Karakter boyutu : 12 Punto 14 Punto 16 Punto 18 Punto
Çetao İbrahim
KAHRAMANLARIMIZI TANIYALIM (2) - HIRTSIJIKO ALE
13 Mayıs 2014 Salı Saat 23:57
HIRTSIJIKO ALE (ХЪЫРЦЫЖЪЭКЪО АЛЭ)

Tarihte Çerkeslerin savaşçı bir halk oldukları söylenir. Bana göre Çerkesler savaşı sevmeyen barışçı bir halktır. Yeryüzünde tarihi boyunca başka bir halka veya ülkeye saldırmamış nadir halklardan biridirler. Ancak vatanlarını savunmak, özgürlüklerini korumak zorunda kaldıklarında savaşmışlardır.

150 yıl önce sona ermiş olan ve tarihe Rus-Kafkas savaşları olarak geçen dönemde de durum böyle olmuştur. Savaş veya barış her zaman Rusya tarafının insiyatifinde olmuştur. Çerkesler hiçbir dönemde savaşı başlatan veya devam ettiren taraf olmamışlardır.

19 ncu yüzyıl Rus-Kafkas savaşlarında, Çerkesya'nın savunulmasında büyük emeği geçen kahramanlardan biride Hırtsıjıko Ale'dir. Mıyekuape'nin kırk kilometre batısında, bugünkü Apşeronsk kasabası yakınlarında o tarihlerde bulunan Pşışe Şah adlı Abzah köyünde yaşadığı bilinmektedir. Cançat ailesine mensuptur.


               Ressam Bırsır Abdullah tarafından yapılan HIRTSIJ ALE Tablosu

Doğum tarihi bilinmemektedir ancak 1776 tarihinde Don kazaklarına karşı düzenlenen bir sefere henüz genç bir delikanlı olarak katıldığı kayıtlarda geçmektedir.

Yaşamı ve mücadelesi ile ilgili bilgileri, halk şarkılarından veya duymuş olduğu tarihsel olayları hafızasında muhafaza ederek nesilden nesile aktarmış olan kişilerin kayıt altına alınmış anlatımlarından öğreniyoruz. Ayrıca Rus askeri kaynaklarında da Hırtsıjıko Ale ile yaptıkları savaşlar hakkında bilgiler mevcuttur. Alman yazar Hermann Puttman tarafından 1841 yılında yazılan uzun destanımsı şiir de Ale hakkındaki önemli yazılı kaynaklardan biridir.


Şairden Anavatanına  

O anavatan ! semalarında bir beddua geziyor !
Kendinden geçmiş, rüyadaymışcasına uyuyorsun, ­
                                yetmiyor mu,
Bu uyuşukluluğuna düşmanlarının gülmesi.
Çocukların vatanın kucağından kaçıyorlar,
Okyanus'dan öteye kendilerini sürgün ediyorlar,
Senden uzakta, hür olarak uyanabilmek için.

Halkın sevgi dolu alevli ateşi söndü,
Damarlarındaki temiz kanın isyan ediyor,
Ve Niyobyum gibi öksüz kaldın:
En iyi evlatların şerefli ölüme yas tutuyorlar,
En iyi evlatların sürgünün yokluklarına sabırla dayanıyorlar,
En sıcak gönüller bile acıdan donup kaldılar.

Zaferlerin bile sevinç taşkınlığıyla çınlamıyor;
Sadece donuk, boğuk sesler çıkarıyor göğsünden,
Sana daha sadık kalan bağımsız şarkıcılar.
Eski patriotratlar horluyorlar yada sakız çiğniyorlar,
Küf rengindeki zafere, onun devamı ­ yas tutuyorlar­
Bir barış vardı, parıldıyan bir yılan gibi aldatıcı.

Evet, senin hiç bir sevinç taşkınlığın yükselmiyor !
­ şöyle                                                                  
      bir bak
Büyük şairlerine: maharetlerinin gülünçlüğüne,
Yalnız yabancı hayranlığı ve eskiye.
Biri Hella'nın hayatının arkasından avare geziyor,
Sparta'nın kahramanlıklarının şarkısını söylüyor, gönlü rüyada
                                                              ümütleniyor,

Eski yaşam yeniden canlanır diye;
Bir başkasıda donuk kalbini doğunun közüyle ısıtıyor,
Fırat nehrınin dalgalarıyla cesaretsizliklerini doyuruyorlar,
Ve yanan yüreklerini Pirmitlerin mezarlarına gömüyorlar.
üçüncüsü zamanımızın bir kahramanıyla kan ağlıyor,
Zavallı Polonya'lıya yada Yunanın acılarına ağlıyor,
Karanlıktaki acı dolu ağıtlarla. ­

