Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Almir Abreg Anısına
24 Ocak 2018 Çarşamba Saat 22:11
 
Kazbek Açumıj-Tarih Bilimleri Doktoru, 11 Aralık 2017
 
Rusya halkları içinde, Adıgey Cumhuriyeti Adığe halkının da yer alması ile geçen zamanda hayatını bunun yeniden canlanmasına adayan en parlak ve ünlü Adığelerden biriydi. 
 
O Adığey’in kalkınmasının en kritik ve zorlu döneminde ülkesinin sosyo-politik hayatına girdi. Onun çabaları ve arkadaşları sayesinde, Adığey’in eski ulusal özerkliği, Adığey Cumhuriyeti'ne dönüştürüldü – ki bu konu Rusya Federasyonu'nun bağımsız, tam teşekküllü bir konusudur. 
 
Prof. Dr. Almir Abreg- Tarihçi
 
Kendisi ve arkadaşları, yönetim tarafından yukarıdan yönlendirmenin beklenmesine izin vermeyen bir tür lokomotifti; ancak demokrasiyi genişletmeyi amaçlayan reformların ardından çok uluslu bir bölgede partiler ve inançlar gibi tüm toplumsal hareketler arasındaki ittifakı ve işbirliğini sürdürme çağrısı yaptılar.
 
Almir Nuhoviç Abreg 28 Kasım, 1945 yılında Şogenskiy Rayonunda Hatajukay köyünde doğdu. İyi bir eğitimin ardından liseden birinclikle mezun oldu. Sonra Adığey Üniversitesi filoloji fakültesine gitti ve ek olarak Almanca dili eğitimi aldı. Belirli bir zaman sonra mesleki açıdan profesyonel tarih bilgisine ve İngilizceye ihtiyacı olduğunu fark etti ve İngilizce üzerine üçüncü bir eğitime karar verdi. Çünkü o güne kadar Çerkeslerin (Adığelerin) tarihi hakkındaki ana literatür İngilizce yayınlanmıştı. 
 
Bunun için özellikle Nalçik'e gitti, Kabardey-Balkarya Devlet Üniversitesi rektörü ile bir araya geldi. Rektör X.M. Berbekov, onu genel gerekçelerle KBDÜ'ye kabul etti, ancak yalnızca ilk yıllığına. 
Almir'in başka seçeneği yoktu. Tüm öğrencilik yıllarında olağanüstü yetenekleriyle diğer öğrenciler arasında öne çıktı. Fransız, İngiliz ve Alman edebiyatını öğrendi ki tüm bunlar Adığelerin tarihini ilgilendiren ve onun zorlu tarihi yolu içindi. 1970 yılında KBDÜ'den mezun olduktan sonra Tiflis Devlet Üniversitesi'nde lisansüstü eğitim gördü.
 
Çalışma hayatına Abhaz Devlet Bilim Müzesi'nin bilimsel sekreteri olarak Suhum'da başladı ve burada 1976'dan 1988 yılına kadar 12 yıl çalıştı. Aynı yerde, Abhaz halkının sosyo-politik hareketi içinde yer alıp, Abhaz halkının siyasi ve kültürel haklarını ihlal etmeyi amaçlayan Gürcü yönetiminin emperyal politikasına karşı mücadele etti. Daha sonra Kafkas Halkları Konfederasyonu içinde yer alan Abhazya'da, 1988 yılında Kafkasya Dağlı Halklar Meclisini ve Dünya Çerkes Birliği oluşumunu destekledi. 
 
Bu kuruluşlar emperyal dikta politikası sona erdiğinde, seslerini yükselterek Kuzey Kafkasya'da etnik uyum ve istikrar açısından belirleyici katkı yaptılar ve eski Sovyetler Birliği halklarının kendi kaderlerini karar verme hakkına sahip olduğunu söylediler. Abhazya, Güney Osetya ve Çeçen Cumhuriyeti'ndeki olayların gelişimi bu temel sonuçları doğruladı.
 
1988'de, kendisi bir müze çalışanı olarak kültürel alandaki zengin deneyimleri nedeniyle uzmanların tavsiyesine istinaden, Adıgey'e, kendi özerk bölge yönetimi topraklarına geri döndü. Almir Abreg Adığey Tarih Müzesi müdürü oldu. Yeni ve modern binalar ile müzeyi Rusya’da önde gelen bir müzeye dönüştürdü. 2007 yılına kadar da bu müzeyi yönetti.
 
