Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Ulusun Kökü Derinlere Uzanıyor
30 Mayıs 2012 Çarşamba Saat 21:09
Kafkas ulusları dünya literatüründe “Çerkesler” (Adıgeler) adıyla tanınır ve çağırılırlar. Bu adın kaynağı, ilk çıkış biçimi ve bu adın bize veriliş nedeni, bilim insanları tarafından uzun bir süreden beri araştırılıyor, ortada değişik görüşler var, bir ortak noktada buluşma sağlanamıyor.

                                                                 

V. Yüzyılda yazılmış Antik dönem yazılarında kullanılan “Kerketler” (керкеты) sözcüğü “Çerkesler” sözcüğüne yakın sayılıyor. “Kerketler” (ardından “Çerkeney”) sözcüğüne, V. Yüzyıldan kalma Gürcü yazılarında “Çerkezler” (çerkezi) biçimine dönüşmüş olarak rastlanıyor.

XV- XVI. Yüzyıllarda Çerkesler (Adıgeler) iki yöresel kümede bölünmüş oluyorlar: Çerkesya ve Kabardey (Черкесиер ыкIи Къэбэртаер). Bu bölünmeye karşın “Çerkes” (Adıge) ulus adı her iki kesimde de kullanılıyor. Bilim insanı R. Betrozov’un yazdığına göre, “Kabardeyler” (кабардинцы) terimi, XV. Yüzyıl yazarlarından İosofat Barbaro’nun (Иософат Барбаро) yazılarında “Kavertey” (кавертей) ve “Kaverteyler” (кавертейцы) biçimlerinde yer alıyorlar.

1.Eskiden adlar ve soy adları (лъэкъуацIэхэр) bey (pşı) ya da yiğit/ kahraman (лIыхъужъ) adı esas alınarak veriliyordu. XV. Yüzyılda yiğitliği ile ünlenen Kabard Tambıy'ın (Къэбэрд Тамбый) adı esas alınarak, yiğidin mensubu olduğu ulusa “Kabardey” (къэбэрдей) adının verildiği varsayılıyor. Bu durumda yiğit adı olan Kabard’a son ek olarak –ey (-ей) eki geliyor ve ulusun adı Kabardey oluyor.

IX. yüzyılda İbni Haldun yazılarında ilk kez olarak “Çerkes” sözcüğünü kullanıyor ve şöyle yazıyor: “Черкесы могущественнее всех “ (Tüm Çerkesler güçlüdürler). Çerkes sözcüğünün bir addan türemiş olduğu birçok kişi tarafından kabul ediliyor. Sözgelişi Ç’eleç’as (КIэлэкIас) ve Cerekas ( Джэрэ­къэс) sözcükleri telaffuz yönünden “Çerkes” ve “Şerces” sözcüklerine yakınlar ve Çerkes sözcüğünü çağrıştırıyorlar. Ben bu deyimlerin, Çerkes ve Adıge sözcüklerinin birer Adıge sözcüğü olduğu kanısındayım, bunlar Adıge önderlere verilmiş olan adlardan türemedir diyorum (*).

“Çerkes” deyimi Adıge topluluklarının hepsini kapsıyordu. Bunlar da, Abzahlar, Bjeduğlar, K’emguylar, Hatikuayeler, Besleneyler, Şapsığlar, Mehoşlar, Yecerıkuayeler, Natuhaylar ve Kabardeylerdir. Tüm bu Adıge boylarını bugün için ele alacak olursak Abzahlar, Kabartaylar, K’emguylar, Bjeduğlar, Besleneyler ve Şapsığlar ayakta kalmış olan topluluklar. Günümüzde Adıge sayılanlar Abzahlar, K’emguylar, Şapsığlar ve Bjeduğlardır. Besleneyleyler ile Kabartaylar, Kabardey sayılıyorlar, ancak her iki topluluk da kendisini Adıge sayıyor (**).

Bu arada “Adıge” deyiminin ortaya çıkış biçimi de aydınlatılmış değil. Dış dünya bizi “Çerkes” olarak tanıyor, Çerkes tanımına giren toplulukların kendilerine “Adıge” adını vermiş oldukları da biliniyor. Konuya ilişkin olarak çok şey söylemek olanaklı. Bana göre “Çerkes” ve “Adıge” sözcükleri, her ikisi de, ilk çıkış biçimleriyle birer Adıge sözcüğüdür. Çerkes sözcüğünün Ç’eleç’as ya da Cerekas adlı bir topluluk başkanın/ bir toplum şefinin kişisel adından (Iэшъхьэтетым ыцIэ) türeme bir ad olduğunu varsayıyorum.