Böylece tüm herkes gözlerini senden başka yerlere çeviriyor;
­ vatan bağlari tamamen kopmuş,
Halkın sevgi dolu şarkıları yavaş yavaş uzaklaşıyor.
Ne ayıp, ne ayıp ! Zincirin halkaları
Bir bir çözüldü, her şey çığırından çıktı
Sevgisine bağlı, yanlışların girdiği yerde. ­

Daha önceleri ozanlardan çok şikayetçi oldum,
Onların ana kucağına ihanet ettiklerinden, ve göze aldın
Kalbimin yanan közünü yabancılara ödül verdin !
Yapayalnız ­ benim ağzımıda cesaretsizlik kapatıyor:
Hürriyeti gördüm zavallı kurbanlık, solgun ve yaralı bereli,
Cinler gibi banim yanımda sallanan.

Ve biri kalktı, ve sevgiyle elimden tuttu,
Sonra dediki: ş Hemşerim, seninde bildiğin gibi,
Çoktandır Almanya'nın aydınlık yıldızları söndü.
Daima eski saçmalıkların patıkaları orada kaygan
  ve geniştir,
Ve kutsaldir, zamandan önce kendini koruyarak kalanlar,
Zamanımızın adaleti sadece sürünerek uzaktan yaklaşıyor.

Düşünceler az değil, fakat yeni eylemler,
Yardımlarda zavallı, sığ tavsiyelerde istediğinden de çok,
Ve itici susuyor, her şey sonra tembel.
Evet, beyler ve cellatlar görebiliyor musun, nerede ve nasıl,
Sende yokluğunu duyacaksın, uşaklar, papazlar, kadınlar,
Amma hür  erkek zamanımızda çok az.

Cam kiriklari gibi kalbler sesiz, ender zamanlarda
uyandırıyor hayretler içinde kanatlarını, ve rahatlıkla
Uşaklar her türlü yükü sırtında taşıyor.
Onların tanrıyla ve toprakla işleri bitti; Herkes biliyor:
bugünden sonra yarın geliyor ­ ve her şey rayında kalıyor ­
Köpeğide yumuşak bir tekme mutlu kılabılir.!

O konuştu ve ben acı acı ağladım, ­
                Derin derin.

Suskun gönlümü, mide bulandırıcı gerçek deldi.
Ruh ümüt ediyor, ve inancım öldü:
Daha önceleri tomurcuklu çiçeklerin olduğu yerde şimdi yalnız
                                                kosmetik var,
Gençliğin gülücüklerinin yerinde şimdi kırışıklıkların izi var,
Güç, sevgi, güzellik, ­ her şey tozla bir.

Ve hey ­ benim ayağm da karanlık güruhun arakasından çabuk
Hoşnutsuzca vatanlarına yabancı olanları,
onların yollarında defne ağaçları artık çiçek açmıyor.
Sevgili ipleri yabancı bir ülkeye bağlıyorum,
Ve şiirlerimi  altın yapağının olduğu Kolhis kıyılarında,
Kahramanlık destanlarının ateşinin yandığı ülkede, arıyorum.

Ağustos, 1840

http://www.cherkessia.net/dosya/puttman-in-turkisch.pdf



Hırtıjıko Ale'nin yaşamı boyunca Çerkesya'nın her tarafında işgalci güçlere karşı kendi komutasında sayıları beşyüz civarında olan güçlerle savaşmıştır.


Profesör Şhalaho Abu sönmeyen yıldızlar adlı kitabında Ale için şunları söylüyor:


“...19 ncu yüzyılın ünlü Adığe kahramanlarından biridir. Vatanının ve ulusunun özgürlüğünü korumak uğruna, yiğitlik ve insanlığı rehber edinerek mücadele etmiş ve bu yolda yaşamını yitirmiştir. Kahramanlığın ve cesaretin timsali olarak sönmeyen bir yıldız gibi Adığelerin semalarında yerini almıştır. Kendisinden sonraki kuşakların akıl ve bilinçlerinde yerini alarak yaşamaya devam ediyor. Bir kahramanlık destanı olan “Yiğitlerin şarkısı”nda Ale'nin adı şöyle geçiyor:


Tuğujuko Kızbeç,
Seleçeriyeko Muhammet,
Nart gibi, Hırtsıjıko Ale,-
Savaşarak,
Bu dünyada görevlerini yapıp
Öbür dünyaya göç ettiler”.



