Genel Bir Bakış;

"Rusya Federasyonunda Dinî Hayat" yazı dizisine başlarken, Rusya Federasyonu'nun dünyanın en büyük kara parçasına sahip, çok çeşitli etnik ve dinî grupların yaşadığı, köklü bir kültür ve medeniyete sahip dost ve komşu bir ülke olduğunu ve İslam'ın Hz. Ömer döneminde Kuzey Kafkasya'ya ulaştığını ifade etmiştik.

Kuzey Kafkasya; başta Rus, Dağıstanlı (Avar, Nogay..) Çeçen, Kabardey, Balkar, Oset, Kara-çay, Çerkez, Adıgey, İnguş, Tatar, Türkmen, Ahıska Türkleri, Kal-muklar olmak üzere pek çok milletlerin yaşadığı, çeşitli dillerin konuşulduğu çok farklı bir bölgedir. Kuzey Kafkasya; dağları, ovaları, vadileri, verimli toprakları, suları ile güzel bir tabiata sahip, misafirperver ve cömertlikleri, zengin kültürü ve tarihi zenginlikleri ile ün yapmış güzel insanların yaşadığı bir bölgedir.

Kuzey Kafkasya; Rusya Federasyonunda Müslümanların en yoğun olarak yaşadığı bölgedir. Rusya Federasyonunda Müslüman milletlerin en az %40'ı bu bölgede yaşamakta ve camiler bu bölgede bulunmaktadır. Kuzey Kafkasya'da 5 vakit ezan pek çok yerde açıktan okunmaktadır. Bölgeden, özellikle Adıgeya bölgesinden Türkiye'ye 1850 yılından itibaren yoğun olarak göç yaşanmış ve bu insanlar Anadolu insanı ile bütünleşmiştir.

Karaçay-Çerkesya Müftülüğünün kuruluşunun 20. yılı etkinlikleri

Kuzey Kafkasya'da Dağıstan, Çeçenistan, Kalmukistan, Kuzey Osetya, İnguşetya, Kabardey-Balkarya, Karaçay-Çerkesya ve Adıgeya olmak üzere 8 Özerk Cumhuriyet, Stavrapol ve Kras-nador Kray'lar yer almaktadır. Rusya Federasyonu, 2010 yılında "Kuzey Kafkasya Federal Bölge" ismi ile 8. Federal Bölgeyi oluşturmuştur. Kuzey Kafkasya Federal Bölgenin başkenti, Stavrapol Kray'da bulunan Pitigorsk şehridir.

Kuzey Kafkasya Cumhuriyetlerinin tamamında Müslümanların birer Merkezi Dinî İdare Başkanlıkları (Müftülük Teşkilatları) bulunmaktadır. Krasnador Kray Müslümanları Adıgeya Müftülüğüne bağlıdır. Stavrapol bölgesi daha önce Karaçay-Çerkesya Müftülüğü ile beraber iken 2010 yılı Mayıs ayında müstakil müftülük hâline gelmiştir. Stavrapol Müftülüğü hariç diğer Müftülüklerin bağlı bulunduğu "Kuzey Kafkasya Müslümanlarının Dinî İdareleri Koordinasyon Merkezi" ismi ile bir üst dinî kurumu bulunmaktadır. Koordinasyon Merkezinin Başkanlığını ise Karaçay-Çerkesya Müftüsü İsmail Berdiyev yapmaktadır. Kuzey Kafkasya Müslümanlarının Dinî İdareleri Koordinasyon Merkezi Başkanlığı, Rusya Müftüler Konseyi Başkanlığı ve Rusya Müslümanlarının Merkezi Dinî Nezareti Başkanlığı gibi, Kremlin'in protokolüne dahil ve Kuzey Kafkasya Müslümanlarının Diyanet İşleri Başkanlığı konumundadır.