“Adıge” sözcüğünün bir Abhaz sözcük kökü olan dz’den (psı- su, psıhu- ırmak anlamında) türediğini söyleyenlere katılıyorum. Vıbıhlar , Adıgelere “ovada yaşayanlar” (ыхэкIэ щы­псэухэрэр) anlamında Adıge diyorlardı.


Dr. Ğış Nuh, Dilbilimleri profesörü.

Adıge maq, 25 Mayıs 2012

Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız


Notlar:

(*) – Daha çok bilgi için bkz. Ğış Nuh, "Adigece'nin temel sorunları-1”, 2.

(**)- Burada sanırım dil terminolojisi esas alınıyor. - hcy
 


Bu haber toplam 3100 defa okundu.


hapi cevdet yıldız

Sayın Ulusun Kökü Derinlere Uzanıyor

30 Mayıs 2012 Çarşamba Saat 21:09

Kafkas ulusları dünya literatüründe “Çerkesler” (Adıgeler) adıyla tanınır ve çağırılırlar. Bu adın kaynağı, ilk çıkış biçimi ve bu adın bize veriliş nedeni, bilim insanları tarafından uzun bir süreden beri araştırılıyor, ortada değişik görüşler var, bir ortak noktada buluşma sağlanamıyor.




V. Yüzyılda yazılmış Antik dönem yazılarında kullanılan “Kerketler” (керкеты) sözcüğü “Çerkesler” sözcüğüne yakın sayılıyor. “Kerketler” (ardından “Çerkeney”) sözcüğüne, V. Yüzyıldan kalma Gürcü yazılarında “Çerkezler” (çerkezi) biçimine dönüşmüş olarak rastlanıyor.

XV- XVI. Yüzyıllarda Çerkesler (Adıgeler) iki yöresel kümede bölünmüş oluyorlar: Çerkesya ve Kabardey (Черкесиер ыкIи Къэбэртаер). Bu bölünmeye karşın “Çerkes” (Adıge) ulus adı her iki kesimde de kullanılıyor. Bilim insanı R. Betrozov’un yazdığına göre, “Kabardeyler” (кабардинцы) terimi, XV. Yüzyıl yazarlarından İosofat Barbaro’nun (Иософат Барбаро) yazılarında “Kavertey” (кавертей) ve “Kaverteyler” (кавертейцы) biçimlerinde yer alıyorlar.

1.Eskiden adlar ve soy adları (лъэкъуацIэхэр) bey (pşı) ya da yiğit/ kahraman (лIыхъужъ) adı esas alınarak veriliyordu. XV. Yüzyılda yiğitliği ile ünlenen Kabard Tambıy\\\'ın (Къэбэрд Тамбый) adı esas alınarak, yiğidin mensubu olduğu ulusa “Kabardey” (къэбэрдей) adının verildiği varsayılıyor. Bu durumda yiğit adı olan Kabard’a son ek olarak –ey (-ей) eki geliyor ve ulusun adı Kabardey oluyor.

IX. yüzyılda İbni Haldun yazılarında ilk kez olarak “Çerkes” sözcüğünü kullanıyor ve şöyle yazıyor: “Черкесы могущественнее всех “ (Tüm Çerkesler güçlüdürler). Çerkes sözcüğünün bir addan türemiş olduğu birçok kişi tarafından kabul ediliyor. Sözgelişi Ç’eleç’as (КIэлэкIас) ve Cerekas ( Джэрэ­къэс) sözcükleri telaffuz yönünden “Çerkes” ve “Şerces” sözcüklerine yakınlar ve Çerkes sözcüğünü çağrıştırıyorlar. Ben bu deyimlerin, Çerkes ve Adıge sözcüklerinin birer Adıge sözcüğü olduğu kanısındayım, bunlar Adıge önderlere verilmiş olan adlardan türemedir diyorum (*).

“Çerkes” deyimi Adıge topluluklarının hepsini kapsıyordu. Bunlar da, Abzahlar, Bjeduğlar, K’emguylar, Hatikuayeler, Besleneyler, Şapsığlar, Mehoşlar, Yecerıkuayeler, Natuhaylar ve Kabardeylerdir. Tüm bu Adıge boylarını bugün için ele alacak olursak Abzahlar, Kabartaylar, K’emguylar, Bjeduğlar, Besleneyler ve Şapsığlar ayakta kalmış olan topluluklar. Günümüzde Adıge sayılanlar Abzahlar, K’emguylar, Şapsığlar ve Bjeduğlardır. Besleneyleyler ile Kabartaylar, Kabardey sayılıyorlar, ancak her iki topluluk da kendisini Adıge sayıyor (**).

