- Kıte oğlu Aslan, Adıge Cumhuriyeti bütçesinin ne kadarı sosyal yardımlar için ayrılmış durumda?
- Biz, konuya ilişkin olarak Rusya Federasyonu yöneticileri tarafından alınmış olan kararları paylaşıyoruz: Sosyal sorumlulukların tümü, kaçınılmaz olarak yerine getirilmesi zorunlu olan görevler ve önemlerini koruyorlar. Kararlarımızı önümüzdeki yılın gereksinmelerine göre alıyor ve uyguluyoruz.
2011 yılı için bütçemizden 1,9 milyar rubleyi “Sosyal politika” adı altında sosyal hizmetler için ayırmış bulunuyoruz. Ayırdığımız bu para 5 yıl içinde iki katı üzerine çıkarılacak.
Güney Federal Okrugu'nun ve onunla birlikte Adıge Cumhuriyeti'nin ekonomik ve sosyal politikaları, uzun erimli bir gelişmeyi, stratejik bir hedefi amaçlıyor. Bu stratejiyi izleyen Adıgey verimli adımlar atmış bulunuyor, yöresel gayrisafi yurt içi hasıla-milli gelir- her yıl artıyor, buna koşut olarak konsolide bütçe olanakları da artıyor. Asgari ücret artıyor, işsiz sayısı azalıyor.Bu son yıllarda sosyal anlamda önem taşıyan ve cumhuriyetin gereksindiği 100 üzeri girişime (tesise) destek verdik.
TURİZM
- Turizm alanında ne tür bir çalışma yürütüyorsunuz? O sektörde ne gibi büyük projeler uygulanacak?
- Klasik söylemlerin dışına çıkarsak, Adıgey yollarının çalı dikenle kaplı/bakımsız bir duruma düşürülmeyeceğini söyleyebilirim. Cumhuriyetimize gelen turist sayısında da gözle görülür bir artış var, bu oluşumu geride bıraktığımız yıldan planlamıştık. Farklı bir coğrafya, farklı bir doğa ve iklim koşullarımız, değişik yurt köşelerimiz var, buralarda ilginç tesis ve çevre düzenlemeleri gelişiyor ve çoğalıyor, bu nedenle turizmin çeşitli olanaklarını sunabiliyoruz, bu tesislerimizde turistler bütün bir yıl boyu ağırlanabiliyorlar.
Bu olanaklarımız, komşu regionlar, en çok da Krasnodar Kray, Stavropol Kray ve Rostov Oblastlılar tarafından iyi değerlendiriliyor. Sıradan kişiler ve gruplar açısından -Karaçay-Çerkes'deki- Dombay Dağı yöresine göre, Adıgey hem daha yakın, hem daha ucuz ve hem de ulaşımı daha kolay bir yer. Turistlere Adıgey dağlarını, ırmaklarını, dağ çayırlarını ve yamaçları karlı “Leğo-Naqe” yaylalarını, masalsı özellikteki yeraltı mağaralarımızı ve benzeri yerleri gösteriyoruz. Bütün bunlar turistik tesislerin gelişmesinde, ekolojik yönden uyumlu düzenlenmiş bir kaplıcalar ve dinlenme diyarı olmamızın kamçılayıcı oluyorlar. Rusya tv.dizileri için çekim yapmak üzere film ekiplerinin sık sık Adıgey'e gelmeleri de bu çekici nedenlere dayanıyor.
Turist sayısı da giderek artıyor, bu artış nedeniyle otel ve restoran kompleksleri ile turistik tesisleri çoğaltma gereğini duyuyoruz. Geçtiğimiz yıl 270 odalı yeni tesislerimizi hizmete soktuk, bu yıl da 780 toplam odası olan 10 turistik tesisi tamamlayacağız.
Turizm sektörü gelişiyor, ancak en üst düzeye erişmiş bir kayak merkezimiz yok. Bu merkezi yaşama geçirmeden hedefe ulaştığımızı söyleyemeyiz. Biz, federal merkezin yardımıyla Kuzey Kafkasya'da kurulan turistik tesisler ağı bağlamında “Lağo-Naqe” (Lago-Naki) dinlennme tesislerini inşa projesini yaşama geçirmeye önem veriyoruz. Leğo-Naqe tesislerinin tamamlanması olayını, bölgelerarası dayanışmayı güçlendirici ve Güney Federal Okrugu yöreleri arasındaki işbirliğini güçlendirici bir olgu olarak algılıyoruz.