Kuzey Kafkasya Cumhuriyetlerinin tamamını bir veya birkaç defa çeşitli vesileler ile ziyaret ettim. Ziyarette zaman zaman Cumhurbaşkanları ile de görüştüm. Müftüleri ve İslam Üniversitesi Rektörleri ile bir araya geldim. Büyük misafirperverliklerine ve dostluklarına şahit oldum. Farklı din, kültür ve milletten oluşan Kuzey Kafkasya halkının birbirlerine ve inançlarına saygı içerisinde yaşadıklarını memnuniyetle müşahede ettim. Bu ziyaretlerde bizlere aktarılan bilgiler doğrultusunda Kuzey Kafkasya'da yer alan Özerk Cumhuriyetlerdeki dinî hayatı bu yazımızda anlatmaya çalışacağım. Buradaki dinî hayatın canlılığı ve güzelliğinin, bizim anlatacağımızdan daha iyi olduğundan şüphe yoktur.

l- Karaçay-Çerkesya Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

14.100 km2 yüzölçümlü cumhuriyetin nüfusu 2002 sayımlarına göre 440.000'dir. Halkın %40'ını Karaçaylılar, % ll'ini Çerkezler, %34'ünü Ruslar, %7'sini Abaza-lar, %4'ünü Nogaylar ve diğer milletler oluşturmaktadır.

Halkın % 65'i Müslüman ve %35'i Ortodoks Hıristiyan'dır. Başkenti Çerkesski'dir. Cumhuriyette; Rusça, Karaçay-Malkar Türkçesi ve Çerkezce resmî dil olarak kullanılmaktadır. Bir müftülük teşkilatı, 127 cami ve mescit bulunmaktadır. Müftülük teşkilatı 1991 yılında kurulmuştur. 2010 yılı ocak ayında müftülük teşkilatının kuruluşunun 20. yılı coşkulu bir törenle kutlanmıştır. Cumhuriyetin 12 bölgesi bulunmaktadır. Her bölgede bir Reis İmam, Reis İmamlara bağlı olarak her cami ve mescitte görev yapan cami görevlileri bulunmaktadır. Reis İmamlar Müftüye bağlı olarak görev yapmaktadır. Cumhuriyette müftülüğün 1993 yılında kurduğu bir de İslam Enstitüsü bulunmaktadır. İslam Enstitüsünün 55'i yatılı olmak üzere 93 öğrencisi mevcuttur. Bunun 26'sı kız öğrencidir. Bölgeye İslam'ın çeşitli zamanlarda ve çok eski tarihlerde ulaştığı ve yayıldığı bilinmektedir. Hatta Evliya Çelebi'nin bölgede yaşayan camilerden bahsettiği ifade edilmektedir. Cumhuriyette yaşayan Müslümanlar, itikatta Maturidi, amelde Hanefi'dir. Bundan dolayı da kurdukları İslam Enstitüsünün ismini "İmam Ebu Hanife İslam Enstitüsü" koymuşlardır.

Bölgeye İslam'ın çeşitli zamanlarda ve eski çağlarda ulaştığı ve yayıldığı bilinmektedir. Hatta Evliya Çelebi'nin bölgede yaşayan camilerden bahsettiği bilinmektedir.

Rusya Federasyonu'nda dinî özgürlüğün serbest olması ile birlikte 1990 yılından itibaren Müslümanlar cami yapımına çok hızlı bir şekilde başlamış ve ihtiyaç olan yerlerin tamamına yakınına cami yapmışlardır. Camilerin bir kısmını yalnız zengin hayır sahipleri, bir kısmını da kurulan cemiyetler vasıtası ile yardım toplanarak yapmışlardır. Karaçay-Çerkesya Cumhuriyetinde Müslümanların her gün gelişen canlı bir dinî hayatı olduğu, her yıl 300 civarında insanın hacca gittiği, dinî hayatın canlanması için bazı insanların hac masraflarını zengin Müslüman iş adamlarının karşıladığı ifade edilmektedir.

Karaçay-Çerkesya Cumhuriyetine 4 önemli ziyaret gerçekleştirdi. Bu ziyaretin ilki 17-19 Nisan 2008, ikincisi 28-30 Eylül 2009 tarihleri arası, üçüncüsü 23-24 Ocak 2010 tarihlerinde Karaçay-Çerkesya Müftülüğünün kuruluşunun 20. yıl etkinlikleri, dördüncüsü 04-07 Mart 2010 tarihleri arası Diyanet İşleri Başkanlığımızın teknik heyeti ile birlikte gerçekleştirilmiştir.

