Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Kabard  Andzor
Rusya'da, Kendinize Çerkes Demek Her Zaman Politiktir
25 Nisan 2019 Perşembe Saat 23:44

Tüm dünyaya dağılmış Çerkesler internette giderek daha aktif davranıyorlar. Şimdi Rusya'da, aktivistler tek bir isim altında birleşme girişimi öneriyorlar.


Karaçay-Çerkesya, Rusya’nın Kuzey Kafkasya bölgesinde bir cumhuriyettir. Geçtiğimiz ay, aktivistler cumhuriyetin başkentinde ''Çerkes Aktivistleri Koordinasyon Konseyi'' isminde yeni bir örgüt kurulduğunu duyurdular.

Görüntünün olası içeriği: bir veya daha fazla kişi, ayakta duran insanlar ve açık hava

Her yıl, 21 Mayıs'ta Çerkesler Kafkas Savaşlarında ölenlerin anısına yürüyüş düzenliyorlar. / Nauruz Aguey


Çerkessk'teki toplantının önceliklerinden biride, Çerkes halkını dört farklı gruba yapay olarak bölen Adıgey, Kabardey, Şapsığ ve Çerkes etnik terimlerin kullanılmasını ortadan kaldırma kampanyası yapmaktı. Aktivistler için bu durum, Sovyet döneminden “ulus inşasına” dayanan bir anakronizmdir.


Çerkesler uzun zamandır, önemli ekonomik ve politik potansiyeli olan geniş bir ağa sahip uluslararası bir etnik topluluk olmuştur. Ancak kanuna göre (de jure), Rusya'da Çerkes ismi sadece Karaçay-Çerkesya'da yaşayan Çerkesleri ifade etmek için kullanılıyor.


Çerkes toplumunun aktif kısmının bu potansiyeli yeni ve birleşik bir ulus olarak kullanıp kullanamayacağı, kuruluş fikirlerinin ne kadar çekici olduğuna ve bunların kucaklayacağı siyasi ve ekonomik yöntemlere bağlı olacaktır.


Bu sadece bir isimden daha fazlası

Çerkeslerin dünya tarihinin parçası olduğu binlerce yıl boyunca, onlarla iletişim kuran kişiler tarafından birçok isim verildi: Zighler, Kasoglar, Petigoriler. Ancak “Çerkes” ismi 13. yüzyıldan beri çeşitli halkların yazılı geleneklerinde kullanılmıştır. 15. yüzyılda, Memluk-Burci hanedanı ve Mısır-Suriye İmparatorluğu da bu terimi kullandı. 17. yüzyıla gelindiğinde, “Çerkes” kelimesi tüm dünyadaki insanlar ve ülkelerde eşanlamlı hale geldi. Ve bugün Rusça konuşanlar için de öyle.

Görüntünün olası içeriği: 7 kişi, kalabalık ve açık hava

Günümüz Rusya'sında, Adıgeler, Kabardey-Balkarya, Karaçay-Çerkesya ve Adigey'de yaşayan Kabardey, Çerkes ve Adıgeylere ayrılmıştır./ Nauruz Aguey


1920'lerde, Sovyetler Birliği'nin kurulmasından sonra Sovyet yetkilileri, Çerkes yerleşim bölgeleri temelinde yeni etnik köken yaratma politikasını kabul etti. Bu topluluklar, Rusya’nın 18. ve 19. yüzyıllarda Kuzey Kafkasya’daki savaşların sona ermesini izleyen etnik temizlik nedeniyle dağılmıştı. Sovyetler, kalan Çerkesleri sembolik ve idari olarak bölmeye teşebbüs etti ve zamanla yaratılan etnik isimlendirme sistemi bugün hala Moskova’nın amaçlarına hizmet ediyor.


Moskova’nın mantığı açıktır: Bir halkın adı her zaman sadece bir addan daha fazla olmalıdır. İsim, hak ve sorumlulukları kapsar; onurunun ilanı, miras, prestij ve gelecek için bir plan.


1864’te Çerkesya’nın ortadan kaldırılmasından ve Sovyet döneminde istila edildiğinin kasıtlı kayıtsızlığından sonra bile, Batı Kafkasya’daki bu zorlu rakibinin gölgesi bugün hala Rusya’nın güney bölgelerini etkiliyor. Ve Moskova tarafından kontrolünün meşruiyet konusu hala açık.


Ancak beğensek de beğenmesek de, Rusya’nın Kafkasya’da Çerkesya’nın haritadan “çıkarılmasına” sebep olan savaşı halen Rus-Çerkes ilişkilerinin merkezinde yer alıyor. Trajedinin hatıraları ve sonuçlarının yeniden değerlendirmeye açık olmayan çıktılarının yol açtığı derin kızgınlık, günümüzde Çerkes kimliğinin merkezi bir unsurudur.


Çerkes faktörünün etkisiz hale getirilmesi ve bölgede “etnik dengenin” korunması, Çerkeslerin anavatanlarındaki “genel etnik temizlik” sonucu, Rusya’nın, “Çerkes meselesi” politikası olmuştur. Mevcut yönetim altında değişebileceğini önerecek hiçbir şey yok. “Çerkes” kelimesi içgüdüsel olarak bir tehdit olarak görülmektedir. İmparatorluğun bu ismi taşıyanlara karşı kazandığı zaferin bedeli çok ağır oldu.


Bu yüzden bugün Rusya’da, birileri kendilerine Çerkes diyorsa, fakat Karaçay-Çerkesya’da yaşamıyorlarsa, siyasetle ilgileri olmasa dahi politik bir açıklama yapıyorlar demektir.