SOÇİ OLİMPİYATI VE YATIRIMLAR
- Bu son yıllarda yöneticilerimiz ulaşım altyapısının geliştirilmesi, varolan yolların da onarım ve yenilenmesi, yeni yollar inşa edilmesi gibi çalışmalara büyük bir önem veriyorlar. Güney Rusya açısından da bu çalışmanın önemi büyük, çünkü turizm ve onun altyapıları, Adıgey'in ekonomik gelişimi, yeni iş yerlerinin açılması açısından önem taşıyan şeyler. Bu arada 2014 yılında yapılacak olan Ş'açe (Soçi) Kış Olimpiyadı'nın da özel bir önemi var. Bütün bu sayılan alanlar arasında, RF düzeyinde, en ön planda önem taşıyan proje (ulaşım altyapısının geliştirilmesi, belirlenen federal hedef programına cumhuriyet bütçesinden yapılacak katkılar) bağlamında Adıgey'de çözümlemiş olduğunuz ve çözümlenmesini gerekli gördüğünüz şeyler nelerdir?
- Soçi Olimpiyat oyunları alanı ve tesisleri, coğrafi olarak Adıgey'e yakın olan bir yerdedir (-birkaç km ötede, eski 'Atkuac', şimdi 'Krasnaya Polyana' denen yer-), bu nedenle bizim turistik eşyalarımıza (-ve tesislerimize de-) talep olabilecek. Kısa bir süre içinde bu tür talepleri karşılayacak düzeye gelmemiz gerekiyor. Turizmin gelişmesi turistik altyapılarımızın tamamlanmasına bağlı olan birşey.
Adıgey'in turizm ve rekreasyon/eğlence kompleksleri altyapıları bir bütünlük içinde, tesisler Dahovski stanitsasından başlıyor ve “Leğo-Naqe”ye uzanan otoyolun her iki yanında sıralanıyor. Yüksek yerlerdeki dinlenme tesislerine ve alanlarına sadece bu otoyol izlenerek ulaşılabiliyor. Bunun dışında, o gibi yerlerde turistik turlar ve dağ yürüyüşleri düzenleniyor.
“Rusya'nın Güneyi” adlı ve 2008-2012 yıllarını kapsayan federal hedef programına uygun olarak Dahovski köyünden başlayıp “Leğo-Naqe”ye uzanan otoyolun yapımını 2009 yılında başlattık. Proje için gerekli para 730 milyon ruble idi. Son iki yılda yolu yenileme için 200 milyon ruble daha harcadık. Bu paranın 78 milyonu federal bütçeden verildi, geri kalanını cumhuriyet bütçesinden karşıladık. Rusya'daki kayak alanlarına ulaşma bağlamında yolun önemi tartışmasızdır.
Söz konusu federal programın yardımıyla “Ğozerıptl-“Leğo-Naqe” otoyolu yapımı tamamlandı. Bu son proje için 450 milyon ruble kullanıldı. Bu paranın 90 milyon rublesi Adıgey bütçesinden karşılandı. Bu otoyol “Partizanskaya Yaylası” ile “Veşuten” (Ошъутен) tesislerine (otel ve pansiyonlarına) uzanıyor. Bu yol 4'üncü kategoriden bir asfalt yol. Bir gün ve bir gecede bin araç o yolda trafiğe çıkabilir.
- “Leğo-Naqe” adlı kayak merkezi, Rusya'da en çok ilgi çeken ve Kuzey Kafkasya'da bulunan birkaç tesisten biridir, ekonomik anlamda önemi büyük olacaktır. Projenin altyapısı ve planlarının hazırlanması çalışmalarında hangi aşamaya gelindi? Adıge Cumhuriyeti yöneticileri bu proje için ne düşünüyorlar?
- “Leğo-Naqe” gibi büyük projeler, federal merkezin desteği olmadan yaşama geçirilemez. Federal merkezin “Leğo-Naqe”ye gerekli önemi vermiş olması, Güney Federal Okrugu'nu Geliştirme Stratejisi'ni hazırlayanların da bu turizm ve eğlence kompleksine destek vermiş olmaları bizi çok sevindiriyor. Araştırmalar, turistik tesislerin kurulacağı yerlerin/parsellerin satışı ile ilgili kurumlar arası çalışmalar yürütülüyor. Görevlendirilmiş bir grup projenin uygulanması için yasal düzenlemeler hazırlıyor ve benzeri konularda yetkili makamlarla sözleşme görüşmeleri yapıyor, beliren sorunları da çözüyor.
Bir önceki sorunuzu yanıtlarken, yol yapımında bir ilerleme olduğunu söylemiştim. Şimdi de enerji konusu üzerinde durmak istiyorum. “Rusya'nın Güneyi” adlı federal hedef programını tamamlama bağlamında yapılan “Ğozerıptl-'Leğo-Naqe' Yaylası” adlı ve yüksek akımlı bir elektrik hattının ilk etabı Adıgey tarafından bitirildi. Şimdi sıra ikinci etapta, “Hımışk'ey-Kuşha Çılağo” ve “Hımışk'ey-Kavkaz Kuace” adlı yerlere çekilecek olan elektrik hatlarının yapımı sürüyor. Turizmi geliştirmek, dağlık Maykop rayonu elektrik tesislerini geliştirmek için, bu son iki yılda 200 milyon ruble yatırım yapmış bulunuyoruz. Bu paranın yüzde 12'sini cumhuriyet bütçesinden karşıladık.