Almir Abreg'in Adığey'deki çalışmaları, ülkenin lideri Mikhail Gorbaçov tarafından ilan edilen fırtınalı perestroyka yılları ile çakıştı. SSCB'deki ulusal-bölgesel birliklerin acil sorunları hakkında tam olarak konuşmalarının, devletin yasal statüsünün yükseltilmesi ile ilgili soruları gündeme getirmelerinin mümkün olduğu ya da mümkün görüldüğü bir zamandı. Ve karakteristik enerjisiyle Almir, yeni kurulan Adığe Khase hareketi aktivistleri saflarına katıldı ve daha sonra bu örgütün konsey başkanlığına seçildi.
 
Rusya SSC içinde Adığey Cumhuriyetinin 5 Ekim 1990’da ki ilanından sonra, Almir 3 Temmuz 1991'de Rusya SSC içinde Adığe Özerk Bölgesi'nin Adığey Sovyet Sosyalist Cumhuriyetine dönüşümü üzerine Rusya SSC kanun metninin bildirgesinin ortak yazarları arasına girdi. Devlet Egemenlik Bildirgesi'nin kabulü, Rusya'nın ilk Cumhurbaşkanı Boris Yeltsin tarafından imzalandı. Yeltsin'le yasama ve yürütme organlarının oluşumu hakkında sorun ortaya çıktı. Onun kararıyla Rusya SSC Üst Kurulunda, 100 milletvekili parlamento tarihinde ilk kez yeni konu formu önerdi Aynı zamanda, yerli halkın kompakt/yoğun olduğu yerleşim yerlerinde buna izin verildi. Adığelerin daha az seçmen sayısına sahip olduğu ilçelerde oluşturdu.
 
Eylül 1991 ortasında gelişen huzursuz sosyo-politik durum, çeşitli yıkıcı güçlerin eylemleri, özellikle de Adığey'de Slavlar Birliği'nin örgütsel kongresi ile belirgin biçimde ağırlaştı; Slavların çıkarlarını korumak amacıyla toplumu etnik gerekçelerle bölmeye ve Adığey'de etnokratik bir yönetişim kurmaya çalıştılar.
 
Adığeyli Adığelerin bilimsel, teknik ve yaratıcı entelektüel temsilcileri, 2 Ekim 1991'de örgüt toplantısında hazır bulunan kişilerin sayısına göre "Komite-40" ismini alan halka açık bir toplumsal harekete geçerek birleştiler ve parlamentonun oluşumunda yerli nüfusun eşitlik içinde temsilini gerçekleştirme hedeflerini ortaya koydular. Bu fikir, Rusya’nın seçkin avukat ve hukukçusu olan Yuri Kalmıkov tarafından "Adığe Khase" nin eylemcilerine önerildi.
 
9 Ekim 1991'de "Komite-40" ın eşbaşkanları seçildi; Almir Nuhoviç Abregov, A.T. Keraşev, D.H. Mekulov, R.A. Huajev. Onların görüşlerini dile getiren Almir Abregov, basında "Komite" nin oluşturulmasının ana nedeninin, Adığeyli Adığe halkının kaderi ve geleceğini temsil eden parlamentonun oluşumu için endişe ettiğini söyledi. Adığey'in ilerici aydınları konuşmaları, parlamento seçimlerinde eşitliğin sağlanmasında önemli bir rol oynayan A.T. Keraşeva'nın editörlüğü altında yayınlanan "Джэрпэджэжь" "Yankı" gazetesi tarafından yayınlandı.
 
"Komite - 40", Adığey'deki Adığe halkının kongresinin başlatıcısı ve organizatörü oldu. Bu kongrede 600'ü aşkın delege seçildi ve oy kullanma hakkı olmaksızın kongrenin çalışmalarına katılmak isteyenlerde aynı sayıya ulaştı.
 
 
"Adığey Parlamentosu Parite oluşumu - Ulusal Uyumun Temeli" adlı ana rapor Almir Abregov tarafından yapıldı.
 