Türkiye'den Karaçay-Çerkesya'ya Uzanan Yardım Eli ve Bir Anı

İlk ziyaretimi Müftü İsmail Berdiyev'in davetlisi olarak 17-19 Nisan 2008 tarihleri arası gerçekleştirdim. Ziyarette Türkiye'den Cumhuriyete ilk resmî ziyaretin tarafımdan gerçekleştirildiği söylendi. Stavrapol Bölgesinden cumhuriyete girdiğimde, Küçük Karaçay Valisi Ramazan Bayramukov, yardımcısı İsmail Cok-çayev ve Cumhuriyetin dinlerden sorumlu bakanı Kratov Yevgeniy tarafından törenle karşılandım. Milli kıyafet giymiş gençler tuz, yoğurt, et ikram ettiler.

Cumhurbaşkanı Mustafa Azret Aliyeviç ile samimi ve verimli bir görüşme yaptım. Havalimanından itibaren Müftü İsmail Berdiyev refakat etti. Cumhuriyetteki önemli camileri 3 gün boyunca tek tek gezdik. İmamlar ve cemaati ile tanıştık ve konuştuk. Cuma namazı kıldığımız Dırujba Kasabası camiinin tıklım tıklım dolduğunu ve cemaatin sokağa taştığına şahit oldum. Karaçay şehri görülünce bana işte Diyanet İşleri Başkanlığının yardımları ile yapılan cami dediler. Çok duygulandım. Camiinin imamı ve yöneticileri bize teşekkürlerini ilettiler. Yardımlarından dolayı Diyanet İşleri Başkanlığına selam ve hürmetlerini iletmemizi istirham ettiler. Cumhuriyeti gezmeye devam ediyoruz. Her yerde inşaatı ya yeni tamamlanmış veya devam eden camiler ile karşılaştık. Bazı yerde de maddi imkansızlık yüzünden inşaatı duran camiler vardı. Bunların içerisinden beni en çok etkileyen ve duygulandıran Habez bölgesindeki, Ha-bez Camii olmuştur.

Habez kasabasında ağırlıklı olarak Çerkezler yaşamaktadır. Habez 5.000 nüfuslu bir kasabadır. Kasabayı 18 Nisan 2008 tarihinde ziyaret ediyoruz. Bizi Belediye Başkanı Rauf Nahuşev ve yardımcısı Muhaddin Thakohav karşılıyor. Yol kenarında ve kasabanın parkının içerisinde Osmanlı-Türk mimarisinde yapılmakta olan ve inşaatı duran mahzun bir cami inşaatının bütün heybeti ile adeta bizi selamladığını hissettim. Hemen cami inşaatını sordum.

Atası bu kasabadan 1890 yıllarında Türkiye'ye göç eden ve aslen Çerkez olan bir Türk, 1990 yılında ata yurduna geri dönüyor. Emekli parası ve hayır sahiplerinden topladığı para ile 25x13 metre ölçülerinde Osmanlı-Türk mimarisinde 2 minareli bir cami projesi çizdiriyor ve temelini atarak yaptırmaya başlıyor. Kubbesi dahil kaba inşaatı tamamlanıyor. Ancak bu hayır sahibinin ömrü kifayet etmiyor ve 2000 yılında vefat ediyor, cami inşaatı da duruyor. Duruş o duruş... Taki ziyaretimize kadar!.. Cami inşaatını geziyoruz ve içimiz burkuluyor. Adamcağız samimiyetle ve heyecanla camisi olmayan ata yurduna bir cami yapmak istemiş ama ömrü kifayet etmemiş. Müftü İsmail Berdiyev'e ve Belediye Başkanına bu şahsın samimiyetini hatırlatıyorum. Bu caminin bitirilmesinin Türkiye olarak bizim görevimiz olmaktan çok kendilerinin görevi olduğunu söylüyorum. Türkiye'den kendilerine samimi bir yardım dost elinin uzandığını, uzanan bu eli kendilerinin tutması gerektiğini vurguluyorum. Konunun inceliğini hemen kavradılar ve camiinin mutlaka en kısa zamanda bitirileceğini söylediler.

Bölgeden dışarıda yaşayan zengin iş adamlarını aramaya başladılar. Nihayet Camiinin inşaatı Bölge Valisinin öncülüğünde, halısı müşavirliğimizin yardımları ile İstanbul'dan getirilip 2010 yılı Eylül ayında tamamlanarak Ramazan Bayramında ibadete açıldı. Bu hizmet, Rusya Federasyo-nundaki en anlamlı faaliyet olarak anılarıma geçmiş oldu.

