Адыгэ Республикэм и Президентэу ТхьакIущынэ Аслъан пшъэрылъ зэрафишIыгъэм тетэу я ХIV-рэ дунэе экономическэ форумэу Петербург щы­кIуагъэм хэлэжьагъэх Адыгэ Республикэм и Премьер-ми­нистрэу КъумпIыл Муратрэ Адыгэ Республикэм экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи са­тыумкIэ иминистрэу ЛIыхэсэ Махьмудэрэ.

Adıge Cumhuriyeti Başkanı Thakuşın Aslan’ın görevlendirmesiyle Başbakan Kumpıl Murat ile Ekonomik Gelişim ve Ticaret Bakanı Lıhese Mahmud, birlikte St.Petersburg’da yapılan XIV.Dünya Ekonomik Forumu’na katıldılar.

Мы илъэсым Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумым девизэу иIагъэр «Къэ­кIощтым лъапсэ фэт­шIы­зэ» зыфиIорэр ары. Дунэе политикхэмрэ бизнесменхэмрэ зыкIызэIукIагъэхэр Урысыем, хэхъоныгъэ зышIырэ рынкэ­хэмрэ дунэе сообществэмрэ апашъхьэ ит пшъэрылъ шъхьа­Iэхэр агъэнэфэнхэм ыкIи зэ­шIохыкIэу ахэм афэхъущтхэр къагъотынхэм пае. Урысыем итемыр икъэлэ шъхьаIэ мэфэ заулэрэ щыкIогъэ зэнэкъокъухэр зыфэгъэхьыгъагъэхэр кризисым ифэмэ-бжьымэу дунэе финанс системэм тырихьэрэр, Европэм ишъолъырхэм къа­рытэджэрэ Iофыгъохэр, джащ фэдэу модернизациер ары. Урысыем илIыкIохэр зыпы­лъыгъэхэр къэралыгъом иэкономикэ иамалхэм нахь лъэшэу анаIэ къатырырагъэдзэныр ары.

Bu yılki St.Petersburg ekonomik forumu, “Geleceğin temellerini atma” sloganı ile başlatıldı. İşadamı ve politikacıların bir araya gelmelerinin ana nedeni, Rusya’daki büyüyen pazar ve toplulukların karşılaştıkları önemli sorunları belirleme ve çözümleme amacıydı. Rusya’nın kuzeybatısında, St.Petersburg’da, birkaç gün süren tanıtıcı yarışmaların ana amacı, ekonomik krizin dünya finans sisteminde yarattığı yansımalar, Avrupa ülkelerinde beliren sorunlar ve benzeri modernleştirme konularını izleme ve öğrenme gereği idi. Rusya temsilcileri, devletin ekonomik olanaklarını genişliğince tanıtmayı amaçlamışlardı.

Урысые Федерацием и Президентэу Дмитрий Медведевым псалъэу мы экономиче­скэ форумым къыщишIыгъэм мэхьанэшхо иI. Къэралыгъом ипащэ мы аужырэ лъэхъаным Урысыем экономикэм ылъэ­ныкъокIэ фэхъурэ зэхъо­кIы­ныгъэхэм къатегущыIагъ ыкIи илъэсипшI благъэхэмкIэ гу­гъапIэу щыIэхэр къыгъэнэфа­гъэх. Урысые Федерацием и Президент непэ Iофхэм язытет кризисым иджэуапэу ылъытагъ, модернизацием иполитикэ пхырыщыгъэнымкIэ амал ­инхэр ащ къетых. Президентым зэрэхигъэунэфы­кIы­гъэмкIэ, экономикэм имодер­низацие мыщ фэдэ гухэлъхэр къыделъытэх:

Rusya Fderasyonu Başkanı Dmitriy Medvedev, forumda çarpıcı bir konuşma yaptı. Devlet Başkanı bu son dönemde gerçekleşmiş olan ekonomik dönüşümleri anlattı ve gelecek on yıllık hedeflere ilişkin beklentiler üzerinde durdu. Medvedev bugünkü iş durumunu krize bir yanıt olarak gördüğünü ve modernleşme (yenilenme) politikasının hayata geçirilmesi için Rusya’da geniş olanaklar bulunduğunu söyledi. Başkan, ekonominin yenilenmesi için şöylesine hedeflerin bulunduğunu açıkladı:

- Мы илъэсипшI благъэхэм къакIоцI Урысыем щы­псэурэ цIыфхэм щыIакIэу яIэр хэпшIыкIэу нахьышIу хъун фае, ау сырье къэкIуапIэхэм яза­къокIэ ар зэшIохыгъэ хъущтэп, мыщкIэ интеллектуальнэ къэ­кIуапIэхэм апшъэрэ мэхьанэ яIэу щыт. Ащ хэхьэх инновационнэ экономикэу шIэныгъэ куухэр къэзытырэр, техноло­гия­кIэхэм, инновационнэ Iоф­шIэным къытыхэрэм яэкспорт. Урысыер ашIогъэшIэгъонэу, бгъуитIуми яфедэ къызыхэ­кIын зылъэкIыщт хэгъэгоу хъун фае, дунаим зэрэпсаоу тет цIыфхэм зыкIэхъопсырэ горэхэр зыщагъотын алъэ­кIыщт, зызфакъудыирэ чIыпIэу ар хъун фае. ЯтIонэрэ унэм фэдэу Урысыер шIу зы­лъэгъун зылъэкIыщт пстэуми амалышIухэр ащ щагъотынхэм тынаIэ тедгъэтыщт.

- Önümüzdeki birkaç on yıl içinde Rusya’da yaşayan insanların yaşam düzeylerinin  yükseltilmesi şart, bunun için bir entellüel  birikim (bilgi birikimi) gerekiyor. Bu birikim içinde yenilikçi ve derinlemesine bir ekonomi bilimi, yeni teknolojiler, yeni iş ve çalışma  teknikleri ve bunlara dayalı bir ihracat anlayışı yer almalıdır. Rusya ilgi çeken, her iki tarafa –yatırımcılara ve Rusya’ya-çıkar sunacak bir ülke olmalıdır, Rusya başk ülke insanlarının beğendikleri bazı şeyleri rahatça buldukları ve aldıkları bir bölge haline getirilmelidir. Rusya’yı ikinci evleri gibi sevecek olan herkese en iyi olanaklar sunmak ana amacımız olmalıdır.

Къэралыгъом ипащэ къы­зэриIуагъэмкIэ, Урысыем гъэ­хъагъэу ышIыщтхэр нахьы­бэмкIэ инновациехэр ары зэ­лъытыгъэхэр. Пшъэрылъ шъхьа­Iэу щытыр - инфля­цием пэуцужьыгъэныр ары. Бизнесым илIыкIохэм зэхахыгъ къэралыгъом IэпыIэгъоу къаритын ылъэкIыщтыр зыфэдэр - хэбзэIахьхэм къа­кIыригъэчыщт, инвесторхэм яIофшIэн нахь дэгъоу зэхащэным пае амалышIухэр ари­гъэгъотыщтых. Модерниза­цием тегъэпсыхьагъэу илъэсэу къихьащтым къыщегъэжьа­гъэу пIэлъэ кIыхьэм телъытэгъэ инвестициехэу Урысыем иэкономикэ къыхэхьащтхэм якапитал техъоу фэхъу­рэмкIэ хэбзэIахьыр тырахы­жьыщт. Джащ фэдэу стратегическэ предприятиехэм япчъа­гъэ къыщагъэкIэнэу унашъо ашIыгъ. Дмитрий Медведевым зэрэхигъэунэфыкIыгъэмкIэ, «Къэралыгъом ежь-ежьырэу экономикэм ичъыг мыIэры­сэхэр къыпичынхэу щытэп. Ар нахьышIоу ыкIи нахь дэгъоу зышIэн зылъэкIыни къы­къокIыщт». Ау къэралыгъом ипшъэрылъыр - а садым зыригъэушъомбгъуныр, нэмыкIэу къэпIон хъумэ, экономикэм ихэхъоныгъэкIэ ишIуагъэ ари­гъэкIыныр, IэпыIэгъу афэхъуныр ары, - къыхигъэщыгъ УФ-м и Президент.

Devlet Başkanı’nın söylediğine göre, Rusya’nın gelişmesinde en büyük pay yenilenmeye (yeni teknolojileri kullanmaya) bağlı. Ana görev de, enflasyon ile mücadeledir. İş çevreleri temsilcileri, devletin yatırımcılara sağlayacağı olanakları ve vergi indirimlerini öğrenmiş oldular. Modern teknolojiye dayalı olarak önümüzdeki yılda yapılacak olan dış yatırımlar üzerindeki tüm yasal engeller de kaldırılmış olacak. Bu arada stratejik girişimlerin –devlet tekelindeki girişimlerin- sayıca azaltılmaları kararı da alındı. Medvedev’in belrlemesine göre, “Devlet, ekonomi ağacındaki elmaları kendisi koparacak değil. Bu iş, elmayı daha iyi ve daha verimli koparanlara bırakılacaktır”. Devletin görevi ise, o elma bahçesini genişletmek, başka bir anlatımla, ekonominin geliştirilmesi işinde destek sağlama ve yardımcı olmakla sınırla kalacaktır, -dedi RF  Başkanı Medvedev.

- Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумыр экономикэм ылъэныкъокIэ анахь мэхьанэшхо зэттыхэрэм икIэрыкIэу тахэплъэжьынымкIэ ушъхьагъу дэгъу хъугъэ. Урысыем ирегионхэм япащэхэр ащ зэрэхэлэжьагъэхэмкIэ джыри амал тедзэ яIэ хъугъэ пэрыт экспертхэм яеплъыкIэхэм ядэIунхэмкIэ ыкIи яIофшIэн илъэныкъо шъхьаIэхэм атегу­щыIэнхэмкIэ, - хигъэунэ­фыкIыгъ АР-м и Премьер-министрэу КъумпIыл Мурат. - Адыгэ Республикэм иминистрэхэм я Кабинет ыкIи хабзэм иорган пстэуми яIоф­шIэнкIэ анахь мэхьанэшхо зэратыхэрэм ащыщ инвестициехэр нахьыбэу республикэм къыхэгъэлэжьэгъэнхэр. Бизнесым нахь зигъэчан хъугъэми, джырэкIэ тибизнесменхэм ячаныгъэ икъоу тигъэразэрэп. IофшIэпIэ чIыпIакIэхэр зэхэщэгъэнхэ, социальнэ лъэныкъом хэхъоныгъэ егъэшIыгъэн фае. Бизнесым иамалхэм нахь заушъомбгъуным епхыгъэ IофшIэныр лъыдгъэкIотэщт.

- St. Petersburg ekonomik forumu, ekonomik değer taşıyan konuları  yeniden gözden geçirmemize fırsat yarattı. Rusya’daki region (cumhuriyetler ve iller) yöneticileri, önde gelen uzman kişilerin bilgilendirici konuşmalarını ve iş deneyimlerini dinleme olanağını elde ettiler, -dedi Adıge Cumhuriyeti Başbakanı Kumpıl Murat. -Adıge Cumhuriyeti Bakanlar Kurulu ile devlet organları Adıgey’e yönelik dış yatırım çekme işine büyük bir önem veriyorlar. İş alanı sunma olanaklarımız arttı, ancak iş adamı sayısı hala yeterli düzeyde değil, Yeni iş yeri açmak ve toplumsal yaşamı güçlendirmek gerekiyor. İş alanlarını çoğaltıcı çalışmaları yoğunlaştırmayı hedefliyoruz.

Форумым икIэуххэм къа­тегущыIэзэ АР-м и Премьер-министрэ зэрэхигъэунэ­фы­кIыгъэмкIэ, 2014-рэ илъэсым Шъачэ щыкIощт Олимпиадэр хэгъэгум ипащэхэм зэрапхырэр Кавказым социальнэ-эко­номикэ лъэныкъомкIэ изытет нахьышIу хъуным иполитик ары. Терроризмэм хэбзэухъумэным епхыгъэ амал закъо­хэмкIэ уфырикъунэу щытэп, цIыфхэми щыIэкIэ-псэукIэу яIэм зыкъегъэIэтыгъэн фае. Темыр-Кавказ регионым ыкIи Адыгееу ижъыкIэ къыщегъэжьагъэу кавказ республикэу щытым ихэхъоныгъэкIэ туризмэм мэхьанэшхо иI. Пол­предэу Темыр-Кавказ федеральнэ шъолъырым щыIэ Александр Хлопониным нэIуасэ фишIыгъ Дмитрий Медведевыр Темыр Кавказ федеральнэ шъолъырым, Республикэу Адыгеим ыкIи Краснодар краим къушъхьэ-лыжэ курортхэу ащашIыщт­хэм япроект. Ахэм пстэум­кIи сомэ мил­лиард 451-рэ атефэщт. Ку­рортхэр къу­шъхьэлъэ псэу­пIитфымэ ащыIэщтых, Кавказым икъо­кIыпIэкIэ къи­кIэу къохьапIэм ылъэны­къо­кIэ: Лэгъо-Накъэ (Адыгеим), Архыз (Къэрэщэе-Щэрджэс Республикэм), къушъхьэу Эльбрус (Къэбэртэе-Бэлъкъар Республикэм), Мамисон (Темыр Осетием), Матлас (Дагъыстан). Дунэе шап­хъэхэм адиштэрэ къушъхьэ-лыжэ курортыкIэхэм хэ­хъоныгъэ ашIынымкIэ зигугъу къэтшIыгъэ чIыпIэ пэпчъ зыфэдэ къэмыхъугъэ чIыопс байныгъэ дахэу щы­тых. Урысыем иправительствэ игенеральнэ план курортитфэу къыдилъытэхэрэм квадратнэ километри 150-м къыщегъэжьагъэу 800-м нэс аубытыщт, ахэм къушъхьэ-лыжэ гъогу километрэ миным ехъу аща­шIыщт.