Literatür içinde bir ek yasalaştırma

Çerkes ulusal hareketinin bugünün Rusya'sındaki politik bir faktör olarak canlanması, İlk Uluslararası Çerkes Kongresi'nin Mayıs 1991'de Kabardey-Balkar'ın başkenti Nalçik'te yaklaşık 30 yıl önce toplanmasıyla başladı. Bu, önemli bir olaydı. Bu, dünyanın dört bir yanına dağılmış, sürgün edilmiş olan insanlar için yenilenmiş birleşik bir yapının başlangıcını vaat etti. Bugün, Çerkeslerin% 90'ı gerçek vatanlarının dışında yaşıyor.


Kongre, Türkiye, Suriye, Ürdün, Almanya, ABD, Yugoslavya ve İsrail'den delegelerin yanı sıra Sovyetler Birliği'nin çeşitli bölgelerinden - Moskova, Krasnodar ve Stavropol Kray, Adıgey, Karaçay-Çerkesya ve Kabardey-Balkar - delegeleride bir araya getirdi. Konferans delegeleri, diğer şeylerin yanı sıra, yüzyıllarca “Çerkesler” (Cherkessı) olarak bilinen isimlerini de canlandırmaya karar verdiler.


Kongreye katılanlar, konunun ilke olarak çözüldüğüne inanmış olsalarda, Adıgey ve Kabardey-Balkar hükümetini temsil eden delegeler Moskova'nın kendilerine zorla uyguladığı etnik terimi reddetmek için oy kullanan delegelerden oluşuyordu, bu da olayların göründüğü gibi olmadığını göstermiştir.


Başlangıçta, 1990'larda, kongre Dünya Çerkes Birliği (DÇB) adı altında kuruldu ve Çerkes ulusal hareketi için yeni bir gündem yaratma konusunda aktif olarak çalışıyordu. Bugün, benim görüşüme göre, Rus propaganda makinesinin sadece bir parçası haline gelmiştir. Ancak o zamanlar kongre (DÇB), Rus hükümetine kendilerini tanımlamak için resmi tek bir adın iadesi talepleri de dahil olmak üzere her düzeyde sayısız teklif iletti.


İnanç sembolü

1997’de, DÇB’nin girişimi üzerine Temsil Edilmeyen Milletler ve Halklar Organizasyonu (UNPO) Genel Sekreteri Michael van Walt van Praag, Rusya Federasyonu Konsey Başkanı Egor Stroyev’e yazdı ve Rusya’dan sadece 1864 Çerkes Soykırımı’nın tanınmasını değil, aynı zamanda Çerkesleri sürgündeki bir halk olarak tanımak ve geri dönüşleri için makul koşullar yaratmayı da talep etti. Van Walt van Praag’ın özeti, aşağıdaki talepleri içeriyordu:


“Halen Karaçay-Çerkesya'da Çerkesler, Kabardey-Balkar'da Kabardeyler, Adıgey'de Adıgeyler ve Krasnodar Kray'da Şapsığ'ların yanı sıra, Rusya Federasyonu ve dışında yaşayan etnik Çerkesler (Adıgeler) olarak bilinen halkı tek bir isimle tanımak gerek. Ayrıca geleneksel olarak kendilerini Adıge olarak niteleyen tüm Çerkesler'in (Adıgeler) ortak bir dili, kültürü, görgü kuralı ve en önemlisi tek bir destanı olan Nart Destanı'nı paylaşmaları nedeniyle başkaları tarafından Çerkes olarak kabul edilirler”.


UNPO belgesindeki, Çerkes milliyetçiliği inancının pratik olarak tanımlanması ilginçtir: Vatandaşlıkları, inançları veya ikamet ettikleri ülke ne olursa olsun, kendilerini Çerkes olarak kabul eden her erkek ve kadın arasındaki çözülemez manevi derin keskin bir bağdır. Er ya da geç, sürgün halkının anavatanlarıyla yeniden birleşmesine yol açacak olan bağlantılardır, çünkü Çerkesler hiçbir zaman zorla sürülmelerini kalıcı olarak görmeyeceklerdir. Böyle bir durumu kabul etmek, bir insanın Çerkes toplumundan yaşam boyu dışlanması anlamına gelebilir.


İnsanlara Moskova makamlarıyla tüm yazışma aşamalarını hatırlatmanın bir anlamı yok: Neredeyse hiç pratik bir etkisi olmadı. Ve DÇB'nin başlatılan, belirsiz ve kitlelere ilgisiz kalmasıyla anlamsız bir ritüele dönüşen çalışmasıyla sonuçlanan başarı eksikliği, Rus hükümetinin nihayetinde çok az sıkıntıyla işbirliği yapmasına izin verdi.


Bağlantı

Hiç kimse olayların bu şekliyle ne kadar sürdüğünü söyleyemez, fakat sonunda Çerkes milliyetçileri Amerikan teknolojisi ile kurtarıldı. Ve halihazırdaki acı verici tablo, internetin hızla yayılması ve Rusya’nın 2014 Soçi Kış Olimpiyatları’nı kazanmasındaki başarısını kökten değiştirerek bu yeni neslin yükselişine denk geldi.

Görüntünün olası içeriği: 1 kişi, gece ve iç mekan

Soçi'de 2014 Kış Olimpiyatları için kapanış töreni. / Utrecht Robin.


2000'li yıllarda Çerkes gençliği, aralarında orman yangını gibi yayılan internetin sunduğu olanaklarla tam erişime sahipti. Önce internet forumları, sonra da sosyal medya grupları, insanlarla tanışmaya ve yeni bir Çerkes milliyetçi neslinin çekirdeğini oluşturmak için fikir alışverişinde bulunmaya odaklandı.