Diyanet İşleri Başkanlığı, Karaçay-Çerkesya Müftülüğü İlişkileri

Diyanet İşleri Başkanlığımızın Rusya Federasyonunda bulunan müftülükler arasında en iyi münasebeti olan müftülüklerden biri de Karaçay-Çerkesya Müftülüğüdür. Resmî olarak yürütülen bu ilişkiler sayesinde karşılıklı ziyaretler gerçekleştirilmiş ve özellikle eğitim alanında işbirliği yapılmıştır. Nitekim eski Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Ali Bardakoğ-lu ve heyeti, Karaçay-Çerkesya Cumhurbaşkanı Boris Yevteyev ve Müftü İsmail Berdiyev'in davetlisi olarak 25-27 Eylül 2009 tarihleri arasında Karaçay-Çerkesya Cumhuriyetini ziyaret etmiştir.

2- Kabardey- Balkarya Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

12500 km2 yüzölçüme ve 900.000 nüfusa sahiptir. Nüfusunun % 55'ni Kabardey Çerkezleri, % 25'ini Ruslar, % 12'sini Balkar Türkleri ve % 8'ini ise diğer milletler oluşturmaktadır. Nüfusun % 70' i Müslüman, % 25'i Ortodoks ve % 5'i diğer dinlere mensuptur. Başkenti Nalçik-tir. Cumhuriyette; Kabardey, Rusça ve Balkarca konuşulmaktadır.

Cumhuriyette; 1987 yılında kurulan bir müftülük teşkilatı, 160 cami ve mescit, 11 bölgede birer Reis İmam ve camilerde görevliler bulunmaktadır. Ayrıca müftülük tarafından 1997 yılında kurulan bir de İslam Üniversitesi bulunmaktadır. Rektörlüğünü Şera-fettin Çoçayev'in yaptığı Nalçik Kuzey Kafkasya İmam Ebu Ha-nife İslam Üniversitesinde Dinî İlimler Fakültesi ve Kur'an İlimleri Fakültesi olmak üzere 2 fakülte ve 130 öğrenci mevcuttur. Öğrencilerin bir kısmı yatılı okumaktadır.

Bölgeye İslam'ın değişik zamanlarda ulaştığı, yoğun olarak 1800 yıllarında yayıldığı ve 1850'li yıllarda bölge halkının çoğunluğunun Müslümanlığı kabul ettiği anlatılmaktadır. Rahmetli Müftü Anas Pşihaçev; "Biz Müslümanlığı Osmanlı tüccarlarından ve ulemasından öğrendik. Bu gün de Cumhuriyetimizde İslam'ın doğru öğrenilmesi için yine Türkiye'nin himmetine muhtacız" demiştir. Cumhuriyette yaşayan Müslümanlar, itikatta Maturidi, amelde Hanefi yorumunu kabul etmiş ve yaşamaktadır. Bundan dolayı da kurdukları İslam Üniversitesinin ismini "İmam Ebu Hani-fe İslam Enstitüsü" koymuşlardır. Rusya Federasyonu'nda dinî özgürlüğün serbest olması ile birlikte 1987 yılından itibaren Müslümanlar cami yapımına çok hızlı bir şekilde başlamış ve ihtiyaç olan yerlerin tamamına yakınına cami yapmıştır. Başkent Nalçik'te bir tane cami bulunmaktadır. Bölgede yaşayan Müslümanların dinî hayatı her geçen gün canlanmaktadır.

İmam Ebu Hanife İslam Enstitüsü

Düzce Müftümüz ile birlikte Müftü Anas Pşihaçev'in davetlisi olarak 03 Temmuz 2008 tarihinde Cumhuriyete ulaşıyoruz. Şehir merkezinde çok güzel bir cami ile karşılaşıyoruz. Ama camide mihrap, minber ve kürsünün olmadığını görüyoruz. Camiye mihrap, minber ve kürsü ihtiyacı olduğu belirtiliyor. Düzce Müftümüz Alaaddin Gürpınar; camiye ahşap oymalı bir minber, bir kürsü, bir mihrap Düzce'de yaptırarak gönderebileceklerini belirtiyor. Bu durum Kabardey-Balkarya Müftülüğü tarafından büyük memnuniyetle karşılanıyor. Daha sonra İslam Üniversitesine geçiyoruz. Rektör, masa sıra ve sandalyeleri göstererek bunları üniversite açıldığında Türkiye Diyanet vakfı göndermişti. Ama eskidi. Yine sizin yardımlarınıza ihtiyaç duyuyoruz diyor. Bu talebi de Düzce Müftümüz memnuniyetle kabul ediyor.