Profesör Ğış Nuh Psatl dergisinin 1(4) nci sayısında Ale hakkında şöyle yazıyor:

“Hırtsıjıko Ale ve yakın arkadaşlarının en belirgin özellikleri kin ve intikam olmayıp, yiğitlik ve şakadır. Yaşamlarında yiğitlik ile şaka öylesine iç içedirki, bilmezsen düşmanla oyun oynadıklarını sanırsın.Korku denen şey akıllarından geçmez, davranışlarında da görülmez. Hedeflerine ulaşma konusunda bir sorunla karşılaştıklarında arkadaşlarından biri mutlaka bir çıkış yolu bulur. Hırtsıjıko Ale her zaman için yönetici ve komutan olarak en öndedir. En zor işleri o yönetir. Arkadaşları da onun yanındadır. Kendisini dikkatle izlerler, yiğitliğe gelince de ondan geride kalmazlar. Ale savaşta askerlerinr komuta ederken, arkadaşları da bu esnada başkaca birer büyük sorunla uğraşırlar. Örneğin: Hatuğujuko Muhammet düşman elindeki esirlerin kurtarılmasını üstlenir. Nehirlerin geçiş yerlerini, kestirme yolları, düşmanla karşılaşmadan gidilecek yerleri usta rehber Şovcen Çınalıku iyi bilir. Aleceriyeko Kuşuk Berzec Alec ve Şevlehuko Aletsıku da üstlendikleri görevleri yiğitçe ve eksiksiz yerine getirirler. Halk arasındaki anlaşmazlıkların çözümünde iyi bir hatip olan Seleçeriyeko Degu başarılıdır. Adığe ordusunun iaşesini sağlamak aynı zamanda da savaşmak Decıg Pşımaf'ın, orduya ait atların bakımı ise Sefralıko'nun görevidir.”

Olay anlatıcıların (Çerkesce IотакIо) verdiği bilgilere göre Ale adete insanüstü güç ve yeteneklere sahip bir savaşçı ve komutandır. Örneğin: Hırtsıjıko Ale, arkadaşları Şovcen Çınalıku ve Ubıh Berzec Alec, insanların hiçbir zaman unutamayacakları bir şey yapmayı düşünürler ve bu amaçla general Zass'ın kızını kaçırmaya karar verirler. Üç kahraman yanlarına kimseyi almadan, Kubanın karşı kıyısında Nogay topraklarında konuşlanmış olan General Zass'ın yaşadığı Askeri garnizona baskın düzenleyip generalin kızını alıp, kendilerine engel olmak isteyen ve peşlerine düşen askerleri de bertaraf ederek hiçbir yara almadan kızı dağ köylerine götürmeyi başarırlar. Zass kızını geri almak için para ve hediyeler teklif etsede kabul görmez. Generalin kızı bir yıla yakın Adığeler arasında misafir edildikten sonra kendisine Adığe kıyafetleri giydirilerek ve hediyeler verilerek aynı kişiler tarafından Garnizona teslim edilir.

Yine o zamanın Adığe ülkesinin iki ünlü kahramanı olan Hırtsjıko Ale ile Aleceriyeko Kuşuk bir gece vakti arazide konaklarken Rus ordusu tarafından etrafları çevrilir. Sabah olunca her iki komutan en önde olmak üzere düşmanın arasına dalıp kuşatmayı yararlar. Sayım yaptıklarında bütün arkadaşlarının tamam olduğunu görürler ancak Aleceriyeko Kuşuk'un hizmetkarı yoktur. Hırtsıjıko Ale tek başına Rus birliklerinin içine dalıp en orta yerde tutulan hizmetkarı ellerinden alıp getirir ve böylece hiç zayiat vermeden kuşatmadan kurtulmuş olurlar.

Ale'nin yedi oğlunun olduğu, en küçükleri Hasan hariç diğerlerinin kendisi ile birlikte katıldıkları çatışmalarda yaşamlarını yitirmişlerdir. Ale'nin de 1836 yılında bugünkü Çerkessk şehri yakınlarında bir baskından dönerken General Zass'ın birliklerince pusuya düşürülmüş,  kendisi ile birlikte önde gelen savaş arkadaşlarının da bulunduğu 4I kişi yaşamını yitirmiş ve aynı yerde toprağa verilmişlerdir.


Hırtsıjıko Ale'nin yaşamını işgalci düşmanla savaşmaya adamış bir kahraman olduğunu bilmekle birlikte onun yaşamı hakkında tarih bilimine uygun yeni bilgilere de ihtiyaç olduğu ortadadır. Yaşadığı dönemin diğer askeri ve siyasi liderleri ile olan ilişkileri, katıldığı savaşlar hakkında daha net bilgiler ve benzerleri bunlardandır.



ХЪЫРЦЫЖЪЭКЪО АЛЭ ИГЪЫБЗ

(HIRTSIJEKO ALE'NİN AĞITI)



Тапэ гушэм тыплъэмэ шышъхьэ зэшIуадзэ,
Таужым тыкъэплъэжмэ езэрэдзыхыха,-
Пахъэр шъхьащихэу Алэр мэзао.
Къэрэмызэ (1) шхъуантIэр шхоIум реджэгуа,
Зыпсэ рыджэгужьырэр,-
Хъырцыжъэкъо Алэ Гушэба.