150 yıldan beri ilk kez, dünyadaki düzinelerce ülkede, ancak daha çok Türkiye ve Rusya'da yaşayan insanlar, aniden doğrudan temas kurma fırsatına sahiplerdi ve pozisyonlarını koordine edebildiler, Türk ve Rus makamlarının cebindeki profesyonel Çerkeslerin arabuluculuğu olmadan ortak hareketlerini birlikte planlayabildiler. 2000'li ve 2010'lu yıllarda ortaya çıkan Çerkes aktivistlerinin çoğunluğu internet savaşları okulunda eğitildi. Geride kalan tek şey etrafta örgütlenecek bir gündem bulmaktı. Ve bu kısa bir süre sonra ortaya çıktı. Rusya, Soçi 2014 Kış Olimpiyatları'na ev sahipliği yapmayı seçtiğinde, bu fırsat onlara bizzat Rusya'nın kendisi tarafından sunulmuş oldu.


Karadeniz'in Soçi kenti, Çerkes tarihinde özel bir yere sahiptir. Bağımsız Çerkes Konfederasyonu Parlamentosu olan “Büyük Bağımsızlık Meclis”ine ev sahipliği yapmıştı (1861'de). Kafkas-Rus Savaşı'nın son muharebeleri burada gerçekleşti. Şehrin ünlü plajlarının tamamı binlerce insanın ortak kaderi paylaştığı büyük bir mezarlık. Bu insanlar bu kıyılara Rus birlikleri tarafından yığıldı ve Osmanlı Devleti'ne sürülmeyi beklerken orada öldüler. Dağlarda Büyük Dük Mihail Romanov, 1864'te zafer töreniyle Çerkeslerin yıkımının ve Kafkasya'nın sömürgeleştirilmesinin doruk noktasını kutladı.


Soçi Olimpiyat Oyunlarının, bu anmaların 150. yıldönümü ile aynı zamana denk gelmesi planlanıyordu, fakat daha sonra ortaya çıktığı gibi, etkinlik için planlanan özel bir Çerkes bileşeni yoktu. Her şey, Çerkes halkını kendi tarihinden kapsamlı bir şekilde silme girişimi olarak görünüyordu. Ancak bunun tam tersi sonuçlandı.


“Ben bir Çerkes'im, ya sen?”

2007’de Guatemala'dan Olimpiyatların yapılacağı yeri belirten haberler gelmeye başlayınca internette buna anında tepki verildi. İlk başta kimse bu konuda ne yapacağını bilmiyordu, ama çok geçmeden bir protesto eylemi düzenlendi. Rus İmparatorluğu’nun Çerkes halkına uyguladığı soykırımın tanınması talep edildi. 1990'lı yıllarda gök gürültüsü gibi ses çıkaran, ancak 2000'li yıllarda giderek daha sessiz hale gelen bu talep uluslararası basına yayıldı.


Bu olaylar Çerkes toplumunda entegrasyon sürecine yeni bir ivme kazandırdı ve en aktif insanları harekete geçirdi. Ayrıca, 2010 Rusya nüfus sayımına giden bir kampanyayla aynı zamana denk geldiler. İnternet, tanıtım ve destekçiler için fırsatlar sağladı, aktivistlerin koordine edilmesinin yanı sıra diğer ülkelerdeki çabalarda sonuna kadar kullanıldı.


Bu iki konu da daha sonra manşetlerden düştü. Suriye dünyanın en büyük Çerkes diasporasından birine ev sahipliği yapan ülkelerden biri olduğu için Çerkes toplumunun dikkati Suriye’den kendi insanlarının tahliye edilmesine yardım etmeye yöneldi. Sosyal medya aracılığıyla koordine edilen özel bağışçıların çabaları sayesinde, yaklaşık 2.000 Suriyeli Çerkes, işçi göçmenler olarak da olsa, eski vatanlarına geri döndüler ve aslen Adıgey ve Kabardey-Balkar'a tahsis edilen kotalarla sınırlandırıldılar.


Bu trajedi, Çerkes geri dönüşü konusunun Moskova ile birlikte büyümesine olanak sağladı, ancak 2012'de, Rusya'nın görüşmelere ilgi duymadığı çoktan belliydi. Mevcut Rus hükümeti ile yapıcı bir diyalog kurmanın boş bir umut olduğu kanıtlandı.


Daha sonra, Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği ile yazışmalarda, bir sorun ortaya çıktı: Suriyeli Çerkesler Rusya'da hiçbir yerde resmen Çerkes olarak muamele görmediler. Bu durum, Rusya Çerkeslerine kendi durumlarını hatırlatan haklarını aramalarını zorlaştırdı.

Görüntünün olası içeriği: bir veya daha fazla kişi, ayakta duran insanlar ve açık hava

Nalçik'te 21 Mayıs 2018’de yapılan bir anı yürüyüşü. Dövizler Çerkes  sub-etnik topluluklarının isimlerini taşıyor. / Nauruz Aguey.


Bugün, Çerkes etnik kimliğini tek bir Rus dili teriminde birleştirmek için yeni bir kampanya başlatıldı. 2020 Rusya ulusal nüfus sayımına kadar sosyal medyada kullanılmak üzere ve bu konuya yönelik yeni bir etiket, #Benbirçerkesimyasen (#ImACirassianAreYou ,#яЧеркесАты) uygun görüldü. Bugünün teknolojisi ve kaynakları ile hedef kitleye dokuz yıl öncesinden çok daha kolay ulaşıyor, her şeyden farklı olarak akıllı telefonların yaygın kullanımı bu konuda çok yardımcı oldu.


Bir çok şeyin, interneti yeni kullanmaya başlayan insanlar için , eski neslin mensupları için ve SSCB'deki yaşamı bilen, bugünkü Çerkes ulusal söylemi hakkında çok az fikri olan insanlar için internet gazilerinin (!) yıllardır bildiği birçok şeyin tekrar edilmesi gerekiyor. Fakat aynı zamanda, Rusya'daki her Çerkes ailesi şimdi bu sorunların farkında.