"Komite-40" ın eşbaşkanları ve üyeleri Almir Abreg'in mutlak önderliğini belirttiler. Özellikle "Adığey Halkına Çağrı" adlı kongrede konuşan R. A. Huvajev belgenin yazarının Almir Abregov olduğunu ve belgenin (ana raporun) onun temel fikirleri çerçevesinde hazırlandığını dile getirdi.
 
Kongrenin ana görevi, Rusya'nın yeni gündemi olan nüfusun Rusça konuşan nüfus ve Adığe bölgeleri arasında parite/eşitlik fikrinin pekiştirici ilke haline gelmesi" oybirliği ile delege tarafından desteklendi. Kongre Slav halklarının ismini taşıyan yıkıcı güçlerin siyasi hırslarını tatmin etmek için yaptıkları eylemlerini kararlı bir şekilde kınadı.
 
25 Ekim 1991'de yapılan Halk Daimi Temsilciler Meclisinin olağanüstü VII. toplantısı, kongrenin RA parlamentosunun "50'ye 50" eşitliğiyle ilgili kararlarını destekledi.
 
Bununla birlikte, delegelerin kabul ettiği gibi, parlamentonun parite/eşitlik oluşumu üzerine kongrenin kararlarını uygulamak o kadar kolay değildi. İlk olarak, Bölgesel Halk Konseyi VII. oturumu, parlamentoda Rus ve Adığe kökenli milletvekilleri arasındaki "50'ye 50" paritesine ilişkin bir kararı kabul etti. Kongre, Adığeler ile diğer nüfus arasındaki eşitlik talebinde bulundu. İkincisi, Merkezi Seçim Komisyonu, kongreden önce tanımlanmış olan sınırları ve ilçe sayısını gözden geçirmeyi reddetti. Bu şartlar altında "Komite-40" ın Adığeyli Adığe halkının kongresinin çalışmalarını sürdürmekten başka çaresi yoktu.
 
Sonunda, ulusal (Adığeyli Adığe halkına ait) ilçelerin kurulması konusunda bir anlaşmaya varıldı. Elbette bu kural tüm demokratik ilkelere aykırıdır. Ancak Adığey halkı kongresinin seçilmiş icra komitesi (IKSAN/ИКСАН), bu beyefendinin anlaşmaya taraf olduğu konusunda anlaştı, bu anlaşma sonrasında liderlere Adığey'in il ve ilçelerinin idari yetkisini verdi. Adığey halkı kongresinin seçilmiş icra komitesi (IKSAN/ИКСАН)'nin seçilmesiyle, "Komite-40" faaliyetlerini durdurdu. Daha sonra Mart 1993'te "Adığe Khase" kongresinde IKSAN, faaliyetleri hakkında bilgi verdi ve tüm yetkilerini bıraktı.
 
O dönem Adığey parlamentosunda eşitliğin sağlanması mücadelesinin "Komite - 40" un ana görevlerinden biri olduğu dikkat çekicidir.
 
Raporunda Almir Abregov, bugünkü eşitlik oranının "toplumumuzda gerçekten demokratik ilkelerin kurulmasından önce geçici bir uzlaşı olduğu ve toplumsal yaşamda kalıcı faktörlere dönüşmesini" öngördüğünü söyledi. Öylede oldu. 18 Eylül 2016 tarihinde düzenlenen Rusya Duma seçimleri ve Adığey Cumhuriyeti Devlet Konseyi-Adığe Khase oylamalarında tek bir gün içinde, seçmenler cumhuriyetçi parlamentoda 50 üzerinden 32 sandalyeyi Adığe temsilcilere verdi.
 
Ne yazık ki, eşitliğe % 100 ulaşılamadı. Birkaç seçim turunda 44 vatandaş milletvekili seçildi. Fakat bu, cumhuriyetin adını veren yerli halkın yasama organına tam olarak katılımını sağlamak için zaten yeterliydi. Eşitliğe ulaşmak mümkün müydü? Kesinlikle! Ancak yine de Rusça konuşan nüfusun çıkarlarını korumak amacıyla çeşitli sosyal hareketlerin liderleri arasında ve son bir saatte, bir saat ya da daha az sürede aday olarak kayıtlı olan ve sözleşmeyi ihlâl eden birkaç sözde "demokrat" vardı Adığey seçim bölgelerindeki milletvekilleri içinde. Kendi ilçelerinde, neredeyse zorla geçtiler. 
 