Абадзэ къушъхьэми лъыпсыр щагъачъэ,
Ечъэжьэжьыгъэ гущэр,-
Мыжыкъыжъы шыуа.
Къэрэмызэ шхъуантIэр бгъэхьэрэхьата/
Къэзэкъы нашхъомэ урихьатыякIу,-
ХъырцыжъыкъокIэ шъуи АлэцIыкIу.

О Абэдзэкъарэ(2) гушэр къытфэзыгъэпшъ.
А лIы пщъыгъэ купхэр къытфэзыщэжьыхэрэр,-
Шэуджэн гущэкIэ шъуи Чыналыкъу.
Думыдырыгъуапчэми (3) зещти, зыресэ,
Зымыдэрэ заомэ запечIэсэжьы,-
Батэкъо гущэкIэ шъуи Талъэустэна.

ТхьакIумэкожъым (4) тхъурбэр къыпэзы,
Заом зыфэзыджэ щэджыблэ машIу,-
Шэуджэн гушэкIэ шъуи чыналыкъу.
Къэрэмызэ шхъуантIэ гушэр копкъкIэ зэрефэ,
ЫпэкIэ къифэрэр чатэкIэ релIыхы,-
Хъырцыжъыкъо гушэкIэ шъуи Алэ мыгъот.

КIэхэ шапсыгъэхэр къызэлъынэсы,
Зыпсэ рыджэгужьырэр,-
Хъырцыжъыкъо гушэкIэ шъуи Алэ мыгъот.
Абэдзэ къущхьэ гушэр а уикъэщэ-наща,
Хьадэу къащэжьы гушэхэр,-
Хъырцыжъ гушэм ыкъуитIуи.
Дунэе унэл гущэм шъузэдимыхьа.

Ахърэты унэми шъузыдехьажьы,-
Хъырцыжъы гушэм ыкъуитIу.
Хъырцыжъы къуитIу гушэхэр
зы мафэ укIы гушэхи,-
ЕкIокIыжьыгъэхэр мыжыкъыжъы шыуи.

Е уищы шхъонтIэшхо гушэми пахъэр шъхьащехы
Хьэдэ гухэкIы гушэу къащэжьы,-
Хъырцыжъым ыкъокIэ Алэ мыгъот.
Налыхъанышхо (5) гушэми быракъыр шъуфеды
Зымыдэрэ пыймэ сэшхо утыр ахьы,-
къахьыжьырэ хьадэхэр Хъырцыжъым ыкъуитIуа.


1.Къэрэмыз-Алэм ишы ыцI.
2.Абэдзэкъарэ-Чыналыкъо ишы ыцI.
3.Думыдырыгъуапч-Талъэустэны ишы ыцI.
4.ТхьакIумэкожъ-Абэдзэкъарэ ицIэтедз.
5.Налыхъан-Алэм пае быракъыхэр зыдыштыгъэ пшъашъэм ыц!.



HIRTSIJ ALE woredini söyleyen Ghuç'e Zamudin ve Sıçepşıne Tsey Alican - JIUW GRUBU






Alman yazar Hermann Puttmann tarafından 1841 yılında yazılan
HIRTSIJ ALE NIN ÖLÜMÜ adlı şiirden Daur Husen tarafindan çekilen belgesel film.

Bu yazı toplam 5413 defa okundu.





Rafet Dzibe

Bu kahramanlarımızın roman, hikaye tarzında hayatlarının yazılması ve yayımlanmasını da bekliyoruz. Paylaşım için çok teşekkür ederiz, kahramanlarımızı tanımaya şiddetle ihtiyacımız var.

15 Mayıs 2014 Perşembe Saat 14:15
SEMİH AKGÜN

Değerli Çetao, isabetli ve iyi bir çeviri olmuş.
Ellerinize, gözlerinize sağlık!
Wopsav!

15 Mayıs 2014 Perşembe Saat 08:34
Aytaç-Adapazarı

Makalenin içinde ki linkler açılmıyor.?????

14 Mayıs 2014 Çarşamba Saat 20:47
Sitemizin hiçbir vakıf, dernek vs. ile ilgisi yoktur. Sitede yayınlanan tüm materyallerin her hakkı saklıdır. Sitemizde yayınlanan yazı ve yorumların sorumluluğu tamamen yazarına aittir.
Siteden kaynak gösterilmeden yazı kopyalanamaz.
Copyright © Cherkessia.Net 2009 İletişim: info@cherkessia.net