Akabinde Balkar Köyü olan Gündeğer köyüne geçiyoruz. Cami 200 yıllık. Medresesine geçiyoruz. Bir Kur'an gözümüze ilişiyor. Kur'an'ın içerisinde Türkiye Diyanet Vakfı hediyesi yazıyor. Öğle namazı kılıyoruz. Bizi köyde vefat eden hayır sahibi birisinin 40. günü yemeği olduğunu söyleyerek programa davet ediyorlar. Memnuniyetle kabul ediyoruz. Cemaate bizi tanıtıyorlar ve Türkiye'den geldiğimizi söylüyorlar. Cemaat ve köy halkı duygulanıyor, gözleri yaşarıyor. Türk gardaşlarımıza selam götürün diyorlar. Büyük ilgi ve hürmet göstermeye başlıyorlar. Düzce Müftümüz Kur'an okudu. Ben de dua ettim ve kısa bir sohbet yaptım. Bayanlar tanışmak için bizleri bulundukları salona davet ettiler. Anlaşılan o ki, Türkiye'den gelen hocalar ile tanışmak onlara büyük heyecan ve mutluluk vermiş. Arkasından Yasin okumaya ve Balkar Türkçesi ile ilahiler okumaya başladılar.

Gördük ki, Anadolu'da vefat edenlerin arkasından ne yapılıyorsa, buralarda da aynı şeyleri yapıyorlar. 70 yıllık komünizm rejimi inançlarını, geleneklerini silememiş. Anlattıklarına göre camiyi komünizm döneminde dozerlerle yıkmaya gelmişler ama buna güçleri yetmemiş. Cami dimdik ayakta kalmış...

Daha sonra Düzce Müftülüğü, Nalçik Merkez Camii için ahşaptan yapılmış, sanat eseri çok güzel bir mihrap, bir minber ve bir kürsü gönderdi. Bunların Kabardey-Balkarya Müftülüğü tarafından montajı yapıldı. Böylece caminin içi daha güzel hâle gelmiş oldu. Daha sonra bu eserleri Cumhuriyette yaşayan insanlardan bazılarının hususi olarak görmeye geldiklerini öğrendik. Bu hizmet büyük bir takdir topladı... Kardeş şehrin kardeşlik borcunun yerine getirilmesi, ne büyük güzellik...

Dağıstan Müftüsü ve İslam Üniversitesi öğrencileri

3- Adıgeya Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

Adıgeya Cumhuriyeti; 7600 km2 yüzölçümü ve 2002 sayımlarına göre toplam 450.000 nüfuslu bir cumhuriyettir. Bunun 110.000'i Adıgeyler, %25, 290.000'i Ruslar %65, geri kalanlar ise diğer milletlerden oluşmaktadır. Bu gün Adıgeya Cumhuriyetinde Adıgey-lerin nüfusunun daha fazla olduğu tahmin edilmektedir. Başkenti Maykop'tur. Adıgeyalar, Cerkezler ve Kabardaylar, Cerkezce-nin farklı lehçelerini konuşmaktadırlar.

İslam bölgede 15-16. yüzyıllarda Türkler ve Kırım Tatarları aracılığı ile yayılmaya başlamıştır. Adıgeyalar, itikatta Maturidi, amelde Hanefi yorumunu kabul etmişlerdir. Adıgeya Cumhuriyeti ve Krasnador Bölgesi Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir müftülük teşkilatı bulunmaktadır. Müftüsü Nurbiy Yemij'dir. Biri başkent Maykop'da olmak üzere Cumhuriyette toplam 40 civarında cami ve mescit olduğu tahmin edilmektedir. Adıgeya Müslümanlarının dinî hayatlarının her geçen gün güçlendiği ve yeni camiler yapıldığı bilinmektedir. Başkent Maykop Merkez Camii, içerisinde müftülüğün de bulunduğu çok güzel bir camidir.

