Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Çerkes Mitolojik Dini Geleneği, Deniz ve Deniz Tanrıları Kültü Üzerine
14 Nisan 2019 Pazar Saat 23:48

Tanınmış bir İngiliz dilbilimci, asker, denizci, Kraliyet Asya Topluluğu, Paris Asya Topluluğu ve diğer birçok bilimsel meclis üyesi olan L. Loewe, bir gezgin için en gerekli kelimeleri içeren "Mısır dilinin kökeni" de dahil olmak üzere bir dizi çalışmanın yazarıdır ve Çerkes dilinin bir sözlüğünüde derledi. (Loewe L.Çerkes Dili Sözlüğü. L. 1854. 89 p-s.)

L.Loewe'nin sözlüğü iki bölümden oluşur: 1) İngilizce-Çerkesce-Türkçe; 2) Çerkesce-İngilizce-Türkçe. Louie Loewe'nin baskısında, derleyicinin dikkatini çektiği deniz kelimesiyle ilgileniyoruz.

 

Black Sea (Karadeniz) - shish-ooza;

Bosphorus (İstanbul boğazı) - shooghoon;

favourable wind (uygun rüzgar) - mefes-oonded;

fleet (filo) - ka-kha-zik;

frigate (devriye gemisi) - kaleeanoos;

Gulf (körfez) - teesheeley-plagha;

mariner's compass (denizci pusulası) - kabla-mahma;

mast (direk) - kakhaneez;

merchant-ship (ticaret gemisi) - detshookha;

mile (deniz mili) - mil;

ocean (okyanus) - bo-shish-kha;

pie (iskele, dalga kıran) - khaloh;

port (liman) - khootley;

prow (gemi'nin burnu) - koo-hab-hey;

riband (gemi yapımında kullanılan bir balık) - psheener;

rope (gemi halatı) - khay-kabs;

rudder (dümen) - kahatloka;

sail (yelken) - kkaneedz;

scull (kürek) - tsh'kha;

sea (deniz) - shey, psee, shoo;

ship (gemi) - khas-shey, galia;

shipwreck (gemi enkazı, batık) - sho-eye;

vessel (büyük tekne) - parketzeeg;

wave (dalga) - sheeboosh.

Loewe'nin sözlüğünde yer alan denizle ilgili kelime hazinesi, tüm delillerle birlikte Çerkeslerin gelişmiş bir denizci geleneği olduğunu göstermektedir. Ancak Loewe'nin sözlüğünün Çerkes denizcileri ve gemi yapım ustalarının terminolojik araçlarını göstermekten uzak olduğu da açıktır. Bu listeye Çerkes dilinin günümüzdeki açıklayıcı sözlüğüne göre ekleme yapalım:

хы - deniz;

хыбзыу - yelkovan kuşu;

хыгу - denizin ortası;

хыдзэ-псыдз - taşkın;

хыжьы - güney rüzgarı;

хыкъу - yunus balığı

хыкъум - göl;

хыор - deniz dalgası;

хыпсы - deniz suyu;

хырыкI - denizin ötesi;

хысыдж - dalganın tepesi;

хытIуалэ - körfez;

хыуай - fırtına

хы- уалъ - ; deniz dalgası

хычIэ - ; deniz tabanı

хыIу - liman, iskele;

хыIушъу - deniz kenarı;

къуашъо - tekne;

гъурз - çapa;

къухьэ - büyük gemi, kadırga; къухьапэ - geminin burnu;

къухьакIэ - geminin arka kısmı; къухьэIу - iskele;

къыблэмамэ - pusula;

дэхьапIэ - nehirden denize giriş çıkış. (Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ. Çerkescenin açıklamalı sözlüğü. A. A. Khatanov ve Z. I. Keraşeva tarafından derlenmiştir. Maykop, 2006. sayfa 65, 118, 220, 223-224, 448-449).

Denizle ilgili kelimelere, uzun bir süre önce bu konuya adanmış tek çalışma olan L. M. Siyukhova'nın makalesinde de yer verilmiştir. (L.M. Siyukhova: Geçmişte Çerkesler arasında su taşımacılığı tarihinden. // Bilimsel notlar ANII. T. XVII. Maykop, 1974. S. 480-494). Yukarıda belirtilen terimler haricinde, Siyukhova tarafından yazılan makalelerdeki tüm terimlerin listesinide burada veriyoruz.)