Forumun sonuçlarını değerlendirirken, AC Başbakanı, 2014 Soçi Olimpiyadı, Rusya yöneticileri tarafından, Kafkasya’nın ekonomik ve sosyal durumunu iyileştirmek için değerlendirilmek isteniyor. Terörizmi güvenlik önlemleriyle ortadan kaldırmak olanaksız, öncelikle yaşam düzeyini yükseltmek gerekir. Kuzey Kakasya regionları ile köklü (eski) bir Kafkas cumhuriyeti olan Adıgey’in gelişmesinde turizmin önemi tartışmasızdır. Kuzey Kafkasya Genel Valisi Aleksandr Hloponin, Kuzey Kafkasya Federal Bölgesi ile Adıge Cumhuriyeti ve Krasnodar Kray’da inşa edilecek olan termal, kayak ve dağ turizmi tesislerini RF Başkanı Dmitriy Mededev’e tanıttı. Tesislerin tamamlanması için toplam 451 milyar Ruble para gerekiyor. Termal tesisler 5 ayrı dağ yerleşiminde kurulacak, Kafkasya’nın batısından doğusuna doğru, sırayla: Leğo-Naqe/Lago-Naki (Adıgey); Arhız (Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti); Elbrus dağı (Kabartay-Balkar Cumhuriyeti); Mamison (Kuzey Osetya Cumhuriyeti) ve Matlas (Dağıstan). Dünyadaki diğer örneklerle boy ölçüşecek düzeyde olacak olan bu yeni termal tesislerin kurulacağı yerlerin her biri birer doğa harikası. Rusya hükümet genel planlaması kapsamındaki bu 5 termal tesis, toplam olarak, 150 km. kareden başlatılıp,800 km. kareye ulaşacak olan bir alana yayılacak. Tesisler için bin km üzeri dağ yolu da inşa edilecek.

Петербург щыкIогъэ дунэе экономическэ форумым Урысые Федерацием ирегиони 6-мкIэ (Къэбэртэе-Бэлъкъарым, Къэрэщэе-Щэрджэсым, Темыр Осетием, Дагъыстан, Адыгеим ыкIи Краснодар краим) кIэухэу плъытэн плъэ­кIы­щтыр а къэтпчъыгъэ субъ­ектхэмрэ УФ-м экономикэ хэхъоныгъэмкIэ ыкIи са­тыумкIэ и Министерствэрэ гухэлъэу яIэхэм афэгъэхьы­гъэ Протоколым зэрэкIэтха­гъэхэр.

St. Petersburg’da yürütülen dünya ekonomik forumu sonucu olarak, Rusya’nın 6 regionu (Kabartay-Balkar, Karaçay-Çerkes, Kuzey Osetya, Dağıstan, Adıgey ve Krasnodar Kray) ile RF Ekonomik Gelişme ve Ticaret Bakanlığı arasında bir iyi niyet protokolü da imzalanmış bulunuyor.

- А проектыр форумым щашIогъэшIэгъоныгъ, хэгъэгум ипащэхэми дырагъэштагъ. Турист-рекреационнэ проектым экономикэм ылъэныкъокIэ шIогъэшхо къытыщт. Урысыем дунэе шапхъэхэм адиштэрэ курортитфыр Темыр Кавказым щагъэпсыным пае инвестициехэу доллар миллиард 15 къыхигъэлэжьэнэу пшъэрылъ зэрэзыфишIыжьыгъэм къе­гъэлъагъо регионми ащ щы­псэурэ цIыфхэми янеущырэ мафэ зыфэдэщтым ынаIэ зэрэтыригъэтырэр. А проектым ишIуагъэкIэ къэкIощт илъэ­сипшIым къыкIоц IофшIэпIэ чIыпIакIэу мини 160-м ехъу щыIэ хъущт. Тэ непэкIэ Iо­фышхо зыдэтшIэн фаеу щытыр туризмэм ищыкIэгъэ инфраструктурэм игъэпсын ары, - къыIуагъ КъумпIыл Мурат.