Adıgey uzun bir süreden beri turizmi geliştirme programını tamamlamaya çalışıyor. Adıgey'in turizm altyapısı için 1 milyar ruble üzeri bir harcama yaptık. 2013 yılına değin 1,5 milyar ruble daha kullanmayı hedeflemiş bulunuyoruz. Planımızda neler bulunuyor? “Leğo-Naqe” kayak merkezi ve ek komplekslerinde, aynı anda 20 bin kişiyi ağırlamayı, o kapasiteye ulaşmayı amaçlıyoruz.
TURİZM, TARIM VE HAYVANCILIĞI GELİŞTİRME
Eklemeliyim, Adıgey'in ekonomik ve sosyal gelişimi bakımından turistik yatırımlar en önemli kalemi oluşturuyor, bunun ekonomimize katkısı, daha sonra katlamalı olarak görülecektir. Bir tren gibi, turizm, tarım-sanayi komplekslerini, taşıma ve lojistiği, onların üretici potansiyelini de geliştirecektir. Tarım sektörü değişim geçiriyor. Daha önceleri bahçecilik bir sebze üretimimiz vardı, halen çok yönlü iç ve dış talep var, bu sektörü yeniden canlandırmamız gerekiyor. Şu an, yoğun (intansif) tarım yoluyla bahçecilik ve üzüm (bağ) üretimi alanlarını genişletiyoruz. Ona koşut olarak hayvan ve kümes hayvanı üretimi de gelişmeye başladı. Tanınmış bir marka olan “Çerkes peyniri” üretimini artırmak için süt üretimi işini de ele almış bulunuyoruz: Bu yıl Adıgey'de 4 mega hayvan çiftliğinde üretime geçilecek.
- Bir yıl öncesini -2009 yılını- değerlendirme toplantınızda Adıgey turizmini ve turizm altyapısını geliştirme konusunu konuşmuştuk. Konuşmanızda siz ilgili kurumların çalışmalarında aksamalar olduğunu söylemiştiniz. O zamandan bu yana ne gibi bir iyileştirme ve sektörel gelişme sağlandı, bu gelişmenin cumhuriyet ekonomisi içindeki payı nedir?
- Biz turizm için sağlam altyapı yatırımları gerektiğini, bunun için de konuya devletin el atması gerektiğini biliyoruz. Sorunu bu son yıllarda çözdük. Adıgey'in turistik yörelerine yönelik yollar döşemek, elektrik hatları çekmek, gaz ve su götürmek için federal ve cumhuriyet bütçelerinden yılda ortalama 500 milyon ruble dolayında yatırım yapıyoruz. Bu denli büyük bir yatırım yaptığımıza göre, turizmin Adıgey ekonomisine bir katkı getirmesini de bekleyebiliriz. Ancak çalışmalar henüz tamamlanmadı, daha çok işimiz var. Bu işi tamamlamak sorumluğu ilgili daireye düşüyor.
SAĞLIK KONUSU
- Yeni sağlık kurumlarının kurulması ve cumhuriyet hastanesinin onarımı için hayli yatırım yapıldı. Ancak regionun bir tanı (teşhis)/ileri tekik merkezi yok, buna acilen bir gereksinme var. Yurttaşlarımız tanı için cumhuriyetimiz dışına, başka regionlara gitmek zorunda kalıyorlar, bu eksiklik giderilirse bir rahatlama olacak. Örneğin, ileri tetkikler için başka regionlara giden hastalar için, Adıgey bütçesinden her yıl 27,7 milyon ruble gibi bir para ödeniyor. Bir büyük tanı (ileri tetkik) merkezimizin kurulması için yapılan çalışmalar hangi aşamada?
- Sözlerinize bir düzeltme getireyim. Sadece bu son iki yılda sağlık sorunlarıyla ilgilenmiş değiliz. Uzun bir zamandan beri cumhuriyetteki sağlık tesislerinin teknik donanımı ile ilgileniyoruz. Bu son 5 yılda o konuda harcadığımız para, daha öncesine göre 15 kat daha fazla.
Birkaç rakam vereyim:2005 yılında sağlık için 47 milyon ruble ayırmıştık, 2009 yılında ayırdığımız para 701 milyon ruble oldu. Geçtiğimiz yılki yatırım ise yarım milyar rubleye ulaştı.
