Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Tlepşuko Ömer Çakırer
Yeris Dağı-Ерыс Iуашъхьэ-Гора Ерыс
22 Haziran 2018 Cuma Saat 21:57

Krasnodar Krayı'nda Mostovsky Rayonu'nda Bulunan Yerıs Dağı (Çerkesce: Ерыс Iуашъхьэ, Rusça: Гора Ерыс/Гора Ирис) ve Yerıs (Ерыс) Hakkında Çalışma:


Yerıs - Çerkeslerde, yüzünün bir kısmının muhteşem güzellikte olduğu ve diğer kısmının ölüm kadar korkunç olduğu kötü kadın benzeri yaratıklar vardır. Bunlar Tanrı'nın topraklarına giden yolu koruyorlar.


Tanrı'nın toprakları diye anılan yerlerden düzinelercesi tarihi Çerkesya topraklarında bulunur. Her yerin kendi efsanesi ve ismi vardır. Yeris'e gelince, Besleney'ler arasında onlar hakkında çok fazla efsane vardır.


Genel düşünceye göre, Iris Dağı'nda (Krasnodar Kray'ının Mostovskiy Rayonu'ndaki dağlık tepeler) yaşıyorlar. Çerkesce'de Yerıs Oşha deniyor buraya. Biba Fouge'ın da belirttiği gibi: "Yeris - kızgın ve dehşet verici yaratıklar. Dağa yaklaşanlara yüzlerinin dehşet verici korkunç tarafını gösteriyorlar. Yerıs'ın yüzünün bir kısmı güzel ve diğer yarısı korkunç. Yüzünün güzel tarafı nereye bakarsa orada çiçekler açıyor, kuşlar şarkı söylüyor ve yüzünün korkunç kısmının baktığı yerde toprak soluyor ve tüm canlılar ölüyor. 


Güzellikleri yok etmemeleri için, Tanrı onlara dağın tepesinde oturmalarını söyledi, bu yüzden Nartlar ve insanlar o dağı Yeris Oşha (Ерыс Iуашъхьэ) "Yeris Dağı" olarak adlandırdılar. Tanrı'nın toprağına iyi niyetle gelenleri engellemezler, ama ölüm kötü niyetlerle yaklaşanları orada bekler. [Kaynak: Murat Tabış]


Not: İskandinav-Germen mitolojisindeki bir bölümde Yerıs, ölüler krallığı Helheim'in ölüm tanrıçası Hel'e benzer. Hel'in yüzünün yarısı ceset gibi çürümüş ve diğer yarısı güzel kalmıştı.


Yeris dağı hakkında Tlepşuko Öner ağabey ile kısa bir söyleşi:


Tlepşuko Ömer Çakırer: Öner ağabey Yeris dağı ile sizin düşünceniz nedir? Bu konuya bir bakabilir misiniz.


Tlepşuko Öner Yılmaz: Zevkle bakarım. YE-rı-s..YE-mıuk..Y(e)İ-mıs. Yer wui- pençıv.. Ер Уи пэнчыв..! Rahmetli dedem Hajmuse (Жажмусэ) ile kardeşi Nehune-ami ( Нэхунэ-ами )den kızdıkları zaman çok duyardım.


Besleney-evskaya güney yukarısındaki kayalıklar..YER-İS ( YER 'in oturduğu yer).. sanıyorum.

Görüntünün olası içeriği: dağ, açık hava ve doğa

Görüntünün olası içeriği: doğa ve açık hava

Burası, yani YER-IS, YE-MI-NEJz, yeri-yatağı da olabilir. Bu boğaz kutsal dağlara giden yolu kontrol ediyor, YERİS yeri stratejik bir mıntıka, bu boğazı geçtin mi artık korku filmi müziği fonda çalmaya başlıyor.


Bu kayalıklarda sanırım sık sık kaya/taş düşmesi gelişmesi mümkün (özellikle bahar-yaz arası) ve bu kaya-taş-toprak düşme-akma nedeniyle insan can kaybı..hayvan kaybı sonrası burası uzak durulması gereken büyülü, lanet bir bölge olarak kabul edilmiş de olabilir.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Thaç çevresinin Tanrı Toprağı yani Kutsal bir bölge olup olmadığı hakkında ne diyebilirsin ağabey?


Tlepşuko Öner Yılmaz: THA-ÇI. Tanrı toprağı..bu çok net. Sanırım bunu daha evvel irdelemiştik ve ben DUĞ Miraç fotolarından orayı gezmiş gibi olmuştum. Ancak uydu haritasında yerini tam bulamamıştım. Google earth fotolar üzerindeki adlandırma sayesinde bu irdelemede zirvenin yerini tam bulabildim. Sayende coğrafya yı daha iyi okuyup adlandırılmasının arka planına dair irdelemeler yapabiliyorum. Wupso Çalej.


Tlepşuko Ömer Çakırer: Rica ederim ağabey. Sayende bir çok yer adını daha iyi netleştiriyorum.


