İki sene kadar önce duymuştum, Sayın TUMA Rahmi Tuna’nın  Xabze ile ilgili bir kitap çalışması olduğunu. Nihayet yılların birikimi ak kağıt üzerine döküldü.

ADIGE XABZE “Adıge Etiği ve Etiketi”

Kitabın ismi tabii ki Adıge Xabze olacaktı.Yalnız kitabın isminin alt başlığında ki Adıge Etiği’ni anladım da,”Etiketi” biraz kendisinin deyimi ile “Avami” olmuş. Avami kelimesini Rahmi Ağabey çok kullanır, ben de kendisinden iktibas ediyorum.

Adıge Xabze konusunda böyle bir eser yazabilecek gerek Anavatan da gerekse diaspora da ki bir kaç  kişiden biridir Tuma Rahmi. Hatta bu konuda böyle kapsamlı bir eser yazabileceklerin önde gelenidir. 

Uzunyayla dan büyük kente savrulduğumuzun ilk ayları idi. Bağlarbaşında İstanbul Kafkas Kültür Derneği lokalinin açılışının yapıldığı sıralarda tanışmıştık.1970 in Şubat ayıydı sanırım. Akşamları Beyazıt Meydanın da Marmara Kıraathanesinde bir araya gelirdik Çerkes Gençleri. Bilardo öğrenmeye başlamıştık. En hızlı ustalaşanlardan biriydi Rahmi Ağabey. Hepimizin ağabeyi, biz farkında olmadan da bizi eğitirdi.Yine eğitmeye devam ediyor Adıge Xabze isimli eseri ile.

Kitap sekiz bölümden oluşuyor: Adıgelerin etnik tarihinden, devlet yapısı, aile, evlenme, sosyal ilişkiler ve insani ilişkileri ayrı başlıklarda irdeliyor ve açıklıyor.

Özellikle her Çerkesin evinde bulunması gereken bir eser. Yorum ve eleştirilerle her zaman gündemde olacak bir eser. 

Araya bir de Göksun/Gılahsteney haritası da sıkıştırmış. Biz Uzunyaylalılar Göksunlulara Kafkasya'dan geldikleri yöreye göre Gılahsteney deriz. Bizim Uzunyayla'nın Mudarey (Methiye) ve Haptsey(Çamurlu) Köyleride Gilahsteney'den geldiler. Çocukluğumda Göksun ‘a Gilahsteney denirdi. Yörenin isminin de Türkçe'de de Gılahsteney olduğunu sanırdım. 

Biraz yakın geçmişe uzandıktan sonra konumuza dönecek olursak bir ilki başardığı için eline sağlık Tuma Rahmi. Büyük bir eksikliği dolduruyor Adıge Xabze  isimli eseriyle.

Hem bir başvuru kitabı, hem kaynak olarak hem de başvuru eseri. Tekrar eline sağlık Tuma Rahmi Tuna.

Adıge Xabze isimli eseri, Rahmi Tuna’nın kendi anlatımından yani kitabın arka kapak yazısıyla tanıyalım: 

“Kafkas adetleri öteden beri bilinen adetler şeklinde anlaşılmamalıdır. Bu adetleri idari siyasi, toplumsal ve ahlaki bütün gerekleri ve esasları kapsamına alan, yazılı olmayan bir kanun olarak anlaşılmalıdır’’  ‘’Adetler uygulama alanına konmuş, ulusal karakter ve nitelik demektir. Bundan dolayı Kafkas adetlerinden söz etmekle, Kafkasyalıların özellik ve karakterlerini açıklamış oluruz.

Kafkas toplum yasaları, hiçbir vakit sert bir tutuculuk kimliğinde ısrar etmemiştir. Yapısını değiştirip, aslını yitirmemek koşuluyla hep esnek hükümleri kabul edip uygulamıştır’’ 
 

KUŞHA Faruk Özden