Bu son iki yılda Adıge Cumhuriyet Hastanesi için bir MRG (Manyetik rezonans görüntüleme) cihazı ile diğer gerekli yeni ekipmanların alımı için 100 milyon ruble kullandık. Yeni tıbbi cihazlar kullanılıyor ve bunların sayıları artırılıyor.
Doğrudur, yaşlılar için modern bir tanı/ileri tetkik merkezimiz yok, hastalıkların teşhis edileceği bir merkezimiz olmalı. Bunun için Adıge Cumhuriyet Hastanesi'nde bir merkez kurmamız gerekiyor.
EV ARSASI TAHSİSİ
- Gördüğümüz kadarıyla, yeni evlilerden kendi evini kendi inşa edecek olanlara parasız bir ev arsası tahsis edilmesi içerikli bir yasa hazırlanıyor. Bu iş hangi aşamada?
- “Parasız arsa payı verimesi üzerine” adlı Adıge Cumhuriyeti yasa tasarısı Adıge Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu tarafından hazırlandı. Bu tasarıda, yurttaş gruplarına, üzerinde konut inşa etmek amacıyla, devlete ya da yerel yönetimlere ait arazi paylarından arsa dağıtma izni ilgili birimlere tanınıyor ve dağıtım koşulları belirtiliyor. Yasa, 18 yaşını doldurmamış üç ve üzeri çocuğu olan aileleri kapsıyor. Yasa tasarısı, görüşülmek üzere Adıge Parlamentosu'na sunulmuş durumda.
Yöreyi ilgilendiren bu yasayı çıkarma kararını geçtiğimiz sonbaharda almıştık. Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Dmitri Medvedev'in anne, çocuk ve okul işlerinin bir devlet sorunu olduğuna ilişkin RF Federal Parlamentosu birleşik toplantısına gönderdiği mesaja uygun olarak, biz de çalışmalarımızı düzenliyoruz. Başkan'ın çağrısı doğrultusunda ciddi bir çalışma yürütme kararındayız.
ÇERKESÇE BASIN SUSTURULACAK MI?
- Kıte oğlu Aslan, RF Başkanı'nın RF Parlamentosu birleşik oturumuna gönderdiği mesajda devlet gazetelerinin özelleştirilmeleri isteniyor. Adıgey'de bu sorunu nasıl çözmeyi düşünüyorsunuz. Siz sorunu/mesajı nasıl karşılıyorsunuz.
- “Sovetskaya Adıgeya” (-Rusça-) ve “Adıge maq” (-Çerkesçe-) gazeteleri AC Bakanlar Kurulu ile Adıge Parlamentosu tarafından ortaklaşa çıkarılıyor. Her ikisi de birer devlet gazetesi. Bugün için federal yasalara uygun olarak, bu gazetelerde düzeltmeler/reformlar yapılıyor.
Gazetelerin özelleştirilmeleri konusunda şunları söyleyebilirim. Bir region (-cumhuriyet-) olan Adıgey'in iletişim ağı 60 kadar gazete ve elektronik kitle iletişim aygıtından oluşuyor. Bunlardan 6'sı devlet/cumhuriyet organı, 14'ü de belediyelere ve yerel yönetimlere ait. Diğerleri ise özel yayın, parti organı ya da değişik kuruluşların yayınları. Toptan ele aldığımızda bu yayınların yüzde 10'u cumhuriyete/devlete, yüzde 20'den biraz fazlası da belediyelere ait. Bunlar toplumsal-politik içerikli yayınlar, cumhuriyetteki önemli toplumsal-politik ve toplumsal-ekonomik ve kültürel olayları kitlelere ulaştırıyorlar. Gazete sayfaları gençleri yurtsever yetiştirme ve toplumsal-aile değerlerini koruma ve güçlendirme, rüşvet ve ekstremizmle mücadele ve benzeri eğitici yazılara ayrılıyor. “Sovetskaya Adıgeya” ve “Adıge maq” gazeteleri haftada beşer gün yayınlanıyorlar. Hiçbir özel gazete haber çokluğu ve tiraj yönünden devlet gazeteleriyle rekabet edemez.
İstisnalar dışında özel gazetelerin tirajları düşüktür, ayda ancak 1-2 kez yayınlanabiliyorlar. İçlerinde Adıgece/Çerkesçe yayınlananı ise yok. Özel gazete için büyük yatırım, para gerekiyor. Sözgelişi Çerkesçe yayınlanan “Adıge Maq” (Çerkes Sesi) gazetesi yayın giderinin yüzde 90'dan çoğu cumhuriyet bütçesinden karşılanıyor. Toplumsal-politik içerikli bir gazete çıkarmak için uzman gazeteci kadroları ve büyük bir para gerekiyor. Toplumsal önemi ve toplum adına yüklenmiş oldukları görevi dikkate alarak, devlet, bilerek o tür masrafları üstlenmiş oluyor. Ana görevimiz bölgeye ilişkin bilgilendirme ve bunu geliştirme işidir.