- Bu proje (-dağ tesisleri projesi-) forumda ilgiyle karşılandı, Rusya yöneticileri de projeyi olumlu karşıladılar. Bu turizm ve eğlence projesi, ekonomik  getirisi önemli olacak bir yatırım. Rusya’nın yeryüzü ölçüleri boyutunda 5 termal tesisi Kuzey Kafkasya’da kurmaya ve bu iş için 15 milyar Dolar para harcamaya karar vermiş olması, o yerlerin ve o yerlerde yaşayan insanların geleceğine verilen önemi de kanıtlıyor. Bu proje sayesinde ve gelecek 10 yıl içinde 160 bin yeni iş yeri açılmış olacak. Bugün için bize düşen öncelikli görev, turizm için gereken alt yapıyı kurmaktır, -dedi Kumpıl Murat.

Шъугу къэдгъэкIыжьын: илъэсэу икIыгъэм автомобиль гъогухэм, электроэнергиер зэрыкIощт линиехэм, газры­кIуапIэхэм, псырыкIуапIэхэм яшIын федеральнэ ыкIи регион бюджетхэм якъэралыгъо мылъкоу миллиардныкъо фэдиз апэIудгъэхьагъ. 2013-рэ илъэсым нэс Адыгеим джыри сомэ миллиардрэ миллион 400-рэ ыгъэфедэнэу рехъухьэ. Мы аужырэ илъэсищым турист индустрием ипсэуалъэхэу кIэу ашIыгъэхэм ыкIи агъэцэ­кIэ­жьыгъэхэм унэе инвестициехэу сомэ миллион 580-рэ фэдиз апэIухьагъ.

Bir anımsatmada bulunalım: 2009 yılında otoyol, eletrikli otobüs yolu, doğalgaz hattı ve su boru hatları yapımı için federal ve yerel (region) bütçelerden yarım milyarlık bir para kullanıldı. Şimdi, 2013 yılına değin Adıgey’de 1 milyar 400 milyon Ruble kullanacağız. Son üç yılda turizm endüstrisi malzemeleri yapımı ve onarımı için 580 milyon Ruble tutarında bir yatırım yaptık.

ФЦП-у «Урысыем и Къыблэ (2008- 2012-рэ илъэсхэр)» зыфиIорэм тегъэпсыхьагъэу илъэсэу икIыгъэм автомобиль гъогухэм ягъэпсынрэ ягъэ­цэкIэжьынрэ апае сомэ миллиони 113-рэ къыхагъэкIыгъагъ. А ахъщэр зэкIэ икъоу агъэфедагъ. Мы илъэсым автомобиль гъогоу Даховскэм икIэу бгытешъоу Лэгъонакъэ нэсы­щтым игъэкIэжьын, лъэмы­джым игъэпсын пстэумкIи сомэ миллиони 126-рэ къы­фыхагъэкIыгъ, ащ щыщэу сомэ миллион 44-р республикэ бюджетым щыщ.

RF Program Hedefi (ФЦП)  “Güney Rusya” (2008-2012 yılları) kapsamında, 2009 yılında otoyol yapımı ve onarımı için 113 milyon Ruble gönderilmişti. Bu paranın tümü kullanıldı. Bu yıl –güneydeki Maykop rayonunda bulunan- Dahovskaya beldesinden Leğonaka (Lago-Naki) yaylasına uzanacak otoyolun ve köprülerin yapımı için 126 milyon Ruble ayrıldı, bunun 44 milyon Rublesi Adıge Cumhuriyeti bütçesinden karşılandı.

Гухэлъ гъэнэфагъэ зиIэ мы программэр зэшIохыгъэ хъуным пае 2009-рэ илъэсым ыкIэхэм адэжь атыгъ автомобиль гъогоу Мыекъуапэ - ТIуапсэ зыфиIоу километри 9,4-рэ зикIыхьагъэр. 2005-рэ илъэсым а гъогум ишIын ра­гъэжьэгъагъ. Зэхэубытагъэу гъогухэм апэIухьагъэр сомэ миллион 661-рэ.

Programın gerçekleşmesi kapsamında, 2009 yılı sonlarında, Maykop-Tuapse otoyolunun 9,4 km’lik kesimi tamamlandı. Bu yolun yapımı 2005 yılında başlatılmıştı.Yolların yapımı için toplam 661 milyon Ruble harcandı.

Адыгэ Республикэм и Президент ипресс-къулыкъу
Adıge Cumhuriyeti Devlet Başkanlığı Basın Merkezi

 Adıge Maq,22 Haziran 2010
Çeviri: Hapi Cevdet Yıldız
Not-Tire içindekiler çevirmene aittir-hcy