Milliyetçilik için umutlar

Boston Üniversitesi'nden Profesör Liah Greenfeld (milliyetçilikte önde gelen bir uzman), Milliyetçilik eserinde şunu yazdı. Moderniteye Beş Yol, “Milliyetçilik bugünün dünyasının temelidir… Dünyamızı olduğu gibi yaratan milliyetçilik… Milliyetçilik modernitenin tanımlayıcı prensibidir”.


“Çerkes milliyetçileri” teriminin neden ve hangi bağlamda ortaya çıktığını açıklamaktan kaçınmak için bu alıntıyı örnek verdim. Bir ulusun yaratılması veya yeniden inşasına katılan insanlar her yerde milliyetçi olarak tanımlanır. Bir ulus fikrinin milliyetçi söylem dışında bir anlamı yoktur. Ve siyasi bir millet olmadan, modern bir demokratik toplum inşa etmek mümkün değildir.


Çerkes toplumunun içinde bulunduğu kriz, ya tamamen yıkımıyla ya da yenilikçi bir buluşla çözülebilir. Günümüzde isteksiz aydınlar bilinmeyen yerlerde faaliyet göstermeye zorlanıyorlar. Ve buna benzer bir örnekleri yok. Ne Yahudi, Ermeni, İrlanda ne de Tibet deneyimi burada doğrudan model olarak kullanılamaz, ancak Çin ekonomisinin yükselişinde denizaşırı ülkelerdeki Çinlilerin rolü olduğu gibi hepsi de incelenmeye değer.


Acılı ve zavallı bir varoluştan sonra tamamen öngörülebilir, güvenilir ve cahilce bir kaybolmanın alternatifi, bilinmeyene ve deneyimlere doğru bir hareket olmalıdır.


Not: Bu makale www.opendemocracy.net sayfasında yayınlanmıştır.

Çeviri: Nesibe Evcin

***

In Russia, calling yourself Circassian is always political


Scattered across the world, Circassians are increasingly active online. Now in Russia, activists are putting forward an initiative to unite under a single name.


Karachay-Cherkessia is a republic on the Black Sea coast of Russia’s North Caucasus region. Last month, activists announced the creation of a new organisation, the Coordination Council of Circassian Activists, in the republic’s capital.


One of its priorities, they announced in Cherkessk, is to support a campaign to abolish the use of ethnic terms to artificially divide the Circassian people into four different groups: Adyghe, Kabardians, Shapsughs and Cherkess. For these activists, this is an anachronism dating back to Soviet-era “nation building”.


Circassians have long been an international ethnic community, who have a wide network with considerable economic and political potential. But de jure, in Russia the name Cherkessy is only used to refer to Circassians living in Karachay-Cherkessia.


Whether the active part of the Circassian community can use this potential to become a new and united political nation will depend on how attractive the organisation’s ideas are – and the political and economic methods they will embrace.


It’s more than just a name

Over the thousands of years that the Circassians have been part of world history, they have been given many names by those who came into contact with them: Zygians, Kassogians, Petyhorcy. But the term “Circassians” (Cherkessy) has been used in the written traditions of various peoples since the 13th century. In the 15th century, the Mamluk-Burji dynasty and its Egypto-Syrian Empire also used the term. By the 17th century, “Cherkessy” had squeezed out all the other names of this people in other languages - the word had become synonymous with the people and their country all over the world. And it remains so today, including for Russian speakers.


In the 1920s, after the establishment of the Soviet Union, the Soviet authorities adopted a policy of creating new ethnicities on the basis of Circassian enclaves. These communities had been dispersed as a result of the ethnic cleansing that followed the end of Russia’s wars in the North Caucasus in the 18th and 19th centuries. The Soviets attempted to symbolically and administratively divide the remaining Circassians, and the ethnic nomenclature system created at the time still serves Moscow’s purposes today.


Moscow’s logic is clear: the name of a people is always more than just a name. A name encompasses rights and responsibilities; a declaration of its dignity; claims to a legacy and prestige and a blueprint for the future.


Even after the demise of Circassia in 1864 and the deliberate oblivion to which it was consigned in the Soviet period, the shadow of this formidable opponent of the Russian Empire in the western Caucasus still hangs over Russia’s southern territories today. And the issue of legitimacy of its control by Moscow remains open.


Like it or not, however, Russia's war in the Caucasus, which led to Circassia being “removed” from the map, is still at the heart of Russo-Circassian relations. Memories of the tragedy and the profound resentment caused by its consequences, which are not open to re-evaluation, is a central element of Circassian identity to this day.


Neutralising the Circassian factor and maintaining an “ethnic balance” in the region, the result of a “total ethnic cleansing” of Circassians in their homeland, was and still is Russia’s policy on the “Circassian question”. There is nothing to suggest that it might change under the present government. The very word “Circassian” is instinctively seen as a threat. The victory of the Empire over those who bore that name came at too high a price.


This is why in Russia today, if someone calls themselves a Cherkess, but they don’t live in Karachay-Cherkessia, they are making a political statement - even if they have no interest in politics.


A novel in letters

The revival of the Circassian national movement as a political factor in today’s Russia began nearly 30 years ago, when the First International Circassian Congress came to a close in Nalchik, the capital of Kabardino-Balkaria, in May 1991. This was a landmark event, one that promised the beginning of a renewed unified structure for this exiled people who have been scattered to the four corners of the earth: today, 90% of Circassians live outside their historic homeland.