Bu nedenle devlete ait kitle iletişim araçlarının özelleştirilmeleri durumunda o görevi, yine gazetelerin yüklenmeleri gerekir. Devletin görevi hibe sistemini ve diğer destek yollarını kullanarak, gazetelerin o görevi yerine getirmelerini sağlamaktır. Devlet gazetelerinin geleceğini, sıra yöresel özelleştirme planının hazırlanması sonrasında görebileceğiz.
TERÖR VE GÜVENLİK SORUNU
- Arasıra sorunların, huzursuzlukların belirdiği Kuzey Kafkasya'daki tek huzurlu yöre (region) Adıgey. Rusya Federasyonu ulusları arasındaki dostluğu koruma bağlamında cumhuriyetimizde ne gibi çalışmalar yapılıyor?
- Günümüz Kafkasya'sı sancılı bir bölge, sancı terörden kaynaklanıyor. Ancak sırf polisiye önlemlerle bu işin üstesinden gelinemez. Yeni işyerleri açmak, sosyal yardım ağını büyütmek, ekonomi ve iş yaşamını yeniden düzenlemek gerekiyor. Bu nedenle region bütçesini federal katkı payının önüne geçirmek, daha çok toplumsal görevler yüklenmek, işsizlere işsizlik parası ödemek ve yeni iş olanakları yaratmak üzerine bir program geliştirmemiz gerekiyor. Yukarıda belirttiğimiz gibi, sosyal konuları dikkate almaya devam edeceğiz.
Barış, birliktelik ve huzur, değişik uluslardan insanların bir arada yaşadığı Adıgey'de en değerli olgu. Bu olguyu, bu kazanımı canlı tutmak en başta gelen görevimiz. İlkönce, yasal mevzuatın içinde federal yetkiler ve birlikte çalışma anlayışı da yer alır. Bu arada Adıgey'de mükemmel bir etno-politik iklimin bulunduğunu kesinlikle belirtmeliyim. Bu olumlu iklim, Adıgey'e yatırımcı çekme konusunda yararlı sonuçlar sağlıyor.
Ardından, Adıgey yöneticilerinin toplumsal örgütler ve dini kurumlar temsilcileriyle yararlı toplantılar düzenlemekte olduklarını söylemeliyim. Toplumsal birlik ve Adıgey'de yaşayan etnik topluluklar arasında hoşgörü anlayışının yerleşmesine büyük bir önem verdiğimizi de belirtmeliyim.
Adıgey'de yaşayan değişik etnik topluluklar arasında bulunan barışçı ilişkileri sürdürme konusunda biz, karşılıklı güven esasına dayanan yaklaşımları esas alıyoruz. Bunlar da, Adıge Cumhuriyeti devlet organları olan-AC Toplum Meclisi, AC Başkanlığı katındaki Yaşlılar Konseyi ve AC Başkanlığı katındaki Sendikalar Konseyi temsilcilerinin yer aldığı organizasyonlardır. Sosyal sendikaların sorunların çözümünde görev almakta olmaları büyük bir önem taşıyor.
- Uluslararası ilişkilerin uyumlu olması için Adıge Cumhuriyeti'nde bir program uygulanıyor. Ekstremizmi ve radikalizmi önleme anlamında cumhuriyette ne gibi çalışmalar yürütüyorsunuz?
- Kültür ve sanatı geliştirme, dini ve manevi değerleri koruma, hoşgörü ve yurtseverlik anlayışını güçlendirme içerikli ve uzun erimli programlarımız var. Onları uyumlu ve kademeli bir sırayı gözeterek uyguluyoruz. Bunlar arasında “Etnik kültürleri geliştirme ve ekstremizmi önleme”, “Adıge Cumhuriyeti kültürü içinde yer alan köy kurumlarını koruma ve geliştirme”, “Adıge Cumhuriyeti toplumuna yurtseverlik bilincini kazandırma”, “Uyuşturucu tacirleri ve uyuşturucu ile yaygın mücadele” gibi konular bulunuyor. Kişilere yurttaş bilincini kazandırma, gençlere maddi ve manevi değerleri benimsetme, yaygın spor ve beden eğitimi gibi çalışma programlarını da uyguluyoruz.
Bunların dışında “Adıge Cumhuriyeti'nde yaşayan ulusların dillerini koruma” (-en az 5 dil-), “Adıge Cumhuriyeti gençlerine devlet yardımı yapma”, “Ulusal el sanatlarını destekleme” gibi programlarımız da var.