Bu arada “Adıge” deyiminin ortaya çıkış biçimi de aydınlatılmış değil. Dış dünya bizi “Çerkes” olarak tanıyor, Çerkes tanımına giren toplulukların kendilerine “Adıge” adını vermiş oldukları da biliniyor. Konuya ilişkin olarak çok şey söylemek olanaklı. Bana göre “Çerkes” ve “Adıge” sözcükleri, her ikisi de, ilk çıkış biçimleriyle birer Adıge sözcüğüdür. Çerkes sözcüğünün Ç’eleç’as ya da Cerekas adlı bir topluluk başkanın/ bir toplum şefinin kişisel adından (Iэшъхьэтетым ыцIэ) türeme bir ad olduğunu varsayıyorum.

“Adıge” sözcüğünün bir Abhaz sözcük kökü olan dz’den (psı- su, psıhu- ırmak anlamında) türediğini söyleyenlere katılıyorum. Vıbıhlar , Adıgelere “ovada yaşayanlar” (ыхэкIэ щы­псэухэрэр) anlamında Adıge diyorlardı.


Dr. Ğış Nuh, Dilbilimleri profesörü.

Adıge maq, 25 Mayıs 2012

Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız


Notlar:

(*) – Daha çok bilgi için bkz. Ğış Nuh, \\\"Adigece\\\'nin temel sorunları-1”, 2.

(**)- Burada sanırım dil terminolojisi esas alınıyor. - hcy









Sayın K\\\'UEK\\\'UE,

Bilim insanı Ğış Nuh\\\'un yazısında Abhazların Çerkes (Adıge) tanımı altında sayıldığını göremedim. Herhalde Abzah (Абдзах) sözcüğünü Abhaz olarak algılamış olmalısınız. Abzahlar 12 Adıge (Çerkes) topluluğu içinde yer alırlar ve Adıgedirler. Abhazlar ayrıdır, ama Adıgelere akraba olan kardeş bir ulustur.
Abhaz adına makalede Adıge sözcüğünün çıkış yerini belirtme anlamında değiniliyor. Bu da arada akrabalık bulunduğunu gösteriyor olmalı. Abhazlar (Adıgece- Azğe ya da Adzğeh\\\'er/ Азгъэ ya da Адзгъэхэр) Adıge (Çerkeslere) Adzhuva (Адзхъууа) diyorlar. Adlandırmalarda karşılıklı -dz- sözcük kökü kullanılıyor. Sera sıdzh\\\'uvop\\\'u- Abhazca söyleşiyle -Ben Adıgeyim- anlamına gelir. -Wera Wıpsıwop\\\'u? /Ора Yпсыоп1у?- deyişi de - Sen Abhaz mısın?- anlamına gelir. Görüldüğü gibi se (ben) ve we (sen) özne sözcükleri ortaktır. Bütün bunlar tek bir dil kökünü işaret ediyor.

-Dz- sesi Adıge sözcüğünün çıkış yerini belirtme anlamında bir yorum olarak veriliyor. Tabii, yorumlardan sadece biri.
Farklı anlam çıkarmamalı, özellikle kardeş halkları incitecek davranışlardan özenle kaçınmalıyız. Onlar Adıge ulusunun kardeş komşularıdırlar.
Saygılarımla.

03 Haziran 2012 Pazar Saat 18:56
K'UEK'UE

ÇOK GÜZEL BİR YAZI. ANCAK ABHAZLARIN ÇERKES OLARAK ANILMASINI ANLAYAMADIM... ÇERKES = ADİGE DİR. ADİGE BAYRAĞINDA 12 YILDIZ VAR BU YILDIZLARDA YER ALAN ÇERKES BOYLARI HARİÇ ÇERKES YOKTUR. DÜNYA YA BİR DAHA GELSEM YİNE ÇERKES OLARAK GELMEK İSTERDİM.. BUNU ÇERKESLERİN DIŞINDAKİ IRKLARDAN DA DUYDUM ÇOĞU KEZ. MUTLULUK VERİCİ BİR DURUM. SON OLARAK. HER ŞEYİMİZ TAMAM DA BAĞIMSIZ ÇERKESYAMIZ YOK ŞU AN. AMA O DA YAKIN.. YAŞASIN BAĞIMSIZ ÇERKESYAM. YAŞASIN ANAVATANIM... ÇERKESYANIN DAĞLARINDA ÖZGÜRCE AÇABİLECEK ÇİÇEKLER.. AZ KALDI. ÇOK AZ KALDI...

03 Haziran 2012 Pazar Saat 00:37
Saim Tuç- Bic-ra

Sayın Hapi'nin araştırmalarına dayalı güzel aktarımları var. Gayretleri takdire değerdir. Bu yazısında Adıge adının anlamından söz ettiği için Bende sadece Aşuva dilinde \\\"Yanyana birlikte, yakın olma tarzı\\\" veya yöntemi anlamına geldiğini ilave etmek istiyorum. Başarılar dileğiyle.

31 Mayıs 2012 Perşembe Saat 10:06
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net