ЗэокIокъуашъу - kadırga veya "askeri seferler için gemi" (Lyulie'nin sözlüğünden). (Lyulie L. Rusça-Çerkesce (Adıge dili) sözlük. Odessa, 1846. S. 41)

Чъыгзэкъокъуашъу - tek direkli gemi (Lyule'nin sözlüğünden).

Жъуэ - kürek (Z. I. Keraşeva'nın kitabından). (Zeyneb Keraşeva. Adıge dilinin Şapsığ lehçesinin özellikleri. Maykop, 1957, s. 101)

Къошъобэщ - kısa kürek

Анезе - yelken (Lyule'nin sözlüğünden)

Анезечъыг - direk (Lyule'nin sözlüğünden)

КъошъолIы - denizci (Lyule'nin sözlüğünden)

Кутлэ - liman (Lyule'nin sözlüğünden)

Хыблыгу - küçük koy

КъошъочIэгъаз - dümen (Z. I. Keraşeva'nın kitabından). (Keraşeva Z. I. Özellikler ... S. 106)

Къошъомэзэжъый - deniz feneri (Lyule'nin sözlüğünden)

Бэгъуаз - liman.

Жьыкъухь - yelkenli gemi

Къошъофы - kürekçi

Къошъоджы - kürekçi

КъошъошIы - gemi yapan kişi

ХыдзэлI - deniz savaşçısı

ХыцтуыкIь - kasırga (Z. I. Keraşeva'nın kitabından).

Хыбзыу - fırtına kuşu

Псыгу - ada

Хыгъэхъун - ada (denizde)

Хыгъэхъунэныкъу - yarımada

Хыкъум - göl

Хытыку - kıyıdaki dar kara parçası, kumsal

Хыуалъ - deniz dalgası

ХыIу - liman, iskele

ХырыкI - denizaşırı ülke

КъухьэтIысыпI - deniz kıyısında gemilerin yanaşmasına uygun yer (Lyule'nin sözlüğünden ve Siyukhova L.M.'nin Su Taşımacılığı Tarihinden. S. 493-494).

Her durumda, Çerkes denizcilerinin asli koruyucusu Sozereş (Созерис, Шеузерыщ) idi. Çerkesya'nın sahil bölgelerinde yaşayanlar, genelde kural olarak, Sozareş kültüne saygıyla bağlıydılar. Bu konuda 1820'lerde Tetbu de Marigny şöyle yazdı: "Seozereş büyük bir gezgindi , rüzgâr ve sular ona bağlıydı, özellikle deniz kıyısında yaşayanlar ona saygı duyuyorlar. Üzerinde sadece dallar bulunan kuru armut ağacının gövdesi ile o sembolize edilir; her ailenin bahçesinde bu ağaç vardır; ilkbaharda onun şerefine kutlanılan gün hariç hiç kimse ona dokunmaz; O gün suya batırılır, yıkanır, tepesine peynir yerleştirilir ve evde toplanan misafir sayısına göre küçük mumlar ile süslenir. Bu şekilde dekore edildiğinde, birkaç kişi onu törenle eve getirmek için alır, geri kalanı evin eşiğinde toplanırlar ve onun eve mutlu girişini kutlarlar. Gelişinden önce büyük bir ziyafet için kurban kesilir ve hazırlık yapılır. Üç gün boyunca bir çok şey yiyip içerler ve aralarında Seozereş'ten su ve rüzgarların yol açtığı yıkımlardan korunma isterler. Bayramın sonunda, konuklar başındaki peyniri ve diğer yemekleri paylaşırlar, ağaç evden çıkarılır, bütün toplum ona eşlik eder, mutlu bir yolculuk diler ve o gelecek yıla kadar unutulur.". Tetbu de Marigny, Çerkesya'ya sehahat / ABKIEA. sayfa 304).

Sozereş ile ilgili görsel bir tablo.

1832'de, N. N. kesin olarak doğrudan denizcilerin koruyucusu'nun Sozareş olduğunu belirtiyor. (N. N. Kubanötesi Çerkeslerinin Dinleri // Teleskop. Nikolai Nadezhdin tarafından yayınlanan Modern Eğitim Dergisi. Bölüm 8. M., 1832. sayfa. 126-131).

 

Kaynak:https://zen.yandex.ru/media/livekavkaz/o-cherkesskoi-miforeligioznoi-tradicii-i-kulte-moria-i-morskih-bogov-5b14271597b07500a945b167?fbclid=IwAR0JH0-iIDQJ3gSLAoeaRJ6ztekXt5wjqNsZZGnQHxr7sIx28ErKOESkvP4

Yasal Uyarı: Tercümeler, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre korunmaktadır. Bu tercüme, cherkessia. net’in ya da çevirenin yazılı izni olmaksızın, tamamen ya da kısmen kullanılamaz.