4-  Dağıstan Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

Kuzey Kafkasya'nın en büyük ve nüfusu en çok olan cumhuriyettir. 50.278 km2 yüzölçümüne sahiptir. Bu gün tahminen 3 milyon insan yaşamaktadır. Nüfusun %90'ı Müslüman ve 10'u Hıristiyan' dır. 2002 sayımlarına göre nüfusun % 30'unu Avar-lar, %16.5'ini Darginler, %14'ünü Kumuklar, %13'ünü Lezgiler, %5'ini Ruslar teşkil etmektedir. Ayrıca Laklar, Tabasaranlar, No-gaylar, Azeriler olmak üzere çok çeşitli kavimler yaşamaktadır.

Dağıstan'ın Derbent bölgesine İslamiyet Hz. Ömer döneminde ulaşmıştır. Miladi 643 yılında İslam orduları Sasani ordusunu yenerek Derbent'e kadar ulaşır. Bugün Derbent'te 40 sahabi-nin kabri şerifi bulunmaktadır. İslam bu tarihten itibaren bölgede yaşanmaya ve kabul görmeye başlar. Ancak tarihçilerin anlattığına göre Dağıstan halkının Müslümanlığa geçişi 10. asırdan itibaren hızlanır ve 15. asra kadar devam eder. Müslümanlık buradan Çeçenistan ve İnguşetya'ya kadar yayılır. 1800'lü yılların sonuna doğru Dağıstan'da yaşayan halkın tamamına yakını Müslümanlığı kabul eder. Bunda tasavvufun büyük etkisi olur. Bu gün de Dağıstan'da tasavvuf çok yaygın ve etkindir. Dağıstan'da halkının çoğunluğu Şafii ve Hanefi'dir. Özellikle Hanefiler Nogay, Kumuk ve diğer Türk kavimleridir. Derbent Bölgesinde çok az Şii Müslüman da yaşamaktadır.

Dağıstan Cumhuriyetinde; Dağıstan Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir Müftülük teşkilatı bulunmaktadır. 2000 civarında cami ve 11 tane İslam Üniversitesi ve Enstitüsü olduğu ifade edilmektedir. Dağıstan Müftüsü Ahmet Hacı Abdullayev'dir. Önemli İslam Üniversiteleri; Rektörlüğünü Müftü Abdullyev'in yaptığı Dağıstan İslam Üniversitesi, Rektörlüğünü Prof. Dr. Maksut Sadıkov'un yaptığı Mohaçkale Teoloji ve Uluslar Arası İlişkiler Enstitüsü, Rektörlüğünü Arif Saidov'un yaptığı Derbent Abdullah Efendi İslam Üniversitesi ve Rektörlüğünü Abdullah Atsayev'in yaptığı Çirkey Sait Efendi İslam Enstitüsü'dür.

Rusya Federasyonumda Müslüman nüfusun en çok olduğu, cami sayısı ve İslam Üniversitesinin en fazla olduğu yer Dağıstan Cumhuriyeti'dir. Müslümanların canlı bir dinî hayatı vardır.

5- Çeçenistan Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

15.500 km2 yüzölçümüne sahip, 2002 sayımlarına göre 1.100.000 nüfuslu bir özerk cumhuriyettir. Halkın %93'ünü Çeçenler, geri kalanları ise Ruslar ve diğer milletlerden oluşmaktadır. Bölgeye İslam ağırlıklı olarak Dağıstan üzerinden ulaşır. 1850'li yıllara gelindiğinde halkın tamamına yakını Müslümanlığı kabul eder. Bunda tasavvufun, özellikle Kadiri Mutasavvıfı Kunte Naci'nin büyük etkisi olur. Bu gün de Cumhuriyette Kunte Naci'nin tasavvuf anlayışı çok yaygın ve etkindir. Kunte Hacı adına Başkent Grozni'de bir de İslam Üniversitesi kurulmuştur. Yine Kurçaloy şehrinde Kunte Hacı adına Osmanlı Mimarisinde bir cami yapılmıştır. Ceçenistan'da yaşayan halkın çoğunluğu Şafii, çok azı Hanefi'dir. Çeçenistan Cumhuriyeti Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir müftülük teşkilatı, ayrıca Grozni Kunte Hacı Rusya İslam Üniversitesi ve Kurçaloy İslam Enstitüsü bulunmaktadır. Müftü Sultan Mirzayev'dir.