RF Devlet Başkanı Dmitri Medvedev region yöneticilerinin ulusal ve dini ilişkileri, hoşgörü ve yasal/pozitif kültürü yayma gibi konulara önem vermelerini istedi. Ben de Adıgey bağlamında bu görevi yerine getirmeye özen gösteriyorum.
DİASPORA KONUSU
- Dış ülkelerde yaşayan soydaşlarımıza ilişkin ne gibi çalışmalar yapılıyor?
- Dış ülkelerde yaşayan soydaşlarımıza ilişkin çalışma, Adıgey'de geçmişten, tarihten kalma bir sorun. 5 milyon Çerkes 45 kadar dış ülkeye dağılmış durumda, bu nüfus Adıgey'i anayurdu olarak görüyor.
İki yıl önce, “Dış ülkelerde yaşayan soydaşlarla ilişkileri geliştirme ve güçlendirme” konusunu ele alan bir hedef programını kabul etmiştik. Program sayesinde Türkiye, Ortadoğu, Avrupa ve Amerika'da yaşayan soydaşlarımızla olan ilişkilerimizi daha ileri noktalara götürmeyi başardık.
Dış ülkelerde yaşayanların çoğu Çerkesçeyi, Çerkes tarihini ve kültürel mirasımızı öğrenmek ve sahiplenmek istiyor. Biz de onlara yardımcı olacağız. Adıge Cumhuriyeti Sosyal Bilimler Enstitüsü dış ülkelerde yaşayan Çerkeslerin kendi anadillerini öğrenmelerinde yardımcı olması amacıyla kitaplar hazırlıyor.
RF Devlet Başkanı Dmitri Medvedev'in yürüttüğü uluslararası ilişkileri geliştirme politikası sayesinde, bu son yıllarda Rusya ile Türkiye arasındaki ilişkilerde olumlu gelişmeler kaydedildi. Şimdi Türkiye'den işadamları, belediye başkanları ve Çerkes organizasyonları mensupları sık sık Adıgey'e gelmeye başladılar. Bu son üç ay içinde Samsun, İnegöl ve Gaziantep'ten gelen gruplar Adıgey'de bulundular. Türkiye'deki Çerkeslerin politik ve ekonomik sorunlarını daha yakından öğrenmiş olduk. Çerkeslerin dili üzerindeki yasaklama kaldırıldı (-kısmen,görünüşte kaldırıldı-). Şimdi soydaşlarımız yeni devlet politkasına uygun olarak sorunlarını daha yetkin bir biçimde ele almaya, durumlarını düzeltmeye başladılar. Oradaki soydaşlarımız tarihsel köklerine bağlı olarak yaşamlarını sürdürüyorlar. Çifte vatandaşlık tanındığında, birçok kişi Adıgey'e dönmeyi arzuladığını söylüyor.
Rusya Federasyonu üyesi olarak, bize tanınmış olan haklardan yararlanarak, en çok ekonomik ve kültürel ilişkileri ve kardeşlik bağlarını geliştirmeye çalışacağız ve buna hazırız. Bu yıl sahip olduğumuz yatırım olanaklarına uygun projeler ortaya koymayı düşünüyoruz.
YENİ YATIRIM PROJELERİ
- Kıte oğlu Aslan, yatırım yönünden Adıgey'in çekici bir yer olmasını sağlayacak ne gibi yatırım projeleri hazırlanıyor? Dış ülkelerden gelen yatırımcılar var mı? Kaç adet ve ne gibi yatırım alanlarımız var?
- Sayılar herşeyi açıklıyor. Adıgey'de toplam 80 kadar yatırım alanı bulunuyor. Ekonomik yönden çekici olan tüm projelere destek veriyoruz.
Yatırımcılara sunulacak olanlar arasında normatif yasal dayanaklara uygun olarak yatırım projesi çalışmaları yapıyoruz. Başka bir söylemle, yatırımcıları yatırımdan caydıracak nitelikteki her türlü engeli kaldırıyoruz. Cumhuriyetimizin iklim avantajlarını da dikkate alırsak, girişimciler yöremizde çok yönlü iş ve çalışma yapabilirler.
Cumhuriyetimizde Rusya ve dış ülkeler ortak sermayesine dayanan yatırım sayısı artıyor. “Avto-Yug” firması “Honda” marka otomobiller ve yedek parçaları satan bir auto show merkezi açtı. “Firma Bakra” da “BMW” marka otomobil satışı için bir bölüm açtı. Yine cumhuriyetimizde “Leroy Merlin” ticaret merkezi de açıldı.