The congress brought together delegates from Turkey, Syria, Jordan, Germany, the US, Yugoslavia and Israel, as well as various regions of the Soviet Union – Moscow, the Krasnodar and Stavropol Krais, Adygea, Karachay-Cherkessia and Kabardino-Balkaria itself. Conference delegates decided, among other things, to revive the name by which they had been known for centuries, “Circassians” (Cherkessy).


Although those attending the congress may have believed that the issue was in principle resolved, as Adygea and Kabardino-Balkaria were represented by government delegations who voted unanimously to reject the ethnic term forced on them by Moscow, time has shown that things were not what they seemed.


Initially, in the 1990s, the International Circassian Association (ICA) formed at the congress lived up to its name and was actively engaged in creating a new agenda for the Circassian national movement. Today, in my opinion, it has become a mere adjunct to the Russian propaganda machine. But back then, the association put together numerous submissions to the Russian government at all levels, including demands for the restitution of an official single Russian name to describe themselves.


A symbol of faith

In 1997, on the initiative of the ICA, the Secretary General of the Unrepresented Nations and Peoples Organization (UNPO) Michael van Walt van Praag wrote to Egor Stroyev, chairman of Russia’s Federation Council, asking Russia to not only recognise the 1864 Circassian Genocide, but also to recognise the Circassians as a people in exile and create reasonable conditions for their repatriation. Van Walt van Praag’s missive included the following requests:


“To recognise as one people those who are at present known as Cherkessy in Karachay-Cherkessia, Kabardians in Kabardino-Balkaria, Adygeans in Adygea and Shapsugs in the Krasnodar Krai, as well as ethnic Circassians (Adygheans) living in the Russian Federation and outside it who traditionally refer to themselves as Adyghe, but are regarded as Cherkessy by others, given that all Cherkessy (Adygheans) share a common language, culture, etiquette and, most importantly, an epic, the Nart Saga.”


The UNPO document is interesting for the fact that it practically defined the “credo” of Circassian nationalism: a profound certainty in the indissoluble spiritual link between every man and woman who considers themselves a Circassian, whatever their citizenship, faith or country of residence. Links that will sooner or later lead to the physical reunification of the exiled people with their homeland, since no Circassian will ever regard their forced separation as permanent. To accept such a situation could mean a person’s lifelong exclusion from the Circassian community.


There is no point in reminding people of all the stages of correspondence with the Moscow authorities: it had almost no practical effect. And the lack of success that resulted in the ICA’s work turning into a meaningless ritual “for the initiated”, unclear and of no interest to the masses, allowed the Russian government in the end to co-opt it with little trouble.


Connectivity

No one can say how long things might have continued in this way, but eventually Circassian nationalists were rescued by American technology. This painful picture was radically changed by the rapid spread of the internet and Russia’s success in winning the competition for the Sochi Winter Olympics in 2014, which coincided with the rise of a new generation.


During the 2000s, Circassian youth had full access to the possibilities provided by the internet, which had finally spread like wildfire among them. First internet forums, and then social media groups became a focus for meeting people and exchanging ideas for crystallising a core of a new generation of Circassian nationalists.


For the first time in 150 years, people living in dozens of countries around the world, but mostly in Turkey and Russia, suddenly had an opportunity for direct contact and could coordinate their positions and plan public actions together without any mediation from “professional Circassians” in the pockets of the Turkish and Russian authorities. The majority of Circassian activists who appeared in the 2000s and 2010s were trained in the school of internet battles. All that was left was to find an agenda to organise around. And one soon appeared. It was presented to them by Russia itself, when Sochi chosen to host the 2014 Winter Olympics.


The Black Sea city of Sochi holds a special place in Circassian history. It was the home of the “Great Free Assembly” (1861), i.e. the parliament of the independent Circassian Confederation. The last battles of the Caucasian War took place here. The whole of the city’s famous beaches are one big cemetery, where thousands of people lie in common graves. These people were driven onto the shore by Russian troops and died as they awaited deportation to the Ottoman Empire. Here, in the mountains, Grand Duke Mikhail Romanov took the victory salute in 1864, celebrating the destruction of Circassia and the culmination of the colonisation of the Caucasus.


The Sochi Olympic Games were planned to coincide with the 150th anniversary of those celebrations, although, as it turned out afterwards, there was no specifically Circassian component planned for the event. The whole thing appeared to be – and indeed was – an attempt to comprehensively wipe the memory of the Circassian people from the history of these parts. But it had the opposite result.


“I’m a Circassian, are you?”

In 2007, the news from Guatemala announcing the choice of venue for the Olympics brought an instant reaction on the internet. At first, no one knew what to do about it, but soon a protest action was put together, demanding the recognition of the Russian Empire’s genocide of the Circassian people. This demand, breaking like thunder during the 1990s but gradually becoming quieter in the 2000s, spread through the international press.


These events gave new momentum to the process of integration in the Circassian community, mobilising the most active people. They also coincided with a campaign leading up to the 2010 Russian census, when the internet provided opportunities for publicity and recruiting of supporters, as well as coordinating activists’ efforts in other countries were used to their fullest.


Both these subjects later dropped from the headlines as the Circassian community’s attention switched to helping evacuate people from Syria, home to one of the largest Circassian diasporas in the world. Thanks to the efforts of private donors, coordinated through social media, around 2,000 Syrian Circassians were repatriated to their historic homeland, albeit as labour migrants and restricted by quotas originally allotted to Adygea and Kabardino-Balkaria.


This tragedy allowed the subject of Circassian repatriation to be raised with Moscow, but in 2012 it was already clear that Russia wasn’t interested in talks. The futility of hoping for a constructive dialogue with the current Russian government had already been proven.


Later, in correspondence with the UN’s High Commissioner for Refugees, a problem emerged: Syrian Circassians are nowhere officially treated as Circassians in Russia. This has complicated the assertion of their interests, which in its turn has reminded Russian Circassians of their own situation.