6- İnguşetya Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

Yüzölçümü 9600 km2 ve nüfusu 520.000'dir. Başkenti Magas'dır. Halkın % 99'u Müslüman'dır. Halkın tamamına yakını İnguş ve Çe-çenlerden oluşmaktadır. Çeçenler ve İnguşlar aynı dilin farklı lehçelerini konuşmaktadırlar. Bu bölgeye de İslam ağırlıklı olarak Dağıstan üzerinden ulaşır.

1850 yıllarına gelindiğinde halkın tamamına yakını Müslümanlığı kabul eder. Bunda tasavvufun büyük etkisi olur. İnguşetya'da yaşayan halk Şafii'dir. Bölgede yaşayan Türkler ise Hanefi'dir. Cumhuriyette; İnguşetya Cumhuriyeti Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir müftülük teşkilatı, 200 cami ve 2 İslam Üniversitesi, 35 Medrese (toplam 600 öğrencisi) bulunmaktadır. Müftü İsa Hamhoyev'dir. Üniversiteler ise; Rektörlüğünü Muhammed Başir Borzov'un yaptığı Malgomet İnguşetya İslam Üniversitesi (100 öğrencisi bulunmaktadır) ve rektörlüğünü Cebrail Yahya'nın yaptığı Orgjinikitzavskaya İslam Üniversitesidir. (250 öğrencisi bulunmaktadır)

Ayrıca İnguşetya'da; okullarında 4. sınıftan itibaren 11. sınıfa kadar haftada 2 saat mecburi din dersleri verilmekte, bu derslerde İslam'ın itikat ve ibadet esasları öğretilmektedir. İslam Üniversitesinden mezun olanlar okullarda din dersi öğretmenliği yapmaktadırlar. Rusya Federasyonunda dinî hayatın en canlı olduğu yerlerden birisi de İnguşetya Cumhuriyetidir.

Başkent Magas, yeni kurulan 20.000 nüfuslu bir şehirdir. Henüz camisi bulunmamaktadır. İnguşetya Cumhurbaşkanlığı; cami, İslam Üniversitesi ve külliye yapmak üzere Magas'ta 200 dönüm arsa vermiştir.

Başkanlığın Avcılar-Magas Kardeş Şehir Projesi kapsamında Cumhurbaşkanı Yunus-Beg Yevkorov'un davetlisi olarak 06-07 Ekim 2010 tarihlerinde Avcılar Müftüsü ve Heyeti ile birlikte İnguşetya'yı ziyaret ettik. Bu ziyarette Cumhurbaşkanı Yev-korov; heyetimize büyük ilgi göstermiş ve hüsnü kabul yapmıştır. İnguşetya'da Müslümanların dinî hayatının çok canlı olduğuna şahit oluyoruz. Avcılar Müftülüğünün katkıları ile Başkent Magas'a yapılacak olan bu güzel caminin buna önemli katkı sağlayacağı da muhakkaktır.

Hacı Ahmet Kadirov Camii Grozni-Çeçenistan

7-Kuzey Osetya (Alanya) Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

8.000 km2 yüzölçümlü ve 710.000 nüfuslu özerk bir cumhuriyettir. Başkenti Vladikavkaz'dır. Halkın %63'ü Oset, %23'ü Rus, %3'ü İnguş'tur. Ayrıca Ermeniler, Ahıska Türkleri ve diğer milletler de yaşamaktadır. Halkın %33'nün Müslüman 250.000, %67'si Ortodoks'tur. Cumhuriyette, Kuzey Osetya (Alanya) Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir müftülük teşkilatı ve camilerde görev yapan 24 imam bulunmaktadır. Müftü Hacı Murat Gatsalov'dur. Vladikavkaz Merkez Camii 200 yıllık tarihi ve güzel bir camidir. Kuzey Osetya Müftülüğü Türkiye ile iyi ilişkiler kurmayı ve geliştirmeyi arzu etmektedirler. Nitekim ilk defa Müftüsü VII. İslam Avrasya İslam Şûrasına davet edilmiş ve katılmıştır.