Karadeniz kıyısında Abhazyada ki Psıbe/Bzıp (Псыбэ) nehrinden, İnguşyada Malgobek Rayonundaki Jığzakueps (Жыгзакъуэпс) nehri, Psıdahe (Псыдахэ) köyü ve Psığuabje (Псыгъуабжэ) nehrine kadar kesintisiz Çerkes (Adıge) Tarihi toprağı olduğunu daha net olarak gösterebiliyorum.


Abhazyadaki Psıbe (Псыбэ) nehrinden, İnguşyadaki Psığuabje (Псыгъуабжэ) ve Jığzaqueps (Жыгзакъуэпс) nehrine kadar 1864 öncesinin binlerce yıl geriye dahi gidildiğinde etnik, lingustik, kültürel olarak bir bütünlük içinde olduğu her şekilde ortada. 


Köpek Başlılar:Мэзыхьэм и шхьэ (Anubis, Werwolf, Псеглавец, Племени людоедов Псаглавцев)

Otomatik alternatif metin yok.


Murat Tabishev'in Adıgelerin, öbür dünya "Хьэдрыхэ" ile teması hakkında sunduğu ilginç bilgiler:


"Ünlü etnografyalı Nikolai Kunov, bunun hakkında ilginç bilgiler kaydetti. Ölülerin ruhları bir kurt'un başı ile nehrin ötesine taşınıyordu şeklinde. (Мэзыхьэм и шъхьэ пыту псэущхьитI шынагъуэм хьэдэпсэр Псыкъуэ зэпхраш).


Dünya kültürlerinde de bunun gibi benzerlikler vardır. Örneğin, eski Yunanlıların ruhlarının rehberi, köpek başlı tanrı Hermanubis'di. Eski Mısır dünyasında - Duat, rehber tanrılar Anubis, Upaat, İnput, İsdes idi. Hepsi kurt ya da çakal başlıydı.


Ayrıca, birçok halk Psaglav (Köpek başlı) halkları hakkında bilgi sahibidir. Özellikle Eski Yunanlıların birçoğu onları İskitya'da (yani Kuzey Karadeniz Kıyısında) gösterir. Ayrıca Soli haritasında (13. yüzyıl) Psaglavtsi, Kuzey Karadeniz kıyılarında yer almaktadır.


Ve Karadeniz Maeotis (Azak) gölüne yakın yere, Hereford haritası (13-14 cc.) Psaglavtsev (Tsinotsefalov) halklarını koyar. Ama aynı zamanda bu harita üzerinde Psaglavtsi (Köpek başlı) Karadeniz yanında ve İskandinavya'da gösteriliyor. Özellikle, Hedeby (Danimarka) ve Torslun'da (İsveç) içinde köpeklerin kült olarak ibadet edildiği birçok arkeolojik bulguya rastlanmıştır.


Grakov'un İskitler adlı bilimsel eserinde, İskitya'da yaşayan halklardan bahsederken Neüri'lerden de bahseder. Bu halk kurt adamlara dönüşmekteydi. Ancak bu halkın etnik kökeni ve konuştuğu dil tespit edilmiş değil. Arkeolojik buluntular Neüri'lerin bölgede eski bir halk olduğunu gösteriyor. Bu halkı Slav ve Germen gibi halkların atası yapma çalışmaları da başarılı olamadı. 


Kurt'un Çerkes (Zygoii yani Adıge) kökenli olduğunu bildiğimiz ve Timur'un İstilasına kadar günümüz Çeçenya'sında yaşamış Durzuk kabilesinde de, yine Vahtuşi Bagrationi'nin Kartli tarihi adlı kitabında Çerkes olduğunu belirttiği demir çağı Koban Kültürünün yaratıcısı Dwalı halkında ve Meot kabilesi Dandariler'de de önemli ve kutsal bir simge olduğu biliniyor. Köpek başlı kültün Mısır'a MÖ. 1800'den sonra, Mısır'ı kuzeyden gelerek işgal eden yabancı kabileler (Hiksoslar) ile girdiğini söyleyebiliriz.

Otomatik alternatif metin yok.

Nart destanlarındaki toponimilerin bulunduğu yerler.

Otomatik alternatif metin yok.

Meot Psessi kabilesinin muhtemel yerleşim alanı (Psessi/Psıze)


Söyleşi için Tlepşuko Öner Yılmaz ağabeye, bazı resimler ve bilgiler için dostum M. Kuşkhov'a teşekkür ederim.


Önceki makale için linki tıklayınız: http://cherkessia.net/author_article_detail.php?article_id=4458


Bu yazı toplam 3887 defa okundu.





Omer Cansoy

Ömer bey bu araştırmalarınız dikkate değer konular doğrusu, çerkeslerin coğrafi yer adları son derece orijinal, ne kadar güzel.

YERİS: Kötünün oturduğu yer.

İskandinav mitolojisinde ki yeris bağlantısı müthiş. Çalışmalarınızda başarılar dilerim.

24 Haziran 2018 Pazar Saat 13:51
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net