Today, when a new campaign for a single Russian language term for Circassian ethnic identity has started in the run up to Russia’s national census in 2020, a new hashtag, #ImACirassianAreYou (#яЧеркесАты)? has appeared - and a new resource devoted to this issue has been opened, a thematic mail-out has been organised and now there is an entire galaxy of Circassian groups on social media and messaging services, as well as close coordination with the media. Today’s technology and resources are reaching their target audiences so much more easily than nine years ago, helped, apart from anything else, by the appearance of smartphones.


The arrival on the internet of new people, including members of an older generation who knew life in the USSR and have little idea of today’s Circassian national discourse, makes it imperative to repeat a lot of stuff that internet veterans have known for ages. But at the same time, practically every Circassian family in Russia is now aware of the issues.


The prospects for nationalism

Boston University professor Liah Greenfeld, a leading specialist in nationalism, has written in her work Nationalism. Five Roads to Modernity, that “Nationalism is the foundation of today’s world... It is nationalism that has created our world as it is ... Nationalism is the defining principle of modernity”.


I have quoted this extract in order avoid explanations of why and in what context the term “Circassian nationalists” comes up. People involved in the creation or reconstruction of a nation are everywhere described as nationalists – before the nation has been built, at any rate. The idea of a nation has no meaning outside of nationalist discourse. And without a political nation it is impossible to build a modern democratic society.


The crisis that the Circassian community finds itself in can be resolved either by its complete destruction or an innovative breakthrough. Today’s unwilling pioneers are forced to operate in a terra incognita, as they have no examples to copy. Neither Jewish, Armenian, Irish or Tibetan experience are any use here as direct models, although they are all worthy of study, as is the role of Overseas Chinese in the rise of the Chinese economy.


The alternative to a totally predictable, dependable and ignominious disappearance after a bleak and wretched existence has to be a move into the unknown and experimentation.


This article was produced in partnership with OC-Media.

***

Черкесская перекличка


Называть себя черкесом в России – всегда политическая позиция.


Cоздатели "Координационного совета черкесских общественников", об учреждении которого было объявлено 9 марта в столице Карачаево-Черкесии, заявили, что одной из основных задач организации станет поддержка кампании за ликвидацию анахронизма времен советского "национального строительства" – этнической номенклатуры, искусственно разделяющей черкесский народ на четыре, якобы самостоятельные, части: адыгейцев, кабардинцев, шапсугов и собственно черкесов.


Де-факто черкесы давно являются сложившейся транснациональной этнической общностью, располагающей масштабной сетью, обладающей значительным экономическим и политическим потенциалом. Но де-юре под этим этнонимом в России понимают только небольшую часть народа, проживающую в Карачаево-Черкесии.


Сможет ли активная часть черкесского сообщества использовать свои возможности, чтобы стать единой политической нацией и наполнить новыми смыслами древний этноним, будет зависеть от привлекательности идей, которые они предложат, и от эффективности инновационных политических и экономических технологий.


Больше, чем просто имя

За тысячелетия, что черкесы известны мировой истории, они получили множество имен от тех, кто с ними сталкивался: зихи, касоги, пятигорцы.


Но уже с XIII в. в письменной традиции различных народов распространяется термин "черкесы" (Circassians). В XV в. так официально называют себя и свою Египетско-Сирийскую империю черкесские мамлюки-бурджиты. А в XVII в. этот термин вытеснит все прочие названия народа на иностранных языках. В дальнейшем он станет визитной карточкой народа во всем мире. И остается таковой по сей день, в том числе в русскоязычной среде.


После образования СССР, в 1920-е годы, советские власти приступили к конструированию новых национальностей на базе черкесских анклавов, разобщенных в результате этнической чистки, увенчавшей Кавказскую войну XVIII-XIX вв. Остатки народа, сохранившиеся на родине, коммунисты попытались символически и административно разделить. Созданная тогда этническая номенклатура вполне устраивает и современную Москву.


Логика российских властей, не собирающихся ничего менять, понятна – имя народа всегда больше, чем просто имя. Имя – это еще права и ответственность: декларация своего достоинства, претензия на наследие и престиж, заявка на будущее.


Даже после гибели Черкесии в 1864, а также намеренного предания ее забвению в советский период, тень грозного оппонента Российской империи на Западном Кавказе продолжает лежать на нынешних южных российских владениях. Вопрос о легитимности контроля над ними по-прежнему открыт.


Нравится это кому-то или нет, но Кавказская война, завершившаяся полным "снятием" Черкесии с карты, объективно является центральным сюжетом российско-черкесских взаимоотношений, заслоняя собой все остальное. А память о той катастрофе и глубинное неприятие ее итогов, как не подлежащих пересмотру, – главным элементом современной черкесской идентичности.


Нейтрализация черкесского фактора и сохранение "этнического баланса" в регионе, сложившегося в результате "полного очищения" Черкесии от черкесов – все это было, есть и остается российской политикой в "черкесском вопросе". Ничто пока не говорит о том, что она может измениться при нынешнем режиме. Слово "черкес" уже на уровне инстинкта воспринимается, как угроза. Слишком дорого когда-то обошлась империи победа над теми, кого в ней так называли.


Поэтому в нынешних российских условиях, если человек не живет в Карачаево-Черкесии, но объявляет себя черкесом, это всегда является политическим заявлением. Даже когда сам заявитель искренне считает, что он крайне далек от политики.


Роман в письмах

Возрождение черкесского национального движения как политического субъекта в современной России началось почти 30 лет назад, когда 21 мая 1991 года в Нальчике, столице Кабардино-Балкарии, завершил работу I Всемирный (международный) черкесский конгресс. Это было эпохальное событие, казавшееся началом восстановления единой ткани развеянного по миру народа-изгнанника, 90 процентов которого проживает за пределами исторической родины.