Son yıllarda Adıgey'deki yatırımlar gözle görülür bir biçimde arttı. Uluslararası yatırım ödüllerini “Melek Yatırım”ın belirlediğini söylemeliyiz. Belirlemede, “Rusya'da yatırımda en çok ilgi çeken regionlar” adlı aday listesinde, 2009 yılında en çok yatırım yapılan Rusya Federasyonu regionları sıralanıyor. Rusya Federasyonu regionlarına ilişkin istatistiki sıralamada, oy esası üzerinden ödül almış olan regionlar belirlendi, ödül alan regionlar içinde Adıgey de bulunuyor.
Büyük yatırım projeleri de var. “JKX Oil & Gsa” adlı Britanya firmasına ait “Yujgazenerci”, Koşhable'de doğalgaz çıkarma iznini aldı. Firmanın yatırım sözleşmesi 6 milyar ruble üzeri. Şu ana değin bunun 4 milyar rublesi kullanıldı. Bu yıl tesisin ilk bölümünün tamamlanması bekleniyor.
Bu yıl sonuna doğru Tahtamukay rayonunda gül ve sebze üretecek ısıtmalı bir kompleks tamamlanacak. “Zelenıy dom” (Green House/Sera) firması tesis için 585 milyon ruble yatırım yapmayı üstlendi. Bu paranın çoğu da kullanılmış durumda.
- Bu yıl cumhuriyetimizde uygulamaya sokulacak büyük yatırım projeleri nelerdir? Adıgey'i yatırımcılar için cazip bir yer haline getirmek için neler yapmayı düşünüyorsunuz?
- Bu yıl Adıgey'de 4 süt üretim çiftliğini kurma girişimi başlatılacak. İki yıl içinde hepsi süt verecek olan 4 bin 800 baş ineğin besleneceği bir çiftlik Adıge başkenti Maykop yakınındaki Hanski beldesinde kurulacak. Proje maliyeti 4 milyar ruble. Her yıl 50 bin ton süt ve 3 bin ton da et üretilecek. Tesiste 600 kişi çalışacak.
Şevgen rayonunda da 3 çiftlik kurulacak. Bu tesisler Hakurınehable ve Svobodnıy Trud köyleri ile Zareva beldesinde kurulacak. Bunlar önemli girişimler, çünkü tek bir süt üretme çiftliğimiz bile yok.
ZAO “Kievo-Juraki APK” firması ikinci domuz üretim çiftliğini kuracak. Tevçoj rayonunda bir hayvan kesim tesisi de kurulacak. Bu da yeni bir iş olanağı yaratma demektir.
Alabalık üretimi için Maykop rayonunda kurulacak olan balıkçılık tesisleri de büyük bir yatırım projesi. Projenin ilk aşamasında 200 milyon ruble yatırım yapılacak. İnşaata bu yıl başlanacak. Tesis 40 kişiye iş sağlayacak.
Bu yıl Maykop rayonu Kamennomostski beldesinde değişik mobilya ve ev gereçleri üretecek bir kompleksin kurulmasına başlanacak. Proje için 4 milyar 500 milyon ruble yatırım sermayesi kullanılacak. Önümüzdeki iki yıl içinde çalışmalar ilerletilmiş olacak.
Adıgey'in büyük bir sanayi, tarım, turizm ve rekreasyon potansiyeli var. İklim koşullarının elverişli olması nedeniyle, değişik tarım iş kollarını geliştirme olanağı var. Adıgey'in dağları ve kanyonları yatırımcılar için çekici/cazip yerler. Adıge Cumhuriyeti ile birlikte çalışmanın yararı herkesin anlayabileceği bir şey: Çalışmak isteyenler için en iyi olanakları yaratma dışında, uygun yasal düzenleme ve hukuki alt yapılar da oluşturduk. Yatırımcıları memnuniyetle karşılıyor ve onlara devlet garantilerini veriyoruz.
MALİ KONULAR VE BELEDİYELERİN DURUMU
- 131'inci federal yasaya göre yerel yönetimlere bırakılmış olan görevleri Adıge Cumhuriyeti'nde nasıl uygulamaya sokuyorsunuz? Ne gibi güçlüklerle karşılaşılıyor ve ne gibi kazanımlar elde ediyorsunuz?
- 131'inci Federal yasayı uygulamak için devlet organları ile yerel, belediye teşkilatlarının birlikte çalışmaları önem taşıyor. Adıgey'in bu alandaki başarıları nelerdir? Bu son üç yılda cumhuriyet bütçesi, kendi kaynaklarıyla iki kat büyüdü. Cumhuriyet yatırım programı da bu büyümeyle orantılı olarak büyüdü. Örneğin, 2010 yılında belediyelerimiz sosyal nitelikli 49 tesisi hizmete sokmuş durumdalar. Adıgey'in köylerinde çocuk yuvaları, hemşire-ebe merkezleri, okullar, spor tesisleri, stadyumlar, su ve gaz boru hatları inşa etmiş bulunuyoruz. 44 futbol sahasını açtık, şimdi de 16 saha açacağız.