 

Çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer

Cherkessia.net, 14 Nisan 2019

***

О черкесской мифо-религиозной традиции и культе моря и морских богов

Л. Лоуи (Loewe), известный английский лингвист, член Королевского Азиатского общества, Азиатского общества Парижа и многих иных ученых собраний, автор ряда исследований, в числе которых "Происхождение египетского языка", составил словарь черкесского языка, включающий все наиболее необходимые слова для путешественника, солдата и моряка. (Loewe L. A Dictionary of the Circassian Language. L., 1854. 89 p-s.). Словарь Лоуи состоит из двух частей: 1) английско-черкесско-турецкой; 2) черкесско-английско-турецкой. В издании Лоуи нас интересует морская лексика, которой составитель уделяет значительное внимание. Black Sea (Черное море) - shish-ooza; Bosphorus (in Constantinople) (Босфор) - shooghoon; favourable wind (попутный ветер) - mefes-oonded; fleet (флот) - ka-kha-zik; frigate (фрегат, сторожевой корабль) - kaleeanoos; Gulf (морской залив) - teesheeley-plagha; mariner's compass (морской компас) - kabla-mahma; mast (мачта) - kakhaneez; merchant-ship (торговое судно) - detshookha; mile (миля) - mil; ocean (океан) - bo-shish-kha; pie (мол, волнолом, пирс) - khaloh; port (порт) - khootley; prow (нос судна) - koo-hab-hey; riband (строительная рыбина, в судостроении) - psheener; rope (канат корабельный) - khay-kabs; rudder (руль корабельный) - kahatloka; sail (парус) - kkaneedz; scull (парное весло, кормовое короткое весло) - tsh'kha; sea (море) - shey, psee, shoo; ship (корабль) - khas-shey, galia; shipwreck (кораблекрушение) - sho-eye; vessel (судно, корабль) - parketzeeg; wave (волна) - sheeboosh.

Морская лексика, содержащаяся в словаре Лоуи, показывает, со всей очевидностью, развитость мореходной традиции черкесов. Ясно, что словник Лоуи далеко не исчерпывает терминологический аппарат черкесского морехода и кораблестроителя. Дополним этот список по современному толковому словарю черкесского языка: хы - море; хыбзыу - буревестник; хыгу - середина моря; хыдзэ-псыдз - наводнение; хыжьы - южный ветер; хыкъу - дельфин; хыкъум - озеро; хыор - мор-ская волна; хыпсы - морская вода; хырыкI - за морем; хысыдж - гребень волны; хытIуалэ - залив; хыуай - шторм; хы- уалъ - морская волна; хычIэ - морское дно; хыIу - порт, пристань; хыIушъу - побережье моря; къуашъо - лодка; гъурз - якорь; къухьэ - судно, корабль, пароход; къухьапэ - нос судна; къухьакIэ - задний конец корабля; къухьэIу - пристань; къыблэмамэ - компас; дэхьапIэ - вход, спуск (к реке, морю). (Адыгабзэм изэхэф гущыIалъ. Толковый словарь адыгейского языка. Составители А. А. Хатанов и З. И. Керашева. Майкоп, 2006. С. 65, 118, 220, 223-224, 448-449).

Мореходная лексика приводится в статье Л. М. Сиюховой, которая длительное время оставалась единственной работой, посвященной данной проблеме. (Сиюхова Л. М. Из истории водного транспорта у черкесов в прошлом. // Ученые записки АНИИ. Т. XVII. Майкоп, 1974. С. 480-494). Приведем здесь весь список слов из статьи Сиюховой, за исключением тех терминов, которые уже названы выше. ЗэокIокъуашъу - галера или "лодка для военных походов" (из словаря Люлье). (Люлье Л. Словарь русско-черкесский или адыгский. Одесса, 1846. С. 41). Чъыгзэкъокъуашъу - однодеревка (из словаря Люлье). Жъуэ - весло (из книги З. И. Керашевой). (Керашева З. И. Особенности шапсугского диалекта адыгейского языка. Майкоп, 1957. С. 101). Къошъобэщ - весло. Анезе - парус (из словаря Люлье). Анезечъыг - мачта (из словаря Люлье). КъошъолIы - матрос (из словаря Люлье). Кутлэ - гавань (из словаря Люлье). Хыблыгу - бухта. КъошъочIэгъаз - руль (из книги З. И. Керашевой). (Керашева З. И. Особенности... С. 106). Къошъомэзэжъый - маяк (из словаря Люлье). Бэгъуаз - порт. Жьыкъухь - парусный корабль. Къошъофы - гребец. Къошъоджы - гребец. КъошъошIы - строитель лодок. ХыдзэлI - морской воин. ХыцтуыкIь - смерч (из книги З. И. Керашевой). Хыбзыу - буревестник. Псыгу - остров. Хыгъэхъун - остров (морской). Хыгъэхъунэныкъу - полуостров. Хыкъум - озеро. Хытыку - коса. Хыуалъ - морская волна. ХыIу - порт, пристань. ХырыкI - заморская страна. КъухьэтIысыпI - рейд (из словаря Люлье). (Сиюхова Л. М. Из истории водного транспорта. С. 493-494).