В те дни делегаты из Турции, Сирии, Иордании, Германии, США, Югославии, Израиля, а также из различных регионов СССР - Москвы, Краснодарского и Ставропольского краев, Адыгеи, Карачаево-Черкесии и самой Кабардино-Балкарии - в числе прочего решили восстановить экзоним своего народа, под которым он известен уже множество столетий: "черкесы".


Хотя участникам конгресса могло показаться, что вопрос принципиально решен, поскольку Адыгею и Кабардино-Балкарию представляли правительственные делегации, единогласно проголосовавшие за устранение навязанной Москвой этнической номенклатуры, время показало, что это совершенно не так.


Созданная тогда же "Международная черкесская ассоциация" (МЧА), в отличие от сегодняшнего дня, когда она превратилась исключительно в придаток российской пропагандистской машины, в 1990-е годы вполне оправдывала свое название и активно формировала новую повестку черкесского национального движения.


Усилиями ассоциации было подготовлено немало обращений к российским властям всех уровней, в частности, касательно вопроса возвращения черкесам официального единого этнонима на русском языке. Причем использовались для этого как российские, так и зарубежные каналы коммуникации.


Символ веры

В 1997 году с подачи МЧА было направлено обращение генерального секретаря UNPO (организации наций и народов, не имеющих представительства) Михаэля Ван Вальта ван Праага в адрес председателя Совета федерации РФ Егора Строева. В этом обращении, помимо предложения России признать геноцид черкесов, а также признать черкесов народом-изгнанником и обеспечить справедливые условия для его репатриации, содержался призыв:


"Признать как единый народ тех, кого сегодня именуют черкесами в Карачаево-Черкесии, кабардинцами в Кабардино-Балкарии, адыгейцами в Республике Адыгея, шапсугами в Краснодарском крае, а также этнических черкесов (адыгов), проживающих в Российской Федерации и за рубежом, которые исторически являются адыгами по самоназванию и черкесами по иноназванию, ибо все черкесы (адыги) являются носителями одного языка, одной культуры, одного этикета и, в первую очередь, одного эпоса "Нарты"".


Документ интересен тем, что в нем фактически был сформирован "символ веры" черкесского национализма: глубокая убежденность в неразрывной духовной связи всех мужчин и женщин, считающих себя черкесами, вне зависимости от подданства, вероисповедания и места проживания. Связь, которая рано или поздно должна привести к физическому воссоединению народа-изгнанника со своей родиной, поскольку никогда их насильственное разлучение друг с другом не будет признано окончательным ни одним черкесом. Подобное признание способно исключить человека из черкесского сообщества навсегда.


Нет смысла упоминать здесь этапы многолетней переписки с Москвой. Практическая ценность всей этой деятельности была совершенно ничтожна. И отсутствие успеха, переводившее работу МЧА в категорию бессмысленного ритуала "для своих", непонятного и неинтересного массам, со временем сделало относительно легким рейдерский захват организации российскими властями.


"Понты" и технологии

Никто не знает, как долго все продолжалось бы в таком же ключе. Но тут на помощь черкесским националистам пришли новейшие американские технологии и пресловутые российские "понты". Унылую картину радикально изменили широкое распространение интернета и победа России в заявке на проведение зимних олимпийских игр в Сочи, совпавшие с приходом в общественную жизнь нового поколения.


В течение нулевых годов черкесская молодежь в полной мере оценила возможности, подаренные интернетом, наконец-то широко распространившимся. Сначала интернет-форумы, затем группы в социальных сетях стали местами знакомств, обмена идеями и центрами кристаллизации ядра черкесских националистов нового поколения.


Впервые за полтора века люди, проживающие в десятках стран мира, прежде всего в Турции и России, получили возможность общаться напрямую, согласовывать свои позиции, совместно планировать публичные акции, не пользуясь более посредничеством "профессиональных черкесов", связанных с турецкими и российскими спецслужбами и назначенных властями своих стран.


Львиная доля черкесских активистов, заявивших о себе к рубежу нулевых и десятых годов, прошла через школу страстных интернет-баталий. Оставалось найти конкретную точку приложения усилий. И она вскорости появилась. Ее подарила сама Россия, когда в 2007 году в Гватемале победила заявка на зимние олимпийские игры 2014 г в Сочи.


Сочи – особое место в национальной черкесской истории. Здесь была резиденция Великого свободного собрания, то есть парламента и правительства независимой Черкесской конфедерации. Здесь проходили последние бои Кавказской войны. Здесь весь пляж – одно большое кладбище, где в братских могилах лежат тысячи людей, согнанных на него российскими войсками и умерших в ожидании депортации в Османскую империю. Здесь, в горах, великий князь Михаил Романов в 1864 году принимал парад, празднуя уничтожение Черкесии и окончание завоевания Кавказа.


Олимпиада была намечена в год 150-летия тех самых торжеств. Причем, как выяснилось в дальнейшем, в ее мероприятиях совершенно не был предусмотрен никакой значимый черкесский компонент. Все это выглядело – да, по сути, и было – попыткой окончательно стереть память о черкесском народе из истории этих мест. Но вышло прямо наоборот.


#ячеркесАты?

Стихийный взрыв негодования во всем черкесском мире, моментально выплеснувшийся в интернет, был первой реакцией на новости из Гватемалы. Изначально никто не знал, что предпринять, но очень скоро протест был оформлен в требование признания геноцида черкесов со стороны Российской империи. Это требование, громко звучавшее в 1990-х и ставшее существенно менее заметным в середине нулевых, получило широкий резонанс в мировой прессе.


