорэ фестивалэу къалэу Ермэлхьаблэ щыIагъэм хэлэжьагъ. Адыгэ къуаджэхэу Урупскэ районым итхэм концертхэр къащитыгъэх.

Ермэлхьаблэ Краснодар краим хэхьэ. Тарихъ гъэшIэгъон пылъ, ар адыгэ лъэпкъым ­епхыгъ. Илъэс 200 фэдизкIэ узэкIэIэбэжьмэ, псыхъоу Уарп инэпкъхэм адыгэхэр ащыпсэунхэу къыхахыгъагъ. Ермэлхэр тыркухэм Къырым хыгъэхъунэ­ныкъом къызырафыхэм, адыгэ­хэр дахэу апэгъокIыгъагъэх, Iэ­пыIэгъу афэхъугъагъэх, псэ­упIэхэр ащашIынхэу ячIыгухэм ащыщ Iахьхэр аратыгъагъэх. Ахэм адыгэ хабзэхэмрэ шэнхэмрэ псынкIэу аштэгъагъэх, ау ядин зэблахъугъагъэп.

- ИлъэсишъэкIэ узэкIэIэбэ­жьымэ, Ермэлхьаблэ адыгэ лъэпкъ культурэм игупчэу алъы­тэщтыгъ, - къыIотагъ орэдыIоу Лъачэ Альберт. - Къалэм дэ­сыр зэкIэ адыгабзэкIэ гу­щы­Iэщтыгъ. Пчыхьэзэхэхьэ гъэшIэ­гъонхэр щызэхащэщтыгъэх, ахэм пщынэо ыкIи орэдыIо IэпэIа­сэ­хэр къарагъэблагъэщтыгъэх. Хьагъэудж Мыхьамэт якIэсэ дэдагъ. Лъэпкъ театрэ яIагъ, шъо­лъыр зэфэшъхьафхэм къары­кIырэ цIыфхэри ащ икъэгъэ­лъэгъонхэм яплъыщтыгъэх.

Непэ къалэм иурамхэм бэрэ адыгабзэкIэ ащыгущыIэхэу зэхэпхыжьыщтэп. Черкес-гаихэм (черкес ермэлхэм) къатекIы­гъэхэу къэнагъэхэм анэмыкIэу, лъэпкъ зэфэшъхьафхэм ащыщхэри щэпсэух. Ермэлхьаблэрэ ащ къыпэблэгъэ адыгэ чылищымрэ адыгэ минитф фэдиз адэс. Къалэм общественнэ ор­ганизациеу «Адыгэ Хасэм» Iоф щешIэ, ащ адыгабзэр щарагъа­шIэ, лъэпкъ къэшъокIо ансамблэ щызэхащагъ.

Хасэм итхьаматэу Щыко Ас­лъан къеIуатэ:

- КъэшъокIо ансамблэу «Ша­псыгъэм» икъэгъэлъэгъонхэр та­пэкIи бэрэ тлъэгъугъэхэу щыт. «Адыгэм и Унэ», Шъачэ, ащ хэт­хэр бэрэ къыщышъуа­гъэх, цIыфыбэмэ агу рихьыгъ. «Шапсыгъэм» ипащэу Хэшх Ас­лъан икъэшъуакIохэм ­адыгэ къа­шъо­хэр зэряфэшъуашэу къызэ­ра­гъэлъэгъощтхэм тицыхьэ те­лъэу къедгъэблэгъагъэх. Ащ фес­тивалыр къызэIуедгъэхыгъ, лъэпкъ къашъохэр дахэу къа­шIыгъэх.

Фестивалым еплъынэу бэ къэ­кIогъагъэр, ахэм лъэпкъ зэ­фэшъхьафхэм къахэкIыгъэхэр, ныбжьыкIэхэр, нахьыжъхэр ахэ­тыгъэх. «Шапсыгъэм» фэдэу КIакIыхъу Рэщыдэ зэхищэгъэ шъон­тырпэо купэу «Горцы», орэ­дыIо цIэрыIоу Лъачэ Альберт, Налщык къикIыгъэ орэдыIо ныб­жьыкIэу Афэунэ Арсен, ансамблэу «Легенда Кавказа», нэ­мыкIхэми яIэпэIэсэныгъэ къа­гъэлъэгъуагъ.

Къалэм имэрэу Андрей Харченскэм ылъэгъугъэм ыгъэрэзагъэу хьакIэхэм закъыфигъа­зи, игупшысэхэмкIэ ­къадэгощагъ.

- «ЗыкIыныгъэр ары ткIуа­чIэр» тIуи фестивалым тызэре­джагъэр сценэм къыдэкIоягъэ­хэм къагъэшъыпкъэжьыгъ. Непэ тлъэгъугъэ ныбджэгъуныгъэ, культурнэ зэпхыныгъэхэр дгъэпытэнхэу сыфай. ШъукъэкIо зэ­пыт, тэ титворческэ коллектив­хэри ягуапэу Шапсыгъэ щы­псэухэрэм къафэшъощтых, орэдхэр къафаIощтых. Тызэкъотмэ, лъэпкъ культурэми зиушъомбгъущт.

Ныбэ Анзор.