İnguşetya Camii

8- Kalmukistan Özerk Cumhuriyetinde Dinî Hayat

76.100 km2 yüzölçümlü ve 300.000 nüfuslu özerk bir cumhuriyettir. Dağıstan, Çeçenistan, Stavrapol ve Astrahan'a komşudur. Cumhuriyet bozkır topraklara sahiptir. Başkenti Elista'dır. Avrupa'da Budizmin en yaygın olduğu bölge Kalmukistan'dır. Kalmuklar Moğol kökenli olup bu coğrafya'da 1632 yılından beri yaşamaktadırlar. Halkın %54'ünü Kalmuklar, %36'sını Ruslar, % 10'unu da Türkler, Avarlar, Darginler, Çeçenler oluşturmaktadır.

Kalmukistan'da 40.000 Müslüman yaşamaktadır. Kalmukistan Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir müftülük teşkilatı ve 8 tane mescit bulunmaktadır. Müftülük görevini Dağıstan Avar asıllı Sultan Ahmet Karaliyev yürütmektedir. Kalmukistan Müslüman-larını, Dağıstan halkları, Ahıska Türkleri, Özbekler, Kazaklar, Kırgızlar ve Azeriler'den oluşmaktadır. Az da olsa Kalmuklar'dan da Müslüman olanlar bulunmaktadır. Cumhuriyetin her yerinde, özellikle başkent Elista'da Budizm mabetleri kendini göstermektedir. Elista'daki 2005 yılında açılan tapınak, Avrupa'nın en büyük tapınağıdır.

Karaçay'da Kadir Gecesi

9- Stavrapol Kray'de Dinî Hayat

66.500 km2 alana ve 3.500.000 nüfusa sahip Kuzey Kafkasya'da yer alan bir bölgedir. Karaçay-Çerkesya, Kabardey-Balkarya, Kalmukistan'a komşudur. Başkenti Stavrapol'dur. Ayrıca Kuzey Kafkasya Federal Bölgenin başkenti olan Pitigorsk şehri de Stavrapol Bölgesindedir. Halkı ağırlıklı olarak Ruslar oluşturmaktadır. Ayrıca Ermeniler, Ukraynalılar, Karaçaylılar, Dağıstanlılar, Ahıska Türkleri ve Türkmenler, Nogaylar, Tatarlar da bölgede yaşamaktadır.

Stavrapol Müslümanlarının dinî idaresi daha önce Karaçay-Çerkesya Cumhuriyeti bünyesinde iken 2010 yılı Mayıs ayında Stavrapol Bölgesi Müslümanları Dinî İdare Başkanlığı ismi ile bir Müftülük teşkilatı kurulmuştur. Müftüsü Muhammed Rahimov olmuştur. Rahimov, aynı zamanda Rusya Müslümanlarının 4. merkezi dinî idaresi olan "Rusya Genel Müftülüğün" Başkanlığına da getirilmiştir.

Bölgede 600.000 Müslüman yaşamaktadır. Dolayısıyla Stavrapol bölgesinde yaşayan halkın %15'ini Müslümanlar teşkil etmektedir. Müslümanları, Karaçaylılar, Dağıstanlılar, Nogaylar, Türkmenler ve Türkler, Kabar-deyler, Çeçenler, İnguşlar, Tatarlar, Çerkezler oluşturmaktadır.

Stavrapol şehrinde 50.000, Pitigorsk şehrinde 40.000 Müslüman yaşamaktadır. Stavrapol Bölgesinde 20 cami mevcut olup, yeni müftülük teşkilatı kurulması ile ihtiyaç olan yerlere cami yapımı hız kazanmıştır. Stavrapol Müftülüğü ile Diyanet İşleri Başkanlığımız arasında iyi ilişkiler kurulmuştur. Talepler doğrultusunda 2010 yılı Ramazan ayı Kadir Gecesi vesilesiyle 2 din görevlisi gönderilmiştir. Kurban Bayramı vesilesiyle de vekaleten kurban kesimi yapılmıştır.

Bekir Gerek, Başkanlık Vaizi

Kaynak: http://www.diyanet.gov.tr/turkish/DIYANET/avrupa/2011/subat.pdf