Devlet tarafından destekleme bağlamında yerel yönetimlere bırakılmış olan gelirler içinde transport payı yüzde 30 gibi büyük bir oran. 2010 yılında Rusya Federasyonu Regionlarını Geliştirme Bakanlığı ile Adıge Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu arasında imzalanan Sözleşmeye göre, Adıgey belediyeleri için 28 milyon ruble değerinde 18 toplu taşıma aracı satın alındı, bu paranın 8,5 milyon rublesi cumhuriyet bütçesinden karşılandı. Programın daha da yaygınlaştırılmasına çalışılıyor.
Kent düzenlemesine ilişkin çalışmalar, eğitim kurumlarının ısı giderleri, sokakları aydınlatma, su kuyuları açma ve benzeri işler için yaptığımız harcamalar da az değil. Bütün bu çalışmalar zamanında ve eksiksiz olarak yerine getirildiler.
Bana göre, bugün çözümü gereken iki önemli sorunumuz var. Sorunun ilki, bütçenin büyümesi için kent ve köylere düşen vergi paylarının doğru saptanmaları. En başta da arazi paylarının saptanması ve çözülmesi gerekiyor. O yolla büyük bir bütçe geliri sağlanacak. İkinci sorun, özel kişilerin mal varlığının doğru olarak saptanması ve yazılmasıdır.
Belediye ve yerel yönetimler reformu 7 yıldan beri yürürlükte. Yerleşim yerleri yetkililerinin faaliyette bulunmak için gereken gelirlerden yoksun olduklarını ve onlara yardım etmemiz gerektiğini biliyoruz. Yaşam, amaçlarımızı gerçekleştirmemiz için yeterli bir gelire ve vergi geliri paylarına kavuşmamız gerektiği gerçeğini bize öğretti. Bu da yerel yönetimler reformunun gelişmekte olduğunu bize gösteriyor. Yerel yönetimler devlet yönetiminin güvenilir temellerini oluşturmaya başladılar.
131'inci Federal yasanın uygulanmasında 4 yıl önce kurulan “Adıge Cumhuriyeti Belediye Kuruluşları Meclisi”nin büyük bir yararının görüldüğünü belirtmeliyiz. Adıgey yöneticileri belediyelere parasal ve örgütsel anlamda yardımlarda bulunacaklar.
MART AYI PARLAMENTO SEÇİMİ HAZIRLIKLARI
- Bu yıl mart ayında yapılacak parlamento seçimlerine Adıgey nasıl hazırlanıyor? Siyasi partilerin ne gibi çalışmaları var?
- Adıge Cumhuriyeti Parlamentosu için seçim büyük bir önem taşıyor. Anayasal bir kurum olan yasama meclisimiz ile sıkı bir işbirliği içinde olursak, 2025 yılına değin sürecek -15 yıllık-Adıge Cumhuriyeti gelişim stratejisi bağlamındaki tüm hedeflerimize başarıyla ulaşmış olacağız. Bu nedenle Adıge Cumhuriyeti Parlamentosu'na, kendi yörelerinin sorunlarını iyi bilen ve uzman olan kişilerin seçilmeleri büyük bir önem taşıyor.
Bugün partiler seçim için ciddi hazırlıklar içindeler. “Birleşik Rusya” partisi (-iktidar partisi, muhafazakar/merkez sağ-), “RF Komünist Partisi”, “Rusya Liberal Demokrat Parti” (-aşırı sağ,Rusçu-) ve “Adil Rusya” (-sosyal demokrat-) partileri kongrelerini tamamladılar, adaylarını da belirlediler. Adıge Cumhuriyeti Parlamentosu'nun 54 seçim çevresinden seçilecek 54 üye için, her bir seçim çevresinde ortalama onar aday gösterilmiş durumda.
Seçimler için için yasal işlemler tamamlanmış durumda: Seçim sandık ve ekipmanları, ulaştırma giderleri ve seçim komisyonları için gerekli olanakların sağlanması gibi işler yerine getiriliyor. Konuya ilişkin olarak Adıge Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu bir karar yayınladı, bunun için aralık ayında Rusya Federasyonu Merkez Seçim Kurulu temsilcilerinin de katıldığı büyük bir toplantı yapılmıştı.
İşin gurur verici yanı, cumhuriyetimizdeki tüm seçimlerin, günümüze değin güvenlik ve dürüstlük içinde yapılmış olmasıdır. Bu kez de mevzuata uygun işlerin yürüyeceğini umuyorum.
Adıge Cumhuriyeti Başkanlığı Basın Merkezi
Adıge maq,19 Ocak 2011
Çeviri:Hapi Cevdet Yıldız
Not:Ara başlıklar ve tire içindeki eklemeler çevirmene aittir.-hcy