По всей вероятности, именно Созереш (Созерис, Шеузерыщ) являлся главным покровителем черкесских мореходов. Путешественники, в основном останавливавшиеся в приморских районах Черкесии, как правило, обращали внимание именно на культ Созереша. Так, Тэбу де Мариньи, около 1820 г. писал: "Сеозерес был большим путешественником, ему были подчинены ветры и воды. Он особенно в почитании у тех, кто проживает на морском побережье. Ствол сухого грушевого дерева, на котором остаются только обрубки сучьев, олицетворяет его; в каждой семье есть этот ствол, который держат во дворе дома; никто не дотрагивается до него, кроме дня праздника в его честь, который бывает весной; в этот день его опускают в воду, отмывают, насаживают на верхушку головку сыра и украшают маленькими свечками по числу собравшихся в доме гостей. Когда его так украсят, несколько человек берут его, чтобы с церемониями внести в дом, остальные встречают его на пороге дома и поздравляют со счастливым прибытием. Его прибытию предшествует жертво-приношение и приготовления к большому пиршеству. Едят и пьют в течение трех дней, а в промежутках просят Сеозереса защитить от разрушений, приносимых водой и ветрами. По окончании праздника делят между гостями головку сыра и другие кушанья, дерево выносят из дома: все общество провожает его, желает ему счастливого путешествия, а затем его забывают до следующего года". (Мариньи Т. де. Путешествия в Черкесию // АБКИЕА. С. 304).

В 1832 г. некий N. N. прямо называет Созереша покровителем мореходов. (N. N. Религия закубанских черкесов // Телескоп. Журнал современного просвещения, издаваемый Николаем Надеждиным. Ч. 8. М., 1832. С. 126-131).


Bu haber toplam 4374 defa okundu.


SEMİH AKGÜN

Çerkesler'in ataları Sind-Meotlar'dı. Sindler ile Marmara bölgesi ve Kuzey Ege civarlarında yaşayan ve bir Trak kabilesi olarak adı geçen Sintiler ile Kuzeybatı Kafkasyalı Sindler arasında bir ilişki olabilir mi? Yoksa bu sadece bir ad benzeşmesi midir? Sintiler; denizci, korsan, gezgin ve balıkçı bir halk idi. O çağın ünlü Helen yazarları bir barbar dili konuştuklarını, dillerinin anlaşılmaz ve gırtlaksı seslere sahip olduğunu, savaşçı ve yağmacılık yaptıklarını, ayrıca tüm Marmara denizi ile Ege'nin kuzeyinde ki kıyı şeritlerinde kolonilerinin bulunduğunu anlatırlar. Açıkçası genetik biliminin son verileri bana bunun doğru bir önerme olacağına dair kuvvetli bulgular ortaya çıkardığını gösterdi. Şöyle ki Çerkes toplumunda büyük oranlara sahip ve Çerkesya kıyılarından içerilere gittikçe yüzdeleri nispi olarak düşen G2a2b, +U1, +1264 geni 10 bin yıl kadar önce Anadolu'nun doğusundan kuzeybatısına bir çizgi çekip rotasını Balkanlar'a doğru genişlettikten sonra Bulgaristan-Romanya-Ukrayna yoluyla Çerkesya'ya gidiyor gibi görünüyor. Ya da bugünkü antik DNA verileri bunu gösteriyor. Öyleyse erken Helen ve Çerkes dilleri arasında ki olağanüstü yakınlıkların da bir anlamı olmalı. Değil mi?

15 Nisan 2019 Pazartesi Saat 18:31
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net