Sonra ulusal bayrak, milli marş, amblem ve Adığey Cumhuriyeti Anayasası gibi Adığey'in devlet simgelerinin kabulü ile ilgili konulara sıra geldi. En büyük tutku ulusal bayrak etrafında alevlendi. Almir, Adığe Khase tarafından Adığey bayrağının taslağını hazırlaması ve bu bayrağın Adığey'in bir devlet sembolü olduğunu bilimsel olarak kanıtlamakla görevlendirildi. 
 
Adığe Khase Konseyi ve Komite-40 aktif üyelerinden biri olan ünlü gazeteci ve yazar Asfar Kuek'in tarihi bayrağın halkına dönüşüne çok katkıda bulunduğunu belirtmek gerekir. Bu bayrak kapsamında ilk kez Asfar Kuek'in aktif katılımıyla "Adığe Khase" in kurucu kongresi Tevçej Kale'de (şimdi Adığe Kale) düzenlendi. Bu bayrak, çokuluslu Adığey halklarının birliğinin simgesi haline geldi. Ve 24 Mart 1992'de kabul edildi.
 
Aslında  Almir Abregov, Adığey Cumhuriyeti Ulusal Bayrağı'nın standardizasyonunun yazarı da oldu.
 
Almir Abreg'in ailesi hakkında birkaç şey söyleyelim. 
 
Almir Abreg ünlü Abhaz ailesi İnal-ipa'lardan Aza hanımla evlendi. Aza hanım, Kafkasya'daki kadınların parlak bir temsilcisiydi. 2013'te yayınlanan "Çerkesce (Adığece)-Abhazca-Rusça Sözlüğü" nün derlemesine önemli katkılar sağlamıştır. Sözlüğün yaklaşık 10 bin kelimesi vardır. Almir ile birlikte, avukat oğlu İland'ı ve kızı Saida'yı yetiştirdiler. Aza, Şubat 2017'de Almir'in hemen öncesinde vefat etti. Gidişi ile Almir çok yıkılmış görünüyordu, uzun süre kendine gelemedi ve fırtınalı yıllarda biriken çeşitli hastalıklar hayattan ayrılmasını hızlandırdı.
 
Almir'e veda etmek için cenazesine , Maykop'un ICA temsilcileri, Kabardey-Balkarya Adığe Khase'den, Karaçay-Çerkesya'dan, Karadeniz Adığelerinden, Kazaklardan ve Abhazya’dan heyetler geldi. Abhazya Cumhuriyeti Başkanı Raul Hacimba telgrafında Almir'in "Abhaz halkının ulusal kurtuluş hareketi için önemli bir katkı sağladığını" kaydetti. Yoğun programına rağmen ekibiyle Almir'in akrabalarına ve arkadaşlarına ziyaret için zaman bulabilen Adığey Cumhuriyeti Başbakan'ı (şimdiki Cumhurbaşkanı) Murat Kumpilov'da başsağlığını dile getirdi.
 
Adığeyli erkekler genellikle vücudu siyah bir yamçı ile örtülerek ve üzerlerine bir hançer konularak son yolculuğa gönderilir. Almir'in cenazesinde yüzyıllarca süren geleneğe ilave olarak, yani sadece yamçı ve hançeri Almir Abregov'un cenazesinin üzerinde bırakmadılar; Adığey Cumhuriyetinin Resmi Devlet Bayrağı da vardı cenazenin üzerinde. 
 
Bu, dünyadaki 50'den fazla ülkeye dağılmış Çerkeslerin (Adığelerin), Bütün Adığe dünyası - diyasporasının, geçmişteki değerinin gerçek anlamda tanınmasıdır. Ne yazık ki, atalarımızın ve halkımızın tarihine saygı göstermeyi öğrenemedik. Burada, inanıyorum ki, atalarının adlarını aktif olarak sürdüren komşularımız Kazaklardan öğrenmeliyiz. 
 
Adığeyin başkenti Maykop'ta bir sokağa adının verileceğine ve köyü Hatajukayda bir anıtın açılacağına inanıyorum.
 
 
Özet çeviri: Tlepşuko Ömer Çakırer
 
Cherkessia.net, 24 Ocak 2018

Bu haber toplam 4341 defa okundu.


Bu habere yorum eklenmemiştir. İlk yorumu siz ekleyin.
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net