Описанные выше события придали новый импульс интеграционным процессам в черкесской среде, мобилизовали активную часть народа. На этом фоне проходила в том числе кампания по подготовке ко всероссийской переписи 2010 г., во время которой возможности, предоставляемые интернетом для агитации и вербовки сторонников, а также координации усилий активистов в разных странах, были максимально использованы.


В дальнейшем актуальность обеих тем снизилась из-за того, что внимание черкесского сообщества переключилось на помощь в эвакуации людей из Сирии, где проживала одна из самых крупных черкесских общин в мире. Как известно, в 2011 году там началось восстание народа против диктатуры Асада, вылившееся в кровопролитную гражданскую войну, приведшую к иностранным интервенциям. Благодаря усилиям частных филантропов, скоординованных через социальные сети, около двух тысяч сирийских черкесов смогли уехать на историческую родину - правда, лишь в статусе трудовых мигрантов и в пределах соответствующих квот, выделенных для Адыгеи и Кабардино-Балкарии.


Эта трагедия заставила вновь поднять перед Москвой вопрос о репатриации черкесов, но уже в 2012 году стало ясно, что договориться с Россией невозможно. Тщетность надежд на конструктивный диалог с нынешним российским режимом была на тот момент уже экспериментально доказана.


В связи с этими же событиями в ходе переписки с управлением Верховного комиссара ООН по делам беженцев была выявлена проблема, что сирийские черкесы нигде не проходят именно как черкесы. Это затрудняло отстаивание их интересов, что вновь напомнило уже черкесам российским об их собственном положении.


Сегодня, когда в ожидании всероссийской переписи-2020 стартовала новая кампания за единый этноним на русском языке: запущен флешмоб #ячеркесАты?, открыт новый ресурс, посвященный этой проблематике, организована тематическая рассылка, существует целая плеяда черкесских групп в соцсетях и мессенджерах, а также налажено плотное взаимодействие со средствами массовой информации. У сегодняшних ресурсов охват целевой аудитории намного больше, чем девять лет назад, чему, в частности, способствует поголовная смартфонизация населения.


Приход в интернет новых людей, в том числе людей старшего поколения, еще советской закалки, не знакомых с актуальным черкесским национальным дискурсом, заставляет заново повторять многие, давно проговоренные ветеранами интернета вещи. Зато тема теперь донесена практически до каждой черкесской семьи в России.


Перспективы национализма

Профессор Бостонского университета Лия Гринфельд (Liah Greenfeld) – одна из ведущих современных исследователей национализма – в своей книге "Национализм. Пять путей к современности" писала: "Национализм – это тот фундамент, на котором зиждется современный мир... Именно национализм политически создал наш мир таким, каков он есть... Национальность является определяющим принципом современности".


Цитата приведена, чтобы избежать объяснений, почему и в каком ключе в нашем тексте употребляется термин "черкесские националисты". Люди, занимающиеся созданием или реконструкцией нации, во всем мире называются националистами. Во всяком случае пока нация не построена. Идея нации не имеет никакого смысла вне националистического дискурса. А без политической нации невозможно построить современное демократическое общество.


Кризис, в котором находится черкесское сообщество, может разрешиться либо полным его разрушением, либо инновационным прорывом. Невольные пионеры сегодня вынуждены действовать в пространстве terra incognita, поскольку копировать опыт им просто не с кого. Ни еврейский, ни армянский, ни ирландский, ни тибетский и никакой иной опыт здесь не могут служить прямым образцом, хотя все они принимаются во внимание, как принимается во внимание и выдающаяся роль хуацяо (выходцев из Китая, проживающих в других странах – прим. ред.) в грандиозном подъеме китайской экономики.


Альтернативой движению в неизвестность и проверке экспериментальных разработок является вполне прогнозируемое, надежное и бесславное исчезновение после беспросветного прозябания.


Bu yazı toplam 4152 defa okundu.





Karden Murat

Kabard Andzor'un makalesi bizlere gerçek bilgiyi sunuyor ve "Çerkes" ismini ortadan kaldirmayi hedefleyenin Rusya olduguna isaret ediyor. Her kim ki Çerkes ismi ile bir sorunu var ya cahildir ya da Rusya mahreçlidir; made in Russia dır. Andzor Kabard teşekkürler.

28 Nisan 2019 Pazar Saat 23:19
semih akgün

Çerkes ulusu; güçlü bir karakteristiğe sahiptir.

Özellikli, kişilikli, onurlu ve gelişmeye oldukça müsaittir.

İnsanlığa yakışır, uygarlığa katkı sağlar.

Dinamizmi ile giderek göz dolduracaktır.

Tarihsel olarak gerileme içinde bulunduysa da, artık en dibi görmüş ve trendi yukarı doğru çevirmeyi başarmıştır.

Gelecek Çerkes halkı ve Çerkesya için umut vaad etmektedir.

Barışçıl ve demokratik yöntemlerle yeniden siyaset dünyasına merhaba diyen bir ulusu, bütün dünya ulusları da selamlayacaktır.

Gecikmeler olsa dahi, buna rekabet içinde olduğumuz devlet ve güçler de dahildir.

Yeter ki biz engellerimize boyun eğmeyelim, tek tek her birimizin dahi yapabileceği çok şey var, yeter ki isteyelim ve gayret gösterelim.
http://www.cherkessia.net/author_article_detail.php?article_id=4440

27 Nisan 2019 Cumartesi Saat 13:42
Rafet Dzibe

Onun için kendimize Kafkas diyelim, sırf Rus çarı istedi diye. Üzmeyelim ölmüşü. Ölüsü de üzülecekse kendimize dünyalı da diyebiliriz.

Kabard Anzor'a selam olsun benden.

26 Nisan 2019 Cuma Saat 12:18
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net